Gedikkaya Mağarası’nda Kalkolitik Dönem Dericilik Faaliyetlerine İlişkin Bulgular

Yıl 2025, Sayı: 37, 11 - 26, 31.12.2025

Deniz Sarı , Hatice Kütük

https://doi.org/10.22520/tubaar.1739111

https://izlik.org/JA55WY29BH

Öz

Bu çalışma, Bilecik İli İnhisar İlçesi’nde, Sakarya Nehri Vadisi’ne hâkim konumdaki Gedikkaya Mağarası’nda yürütülen kazılarda, Kalkolitik Dönem’e (MÖ geç 6. binyıl – erken 5. binyıl) ait dericilik faaliyetlerini ele almaktadır. Gedikkaya, Epi-paleolitik ve Neolitik dönemlerin ardından, Erken-Orta Kalkolitik Dönem’de (1B Tabakası) yeniden iskân edilmiştir. Bu evrede, karmaşık üretim süreçlerinin yürütüldüğü ve sınırları belirgin bir işlik alanı tespit edilmiştir. Söz konusu alanda yoğunlaşan ağırşaklar, kemik aletler ve aşı boyaları gibi buluntular, deri işleme, ip üretimi ve buna bağlı üretim etkinliklerini ortaya koymaktadır. Elde edilen veriler, Gedikkaya Mağarası’nın yalnızca bir barınma alanı değil, aynı zamanda Anadolu’da erken üretim organizasyonlarını temsil eden işlevsel bir yerleşim olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kalkolitik Dönem , Dericilik , Aşı Boyası , Mağara İşliği , Gedikkaya Mağarası

The Evidence of Leatherworking Activities From Gedikkaya Cave in The Chalcolithic Period

https://izlik.org/JA55WY29BH

Öz

This study aims to reveal the leatherworking activities of the Chalcolithic Period (late 6th millennium – early 5th millennium BCE) identified during excavations at Gedikkaya Cave, located in the İnhisar District of Bilecik Province, overlooking the Sakarya River Valley. Following the Epipalaeolithic and Neolithic periods, Gedikkaya was reoccupied during the Early–Middle Chalcolithic Period (Layer 1B). In this phase, a welldefined workshop area was discovered, where complex production processes were carried out. The finds
concentrated within this area indicate leather processing, yarn production and related production activities.Spindle whorls, bone tools and ochres reflect production sequences associated with leatherworking. The evidence demonstrates that Gedikkaya Cave was not merely a habitation site but also a functional settlement representing early production organization in Anatolia.

