KYME/İDÇ Nekropolisi Ölü Gömme Gelenekleri

Yıl 2025, Sayı: 37, 27 - 52, 31.12.2025

Fuat Lebe

Öz

Kyme’nin güney nekropollerinden biri olan İDÇ nekropolisi bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Nekropolde 2008-2011 yılları arasında kremasyon/urnea ve inhumasyon tarzında toplam 618 mezar ortaya çıkarılmıştır. İnhumasyon gömüler arasında Oyma Sanduka, Kiremit Çatı, Basit Toprak, Taş Sanduka, Lahit, Amphora ve Pithos mezarlar gibi farklı tipler görülmektedir. Yapılan çalışmalar sonucunda nekropolisin MÖ 7. yüzyıldan MÖ 2. yüzyılın sonuna kadar uzun bir süre kullanıldığı anlaşılmıştır. Mezar tipleri dönemlere göre analiz edilmiş, her bir dönemde hangi tiplerin kullanımda kaldığı, hangilerinin kaybolduğu ve hangilerinin yeni tipler olarak ortaya çıktığı değerlendirilmiştir. Öte yandan, mezar tiplerinin Kyme'nin diğer nekropolleri ve farklı bölgelerdeki diğer nekropollerle karşılaştırmalı bir analizi yapılmıştır. Buna göre oyma sanduka mezarların Aiolis dışında bulunmadığı ve bölgeye özgü bir mezar tipi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bu mezarların basit mimarisi ile buluntuları arasındaki farklılıklar göz önüne alındığında sosyal ve ekonomik açıdan farklı sonuçlar elde edilmiştir. Mezar mimarisi ile buluntular arasında her zaman doğru bir orantı olmadığı ve basit mimariye sahip mezarların da zengin buluntular verebileceği gösterilmiştir. Sonuç olarak İDÇ Nekropolü, farklı mezar tiplerinin yanı sıra zengin buluntularıyla da Kyme’nin önemli nekropolleri arasında yer almaktadır. Bu bağlamda Nekropolün arkeoloji dünyasına tanıtılmasının çalışmalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir

Anahtar Kelimeler

Mezar , Nekropolis , Ölü Gömme Gelenekleri , Kyme , Aiolis

Burial Customs in The Necropolis of KYME/İDÇ

Öz

The İDÇ necropolis, one of the southern necropoleis of Kyme, constitutes the subject of this study. Between 2008 and 2011, a total of 618 graves comprising both cremation/urn burials and inhumations were unearthed in the necropolis. Among the inhumation burials, various grave types were identified, such as Carved Cist, Roof Tile, Simple Earth, Stone Cist, Sarcophagus, Amphora and Pithos graves. The studies indicate that the necropolis was in use over an extended period, from the 7th century BC to the end of the 2nd century BC. The grave types have been analysed by period, evaluating which types remained in use, which ones disappeared, and which ones emerged as new types during each respective period. On the other hand, a comparative analysis of the grave types with other necropolises of Kyme and other necropolises in different regions has been made. As a result, it has been determined that carved cist graves are not found outside Aiolis and represent a grave type unique to the region. In addition, the contrast between the simple architecture of these graves and their finds has led to diverse social and economic conclusions. The study
demonstrates that a direct correlation between grave architecture and grave finds does not always exist, and that graves with simple construction can also yield rich finds. In conclusion, the İDÇ Necropolis is among
the important necropoleis of Kyme not only for its variety of grave types but also for the richness of its finds. In this regard, the introduction of the Necropolis to the broader archaeological community is expected to contribute to the ongoing studies in this field.

Anahtar Kelimeler

Grave , Necropolis , Burial Customs , Kyme , Aiolis

Etik Beyan

This study was derived from the doctoral thesis titled ‘Kyme Ancient City İDÇ Necropolis and Finds’ prepared by me in 2024.

