BEÇİN KALESİ KAZISI CAM BİLEZİK BULGULARI (2020-2025)

Yıl 2025, Sayı: 37, 131 - 152, 31.12.2025

Tuğba Diri Apaydın , Fatma Celep Ese

Öz

Beçin Kalesi'nde özellikle Orta Çağ katmanlarında yoğunlaşan ve nitelik açısından dikkat çeken zengin buluntular kazılarda yoğun bir şekilde çıkartılmaktadır. Yapılan çalışmalarda seramik parçalar, metal objeler, sikkeler, cam parçalar ve hayvan kemikleri bulunmuştur. Bu makalede ise 2020-2025 yılları arasında ortaya çıkarılan cam bilezikler incelenmiştir. Bileziklerin dokuz tanesi Milas Müzesinde, yirmi bir tanesi ise Beçin kazısı envanter sisteminde kayıtlıdır. Makalede kazıda bulunan otuz adet cam bilezik, teknik, renk, boyut, form ve süsleme özelliklerine göre tipolojik olarak çözümlenmiştir. Yedi adet dairesel kesitli, on üç adet dikdörtgen kesitli, dokuz adet yarı dairesel kesitli ve bir adet üçgen kesitli bilezik çalışmaya dahil edilmiştir. Bezemelere ilişkin analizler ise yine bu alt başlıklar altında irdelenmiştir. Beçin Kalesi cam bilezikleri tarihlendirmesi bir öneri olmakla birlikte kesin bir tarihe ulaşılamamıştır. Anadolu’da yapılan kazılarda ortaya çıkarılan cam bilezik örnekleri ve Beçin’de bulunan diğer küçük buluntular (özellikle seramik ve sikke) tarihlendirilmede kullanılmıştır. Cam bileziklerin alan-açma bilgileri ve buluntu kotları yardımıyla Beylikler dönemine tarihlendirilmesi uygun bulunmuştur. Ama çıkan örnekler özellikle bezeme yönüyle incelendiğinde 13. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar geniş bir tarih aralığı da gözlemlenmiştir. Son olarak ise, Anadolu’da yapılan Türk ve Bizans dönemi kazılarında ortaya çıkarılan cam bilezik örnekleri karşılaştırma için kullanılmıştır. Böylece bütüncül bir bakış açısıyla malzeme değerlendirilmiş ve Beçin kazısı cam bileziklerinin orta çağ cam bilezik sanatındaki yeri ve önemi ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Beçin Kalesi , Orta Çağ , Cam Sanatı , Bilezik , Tipoloji

BEÇİN CASTLE EXCAVATION GLASS BRACELET FINDINGS (2020-2025)

Öz

The Beçin Castle excavations have revealed layers from different periods. A large number of rich finds, particularly from the Middle Ages, are being unearthed during excavations. The excavations uncovered ceramic fragments, metal objects, coins, glass fragments and animal bones. This article examines glass bracelets unearthed between 2020 and 2025. Nine of the bracelets are in the Milas Museum. Meanwhile, twenty-one are recorded in the Beçin excavation inventory. In the article, thirty glass bracelets found during the excavation have been typologically analysed according to their technical, colour, size, form and decoration characteristics. The study included seven bracelets with a circular cross-section, thirteen with a rectangular cross-section, nine with a semi-circular cross-section and one with a triangular cross-section. The analysis of the decorations has been examined under the relevant headings. A proposal has been made for dating the glass bracelets found at Beçin Castle. However, a definitive date has yet to be established. Glass bracelet examples found in excavations in Anatolia and other small finds (particularly ceramics and coins) discovered in Beçin have been used for dating purposes. Consequently, the glass bracelets were deemed to date back to the Beyliq period. However, when the examples that emerge are examined in terms of decoration, it can be said that they span a broad historical period from the 13th to the 19th century. Finally, examples of glass bracelets unearthed during excavations of Turkish and Byzantine period sites in Anatolia were used for comparison. Thus, the bracelets were evaluated from a general perspective, and the place and importance of the glass bracelets from the Beçin excavation in medieval glass bracelet art was revealed.In the article, thirty glass bracelets found during the excavation have been typologically analysed according to their technical, colour, size, form and decoration characteristics. The study included seven bracelets with a circular cross-section, thirteen with a rectangular cross-section, nine with a semi-circular cross-section and one with a triangular cross-section. The analysis of the decorations has been examined under the relevant headings. A proposal has been made for dating the glass bracelets found at Beçin Castle. However, a definitive date has yet to be established. Glass bracelet examples found in excavations in Anatolia and other small finds (particularly ceramics and coins) discovered in Beçin have been used for dating purposes. Consequently, the glass bracelets were deemed to date back to the Beyliq period. Finally, examples of glass bracelets unearthed during excavations of Turkish and Byzantine period sites in Anatolia were used for comparison. Thus, the bracelets were evaluated from a general perspective, and the place and importance of the glass bracelets from the Beçin excavation in medieval glass bracelet art was revealed.