Anahtar Kelimeler

Chalcolithic Period , Leatherworking , Ochre , Cave Workshop , Gedikkaya Cave

Kaynakça

• Arbuckle, B. S. (2012). Animals in the ancient world. D. T. Potts (Ed.), A companion to the archaeology of the ancient Near East (s. 201-219) içinde. Wiley-Blackwell.
• Audouin, F. & Plisson, H. (1982). Les ochres et leurs témoins au Paléolithique en France: Enquéte et expériences sur leur validité archéologique. Cahiers du Centre de Recherches Préhistoriques, 8, 33–80.
• Andersson, E., Mårtensson, L., Nosch, M. L. B. & Rahmstorf, L. (2008). New research on Bronze Age textile production. Bulletin of the Institute of Classical Studies, 51, 171–174.
• Aykurt, A. & Ayengin, N. (2011). Karain Mağarası B Gözü Erken Kalkolitik Çağ seramiği. H. Taşkıran, M. Kartal, K. Özçelik, M. B. Kösem & G. Kartal (Ed.), Işın Yalçınkaya’ya Armağan: Studies in honour of Işın Yalçınkaya (s. 47–66) içinde. Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
• Baird, D., Asouti, E., Astruc, L., Baysal, A., Baysal, E., Carruthers, D., Fairbairn, A., Kabukçu, C., Jenkins, E., Lorentz, K., Middleton, C., Pearson, J. & Pirie, A. (2013). Juniper smoke, skulls and wolves’ tails: The Epipalaeolithic of the Anatolian Plateau in its South-western Asian context; insights from Pınarbaşı. Levant, 45(2), 175–209.
• Becker, C., Benecke, N., Grabundžija, A., Küchelmann, H.-C., Pollock, S., Schier, W., Schoch, C., Schrakamp, I., Schütt, B. & Schumacher, M. (2016). The Textile Revolution. eTopoi. Journal for Ancient Studies, 6, 102-151.
• Bulut, H. (2016a). Öküzini Mağarası Kemik Aletleri Tekno-tipolojik Analizler. Anadolu Prehistorya Araştırmaları Dergisi (APAD), 2, 83–105.
• Bulut, H. (2016b). Batı Toros Mağaraları Kemik Alet İşçiliğine İlişkin Tekno-tipolojik Değerlendirme: Karain Mağarası Örneği. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 31, 55–84.
• Bulut, H. (2016c). Karain mağarası örnekleri ışığında bark extractor (Ağaç kabuğu soyucu): Yeni bir öneri. Adalya, 19, 1–13.
• Çevik, Ö. & Erdoğu, B. (2019). Multiple faces of changes in 5600/5500 cal. BC Anatolia and Thrace. Anatolica, 45, 1–16.
• Çevik, Ö., Vuruşkan, O. & Sivil, C. (2020). Ulucak Höyük (MÖ 6850–5460). İzmir Araştırmaları Dergisi, 12, 11–39.
• Çilingiroğlu, Ç. (2009). Of stamps, loom weights and spindle whorls: Contextual evidence on the function(s) of Neolithic stamps from Ulucak, İzmir, Turkey. Journal of Mediterranean Archaeology, 22(1), 3–27.
• Efe, T. (2001). The salvage excavations at Orman Fidanlığı: A Chalcolithic site in inland northwestern Anatolia. Ege Yayınları.
• Erdoğu, B. & Ulubey, A. (2011). Colour symbolism in the prehistoric architecture of Central Anatolia and Raman spectroscopic investigation of ochre in Chalcolithic Çatalhöyük. Oxford Journal of Archaeology, 30(1), 1–11.
• Kekeç, E. (2022). Geçmişten günümüze aşı boyasının kullanımı üzerine bir değerlendirme. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 12(23), 139–168.
• Kolankaya-Bostancı, N. (2012). Anadolu’da Erken Prehistorik Dönem Kırmızı Aşı Boyası Kullanımı. Anadolu, 38, 29–51.
• Luik, H., Choyke, A. M., Batey, C. E. & Lougas, L. (2005). From hooves to horns, from mollusc to mammoth: Manufacture and use of bone artefacts from prehistoric times to the present, Proceedings of the 4th Meeting of the ICAZ Worked Bone Research Group at Tallinn, 26th–31st of August 2003. Tallinn.
• Nazik, L., Törk, K., Acar, C., Özel, E., Mengi, H., Aksoy, B., Tuncer, K., Güner, İ. N., Ekmekçi, M. & Başal, A. (2001). Orta Sakarya Havzasının (Eskişehir ve Bilecik Doğusu) Doğal Mağaraları [MTA Raporu, Derleme No: 10420]. Ankara.