Kaynakça

• Arbuckle, B. S. (2012). Animals in the ancient world. D. T. Potts (Ed.), A companion to the archaeology of the ancient Near East (s. 201-219) içinde. Wiley-Blackwell.
• Audouin, F. & Plisson, H. (1982). Les ochres et leurs témoins au Paléolithique en France: Enquéte et expériences sur leur validité archéologique. Cahiers du Centre de Recherches Préhistoriques, 8, 33–80.
• Andersson, E., Mårtensson, L., Nosch, M. L. B. & Rahmstorf, L. (2008). New research on Bronze Age textile production. Bulletin of the Institute of Classical Studies, 51, 171–174.
• Aykurt, A. & Ayengin, N. (2011). Karain Mağarası B Gözü Erken Kalkolitik Çağ seramiği. H. Taşkıran, M. Kartal, K. Özçelik, M. B. Kösem & G. Kartal (Ed.), Işın Yalçınkaya’ya Armağan: Studies in honour of Işın Yalçınkaya (s. 47–66) içinde. Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
• Baird, D., Asouti, E., Astruc, L., Baysal, A., Baysal, E., Carruthers, D., Fairbairn, A., Kabukçu, C., Jenkins, E., Lorentz, K., Middleton, C., Pearson, J. & Pirie, A. (2013). Juniper smoke, skulls and wolves’ tails: The Epipalaeolithic of the Anatolian Plateau in its South-western Asian context; insights from Pınarbaşı. Levant, 45(2), 175–209.
• Becker, C., Benecke, N., Grabundžija, A., Küchelmann, H.-C., Pollock, S., Schier, W., Schoch, C., Schrakamp, I., Schütt, B. & Schumacher, M. (2016). The Textile Revolution. eTopoi. Journal for Ancient Studies, 6, 102-151.
• Bulut, H. (2016a). Öküzini Mağarası Kemik Aletleri Tekno-tipolojik Analizler. Anadolu Prehistorya Araştırmaları Dergisi (APAD), 2, 83–105.
• Bulut, H. (2016b). Batı Toros Mağaraları Kemik Alet İşçiliğine İlişkin Tekno-tipolojik Değerlendirme: Karain Mağarası Örneği. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 31, 55–84.
• Bulut, H. (2016c). Karain mağarası örnekleri ışığında bark extractor (Ağaç kabuğu soyucu): Yeni bir öneri. Adalya, 19, 1–13.
• Çevik, Ö. & Erdoğu, B. (2019). Multiple faces of changes in 5600/5500 cal. BC Anatolia and Thrace. Anatolica, 45, 1–16.
• Çevik, Ö., Vuruşkan, O. & Sivil, C. (2020). Ulucak Höyük (MÖ 6850–5460). İzmir Araştırmaları Dergisi, 12, 11–39.
• Çilingiroğlu, Ç. (2009). Of stamps, loom weights and spindle whorls: Contextual evidence on the function(s) of Neolithic stamps from Ulucak, İzmir, Turkey. Journal of Mediterranean Archaeology, 22(1), 3–27.
• Efe, T. (2001). The salvage excavations at Orman Fidanlığı: A Chalcolithic site in inland northwestern Anatolia. Ege Yayınları.
• Erdoğu, B. & Ulubey, A. (2011). Colour symbolism in the prehistoric architecture of Central Anatolia and Raman spectroscopic investigation of ochre in Chalcolithic Çatalhöyük. Oxford Journal of Archaeology, 30(1), 1–11.
• Kekeç, E. (2022). Geçmişten günümüze aşı boyasının kullanımı üzerine bir değerlendirme. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 12(23), 139–168.
• Kolankaya-Bostancı, N. (2012). Anadolu’da Erken Prehistorik Dönem Kırmızı Aşı Boyası Kullanımı. Anadolu, 38, 29–51.
• Luik, H., Choyke, A. M., Batey, C. E. & Lougas, L. (2005). From hooves to horns, from mollusc to mammoth: Manufacture and use of bone artefacts from prehistoric times to the present, Proceedings of the 4th Meeting of the ICAZ Worked Bone Research Group at Tallinn, 26th–31st of August 2003. Tallinn.
• Nazik, L., Törk, K., Acar, C., Özel, E., Mengi, H., Aksoy, B., Tuncer, K., Güner, İ. N., Ekmekçi, M. & Başal, A. (2001). Orta Sakarya Havzasının (Eskişehir ve Bilecik Doğusu) Doğal Mağaraları [MTA Raporu, Derleme No: 10420]. Ankara.
