BİZANS DÖNEMİ’NDE HELLESPONT ÇEVRESİNDE ŞARAP ÜRETİMİ

Hellespont is a natural passageway between the Black Sea and the Mediterranean in northwestern Anatolia. This geographical feature provides it a strategic position and because of this strategic position it has always been an important point for the commercial and military activities. It maintaned this significance throughout Byzantine period and have enjoyed many important settlements, such that some of them are bishopric centers in this period. Hellespont was also known with its economic sources both at the shores of Anatolia and at the shores of Thracia. Especially owing to its fertile soils, it could be accept that the agricultural activities at the shores of strait and its valleys were most important incomes for the local inhabitants. There are many significant informations about this activities in the Byzantine written sources and literature. Based these informations it is understood that the region has a significant agricultural production potential and some surplus products, which were produced in large quantities was also important for the commercial activities. One of these agricultural and commercial activities is definetely wine making. Thus some sophisticated wine production installations are the most important evidences for this activity and are definetely pointed out an advanced agricultural economy. These buildings, which were determined by the recent archaeological excavations, were evaluated as architectural features throughout the study and based the evidences from these excavations their dating problems were also tried to solved. According to this, we can clarify that one of these buildings, located at the Anatolian shores of the strait was used throughout the early Byzantine period and the other one, located at the Thracian shores of the strait was contunied to its function until the end of Byzantine reign in the Hellespont. In the light of these new industrial buildings from the Byzantine period, we can discuss the agricultural economy of the region and try to bring new reviews for the shores of Hellespont.

Çanakkale Boğazı, Anadolu’nun kuzeybatısında Karadeniz ve Akdeniz arasında doğal bir geçiş yoludur. Bu coğrafi özelliği ona önemli bir stratejik önem kazandırır ve sahip olduğu bu önemli stratejik önemi dolayısıyla ticari ve askeri bakımdan daima önemli bir yer olmuştur. Bizans döneminde bu önemini korumuş ve bir çoğu psikoposluk merkezi olan önemli yerleşim yerlerine ev sahipliği yapmıştır. Boğazın kritik öneme sahip bu konumu ile birlikte, gerek Trakya ve gerekse Anadolu kıyılarındaki ekonomik kaynaklarıyla da Bizans için hayli önemli olduğu bilinir. Özellikle de buradaki verimli topraklardan dolayı, boğaz kıyısında ve kıyıya açılan vadiler boyunca sürdürülen tarımsal faaliyetlerin, yöre halkının en önemli ekonomik geliri olduğu söylenebilir. Bizans dönemine ilişkin kaynaklarda bu konu ile ilgili önemli bilgiler bulunur. Bu bilgilerden bölgenin önemli bir tarımsal potansiyele sahip olduğu, üretimi yapılan ihtiyaç fazlası bazı ürünlerin de ticari olarak oldukça önem arz ettiği anlaşılır. Bölgede gerçekleştirilen bu tarımsal ve ticari faaliyetlerin en önemlilerinden biri de şüphesiz şarap üretimidir. Nitekim, son yıllarda yapılan çalışmalar sonrası açığa çıkarılan gelişkin donanımlara sahip bazı şarap üretim işlikleri, buradaki şarap üretiminin tarımsal ekonomideki ağırlığına işaret eden önemli kanıtlardır. Arkeolojik kazılar sonrası tespit edilen bu yapıların çalışma boyunca mimari olarak detaylı tanımları yapılmış, ele geçen buluntular sonrası tarihlendirme problemleri üzerine çözüm önerileri getirilmiştir. Buna göre teknik ve donanımsal bakımdan birbirlerinin aynısı iki yapıdan Anadolu kıyılarında bulunanın Erken Bizans Dönem boyunca kullanıldığı, Trakya kıyılarında bulunanın ise Bizans’ın boğaz kıyılarındaki hakimiyetinin son yıllarına kadar faaliyette olduğu söylenebilir. Bu çalışmada Bizans dönemine ilişkin bu iki endüstri yapısından yola çıkarak, dönemin boğaz kıyılarındaki şarap üretim potansiyeli üzerinde durulacak ve mevcut veriler ışığında bazı yorumlar getirilmeye çalışılacaktır.