RETHINKING THE TIN MOUNTAINS: PATTERNS OF USAGE AND CIRCULATION OF TIN IN GREATER IRAN FROM THE 4TH TO THE 1ST MILLENNIUM BC

Öz

İran’da bakır ve kalay yataklarının bulunduğu yüksek kesimler ile, Mezopotamya’nın ilk kent devletlerinin ve özellikle bunların gelişen endüstrileri arasında yakın bir ilişki olduğu uzun yıllardan bu yana öngörülmekteydi. Sümer metinleri MÖ 3. binyıldan itibaren Mezopotamya’ya kalayının geliş yeri olarak İran’ın güney kesimlerine atıfta bulunmaları da bu yargıya varılmasına neden olmuştur. Buna rağmen bu yüksek düzlüklerde yakın zamana değin uygun niteliklere sahip eski kalay işletmelerine rastlanamamıştır. İran’ın orta ve doğu bölgelerinde gelişmekte olan ve uzun mesafeli ticarete yer alan kent devletlerin de kalayı bilinçli olarak kullanmadıkları bilinmekteydi. Ancak son yıllarda yapılan araştırmalar Zagroslar’da daha önceden bilinmeyen kalay, bakır ve altın madenlerinin varlığını ortaya çıkarmıştır. Yeni araştırmalar ışığında ve gelişen analiz yöntemleri ile bu maden yataklarının MÖ 3. binyılın başlarından itibaren yerel olarak kullanıldığı belirlenmiştir. Böylece tunç üretiminde kullanılan ve özellikle ünlü Luristan tunç aletleri için gerekli kalayın geliş kaynağı açısından yeni seçenekler ortaya çıkmış bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Iran
• tin
• Bronze Age
• tin alloy
• metal trade

KALAY MADENİ OLAN DAĞLAR HAKKINDA YENİ YAKLAŞIMLAR: MÖ 4 – 1. BİNYILDA İRAN GENELİNDE KALAYIN KULLANIM VE DOLAŞIMI

Öz

İran’da bakır ve kalay yataklarının bulunduğu yüksek kesimler ile, Mezopotamya’nın ilk kent devletlerinin ve özellikle bunların gelişen endüstrileri arasında yakın bir ilişki olduğu uzun yıllardan bu yana öngörülmekteydi. Sümer metinleri MÖ 3. binyıldan itibaren Mezopotamya’ya kalayının geliş yeri olarak İran’ın güney kesimlerine atıfta bulunmaları da bu yargıya varılmasına neden olmuştur. Buna rağmen bu yüksek düzlüklerde yakın zamana değin uygun niteliklere sahip eski kalay işletmelerine rastlanamamıştır. İran’ın orta ve doğu bölgelerinde gelişmekte olan ve uzun mesafeli ticarete yer alan kent devletlerin de kalayı bilinçli olarak kullanmadıkları bilinmekteydi. Ancak son yıllarda yapılan araştırmalar Zagroslar’da daha önceden bilinmeyen kalay, bakır ve altın madenlerinin varlığını ortaya çıkarmıştır. Yeni araştırmalar ışığında ve gelişen analiz yöntemleri ile bu maden yataklarının MÖ 3. binyılın başlarından itibaren yerel olarak kullanıldığı belirlenmiştir. Böylece tunç üretiminde kullanılan ve özellikle ünlü Luristan tunç aletleri için gerekli kalayın geliş kaynağı açısından yeni seçenekler ortaya çıkmış bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İran
• kalay
• Tunç Çağ
• kalay alaşımı
• metal ticareti

Kaynakça

1. Alden, J.R. 1982 “Trade and Politics in Proto-Elamite Iran”, Current Anthropology 23: 613-640.