• Özdoğan, E. (2019). Tarihöncesinde dokuma ve hasırcılık: Aşağı Pınar çanak çömleğinde dokuma ve hasır izli bir kap. P. Çaylı, I. Demirtaş & B. Eser (Ed.), Arkeolojiyle geçen yarım asır: Sevil Gülçur Armağanı / Half a century dedicated to archaeology: A festschrift in honor of Sevil Gülçur (s. 189–208) içinde. Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
• Özdöl-Kutlu, S. (2014). Textiles as part of daily life and the world of the dead in the Neolithic: The Çatalhöyük example. Arkeoloji ve Sanat, 155, 1–12.
• Özbaşaran, M. (2019). Tarihöncesinin Renk Dünyasında Kırmızı. G. Duru, Y. Ersoy, E. Koparal & Z. Aktüre (Ed.), Arkeoloji ve Göstergebilim (Tematik Arkeoloji Serisi [TAS] 3 (s. 21–32) içinde. Ege Yayınları. Özdemir, A. (2012). Kalkolitik Smintheion (Gülpınar)’da dokumacılık ve halıcılık. Anadolu, 38, 139–153.
• Peschlow-Bindokat, A. & Gerber, C. (2012). The Latmos-Beşparmak Mountains sites with early rock paintings in western Anatolia. M. Özdoğan, N. Başgelen & P. Kuniholm (Ed.), The Neolithic in Turkey: Western Turkey (s. 67–115) içinde. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Rast-Eicher, A., Karg, S. & Bender Jørgensen, L. (2021). The use of local fibres for textiles at Neolithic Çatalhöyük. Antiquity, 95(383), 1129–1144.
• Sarı, D. (2023). Recent studies at Bilecik Gedikkaya Cave in Northwestern Turkey. Colloquium Anatolicum, 22, 75–88.
• Sarı, D. (2024a). Anadolu Tarih Öncesi Dönemlerine Yeni Katkılar: İnhisar Gedikkaya Mağarası (MÖ 14500–4500). Belleten, 88(311), 1–43.
• Sarı, D. (2024b). Epipalaeolithic ritual practices at Gedikkaya Cave, Northwestern Türkiye. Anadolu Araştırmaları – Anatolian Research, 31, 1–17.
• Sarı, D. (2025). Neolitik Dönem’de kısa süreli tepeüstü ve mağara yerleşimleri: Keçiçayırı ve Gedikkaya örnekleri. Arkeoloji ve Sanat, 178, 45–54.
• Sherratt, A. (1981). Plough and pastoralism: Aspects of the Secondary Products Revolution. I. Hodder, G. Isaac & N. Hammond (Ed.), Pattern of the past: Studies in honour of David Clarke (s. 261–306) içinde. Cambridge University Press.
• Sidéra, I. (2012). Nouveau regard sur la néolithisation: Les industries osseuses de l’Anatolie au Bassin parisien via la Méditerranée. De Boccard.
• Sivil, C. (2017). Ulucak Höyük Neolitik Dönem kemik aletlerinin tabakalar ve mekânlar arası değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Trakya Üniversitesi.
• Takaoğlu, T. (2023). Painted pottery from Early and Middle Chalcolithic. Gülpınar. V. Şahoğlu, İ. Tuğcu, O. Kouka, Ü. Gündoğan, Ü. Çayır, R. Tuncel & A. Erkanal-Öktü (Ed.), Hayat: Arkeolojiye adanmış bir yaşam: Hayat Erkanal anısına Akdeniz arkeolojisi üzerine çalışmalar / Hayat: A life dedicated to archaeology: Studies in Mediterranean archaeology in memory of Hayat Erkanal (s. 435–454) içinde. Ankara Üniversitesi.
• Türkcan, A. U. (2024). Tarih öncesi üretimde özelleşen bir iç batı anadolu yerleşimi: Son bulgular ışığında ilk Kalkolitik Dönem Kanlıtaş Höyük (Eskişehir/İnönü). TÜBA-AR, 35, 11–34.
• Türkoğlu, S. (2024). Tarih Boyunca Anadolu’da Giyim-Kuşam. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Weninger, B., Clare, L., Gerritsen, F., Horejs, B., Krauss, R., Lindstädter, J., Özbal, R. & Rohling, E. J. (2014). Neolithisation of the Aegean and Southeast Europe during the 6600–6000 cal. BC period of rapid climate change. Documenta Praehistorica, 41, 1–31.
• Wolf, S., Dapschauskas, R., Velliky, E., Floss, H., Kandel, A. W. & Conard, N. J. (2018). The use of ochre and painting in the Upper Paleolithic of the Swabian Jura in the context of the development of ochre use in Africa and Europe. Open Archaeology, 4(1), 185–205.
• Yavşan, Ç. (2021). A typological and functional analysis of bone tools from Chalcolithic Gülpınar in NW Anatolia. TÜBA-AR, 28, 39–55.