• Özdoğan, E. (2019). Tarihöncesinde dokuma ve hasırcılık: Aşağı Pınar çanak çömleğinde dokuma ve hasır izli bir kap. P. Çaylı, I. Demirtaş & B. Eser (Ed.), Arkeolojiyle geçen yarım asır: Sevil Gülçur Armağanı / Half a century dedicated to archaeology: A festschrift in honor of Sevil Gülçur (s. 189–208) içinde. Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
• Özdöl-Kutlu, S. (2014). Textiles as part of daily life and the world of the dead in the Neolithic: The Çatalhöyük example. Arkeoloji ve Sanat, 155, 1–12.
• Özbaşaran, M. (2019). Tarihöncesinin Renk Dünyasında Kırmızı. G. Duru, Y. Ersoy, E. Koparal & Z. Aktüre (Ed.), Arkeoloji ve Göstergebilim (Tematik Arkeoloji Serisi [TAS] 3 (s. 21–32) içinde. Ege Yayınları.
• Özdemir, A. (2012). Kalkolitik Smintheion (Gülpınar)’da dokumacılık ve halıcılık. Anadolu, 38, 139–153.
• Peschlow-Bindokat, A. & Gerber, C. (2012). The Latmos-Beşparmak Mountains sites with early rock paintings in western Anatolia. M. Özdoğan, N. Başgelen & P. Kuniholm (Ed.), The Neolithic in Turkey: Western Turkey (s. 67–115) içinde. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Rast-Eicher, A., Karg, S. & Bender Jørgensen, L. (2021). The use of local fibres for textiles at Neolithic Çatalhöyük. Antiquity, 95(383), 1129–1144.
• Sarı, D. (2023). Recent studies at Bilecik Gedikkaya Cave in Northwestern Turkey. Colloquium Anatolicum, 22, 75–88.
• Sarı, D. (2024a). Anadolu Tarih Öncesi Dönemlerine Yeni Katkılar: İnhisar Gedikkaya Mağarası (MÖ 14500–4500). Belleten, 88(311), 1–43.
• Sarı, D. (2024b). Epipalaeolithic ritual practices at Gedikkaya Cave, Northwestern Türkiye. Anadolu Araştırmaları – Anatolian Research, 31, 1–17.
• Sarı, D. (2025). Neolitik Dönem’de kısa süreli tepeüstü ve mağara yerleşimleri: Keçiçayırı ve Gedikkaya örnekleri. Arkeoloji ve Sanat, 178, 45–54.
• Sherratt, A. (1981). Plough and pastoralism: Aspects of the Secondary Products Revolution. I. Hodder, G. Isaac & N. Hammond (Ed.), Pattern of the past: Studies in honour of David Clarke (s. 261–306) içinde. Cambridge University Press.
• Sidéra, I. (2012). Nouveau regard sur la néolithisation: Les industries osseuses de l’Anatolie au Bassin parisien via la Méditerranée. De Boccard.
• Sivil, C. (2017). Ulucak Höyük Neolitik Dönem kemik aletlerinin tabakalar ve mekânlar arası değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Trakya Üniversitesi.
• Takaoğlu, T. (2023). Painted pottery from Early and Middle Chalcolithic. Gülpınar. V. Şahoğlu, İ. Tuğcu, O. Kouka, Ü. Gündoğan, Ü. Çayır, R. Tuncel & A. Erkanal-Öktü (Ed.), Hayat: Arkeolojiye adanmış bir yaşam: Hayat Erkanal anısına Akdeniz arkeolojisi üzerine çalışmalar / Hayat: A life dedicated to archaeology: Studies in Mediterranean archaeology in memory of Hayat Erkanal (s. 435–454) içinde. Ankara Üniversitesi.
• Türkcan, A. U. (2024). Tarih öncesi üretimde özelleşen bir iç batı anadolu yerleşimi: Son bulgular ışığında ilk Kalkolitik Dönem Kanlıtaş Höyük (Eskişehir/İnönü). TÜBA-AR, 35, 11–34.
• Türkoğlu, S. (2024). Tarih Boyunca Anadolu’da Giyim-Kuşam. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Weninger, B., Clare, L., Gerritsen, F., Horejs, B., Krauss, R., Lindstädter, J., Özbal, R. & Rohling, E. J. (2014). Neolithisation of the Aegean and Southeast Europe during the 6600–6000 cal. BC period of rapid climate change. Documenta Praehistorica, 41, 1–31.
• Wolf, S., Dapschauskas, R., Velliky, E., Floss, H., Kandel, A. W. & Conard, N. J. (2018). The use of ochre and painting in the Upper Paleolithic of the Swabian Jura in the context of the development of ochre use in Africa and Europe. Open Archaeology, 4(1), 185–205.
• Yavşan, Ç. (2021). A typological and functional analysis of bone tools from Chalcolithic Gülpınar in NW Anatolia. TÜBA-AR, 28, 39–55.