Anahtar Kelimeler

Beçin Castle , Middle Ages , Glass Art , Bracelet , Typology

Kaynakça

• Akarca, A. (1971). Beçin. Belleten, 35(137), 1-38. https://doi.org/10.37879/ttkbelleten.1190266.
• Aslan, İ. & Ölçer, S. (2025). Harran kazılarında bulunan cam bilezikler (2013-2023). Art-Sanat, 23, 102-124. https://doi.org/10.26650/artsanat.2025.23.0006.
• Atik, Ş. (2009). A group of Late Antique glass finds from the rescue excavations in Marmaray, Yenikapı and Metro at Istanbul. E. Laflı (Ed.), Late Antique/Early Byzantine glass in the Eastern Mediterranean (s. 1–16) içinde. Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları.
• Ay, E. (2002). 2000 yılı Müslümantepe (Şahinbey) kazısı. N. Tuna & J. Velibeyoğlu (Ed.), Ilısu ve Karkamış Baraj Gölleri altında kalacak arkeolojik ve kültür varlıkları kurtarma projesi 2000 yılı çalışmaları, (s.495–501) içinde. ODTÜ TAÇDAM.
• Boran, A. & Aykaç, R. (2021). Silifke Kalesi kazı buluntuları 2010–2020. Ege Yayınları.
• Çömezoğlu, Ö. (2007). Akdeniz çevresi Ortaçağ camcılığı ışığında Demre Aziz Nikolaos Kilisesi cam buluntuları [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Çoruhlu, Y. & Oktay, J. Ö. (2011). 2006–2009 Kars-Ani kazılarında ortaya çıkarılan cam bilezikler üzerine. A.Baş & Duran.R. (Ed.), XIV. Ortaçağ ve Türk dönemi kazıları ve sanat tarihi araştırmaları sempozyumu bildirileri (s. 155–171) içinde. Kömen Yayınları.
• Demir, A. (2015). Beçin tarihi. R. H. Ünal, F. Krinzinger, M. Alram & Ş. Pfeiffer-Taş (Ed.), Beçin definesi (s. 39–44) içinde. Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları.
• Doğer, L. & Armağan, M. E. (2020). Aigai Bizans cam bilezikleri (2004–2014). Sanat Tarihi Dergisi, 29(1), 33–49. https://doi.org/10.29135/std.710315.
• Eker, G. F. (2010). Camın tarihi serüveni. Çobanlı, Z. (Ed), Cam Geran 2010 Sempozyum Bildirileri Kitabı (s. 147–151) içinde. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Eker, F. (2019.). Antikçağ’ın süsü: Kahramanmaraş Müzesi’ndeki kaburgalı ve burma cam bilezikler. TÜBA-AR, 25, 162-171.
• Eser, E. & Şahin, M. (2019). Divriği Kalesi Kazısı Cam Buluntular. H. Yekbaş & A. Yüksel (Ed.), Her Yönüyle Sivas Kongresinin 100. Yılında Sivaz Uluslararası Sempozyumu, Kültür, Sanat, Toplum, (3), (s. 149-164) içinde. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları.
• Fındık, E. F. (2013). 2012 yılı Efes, Ayasuluk Tepesi ve St. Jean Anıtı kazıları depo çalışmalarından ilk gözlemler: Yeni bir keşif: Ayasuluk’ta cam atölyesi. Seleucia, 3, 23–48.
• Fındık, E. F. (2017). Bir güzellik nesnesi olarak cam bilezikler: Demre Myra Aziz Nikolaos Kilisesi buluntuları 1989-2016. Adalya, 20, 419-48.
• Geyik Karpuz, G. (2013). Cam bilezik araştırmaları üzerine bir deneme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(25), 249–255.
• Geyik Karpuz, G. (2017). Mardin Müzesi’nde bulunan bezemesiz cam bilezikler üzerine bir değerlendirme. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 59, 145-156.
• Geyik, G. (2019). Elâzığ Müzesi’nde bulunan İslâmî dönem cam bilezikler. O. Kunduracı & A. Yavuzyılmaz (Eds.). Yaşar Erdemir’e armağan: Sanat tarihi yazıları (s. 453-479) içinde. Literatürk.
• Geyik, G. (2023). Ani kazısı cam bilezikleri (2020–2022). A. Çaycı & A. Yavuzyılmaz (Ed.), 25. Ortaçağ ve Türk dönemi kazıları ve sanat tarihi araştırmaları kitabı (s. 476–491) içinde. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
• Gill, M. A. V. (2002). Amorium reports, finds I: The glass (1987–1997) (Amorium Monograph Series 1). Archaeopress.
• Haevernick, T. E. (1960). Die Glasarmringe und Ringperlen der Mittel- und Spätlatènezeit auf dem europäischen Festland. Bonn.
• Hazinedar Coşkun, T. (2020). Berna Oğuz Koleksiyonu’ndan Bizans dönemi cam takıları. TÜBA-KED, 22, 31-49. https://doi.org/10.22520/tubaked.2020.22.003
• Hazinedar Coşkun, T. (2024). Kuşadası Kadıkalesi Anaia Kazısı cam bunluntuları. Türk Tarih Kurumu
• Karabağ, R. S. (2024). Amasya Harşena Kalesi ve Kızlar Sarayı kazısında bulunan cam bilezikler [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Trakya Üniversitesi.
• Karwowski, M. (2004). Latènezeitlicher Glasringschmuck aus Ostösterreich. Österreichische Akademie der Wissenschaften.
• Köroğlu, G. (2002). Yumuktepe Höyüğü’nden Bizans Dönemi cam bilezikleri. N. Şaman Doğan (Ed.), Ortaçağ’da Anadolu prof. dr. Aynur Durukan’a armağan, (s. 355-372) içinde. Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
• Lauwers, V., Degryse, P. & Waelkens, M. (2010). Middle Byzantine (10th–13th century AD) glass bracelets at Sagalassos (SW Turkey). J. Drauschke & D. Keller (Ed.), Glass in Byzantium – Production, usage, analyses (s. 145–152) içinde. Römisch-Germanisches Zentralmuseum.
• Özgümüş, Ü. (2000). Anadolu camcılığı. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Özgümüş, Ü. (2008). Byzantine glass finds in the Roman theatre at Iznik (Nicaea). Byzantinische Zeitschrift, 101(2), 727–735. https://doi.org/10.1515/BYZS.2008.021
• Özgümüş, Ü. (2009). Late Roman and early Byzantine glass finds from the rescue excavations in Marmaray,Sirkeci. E. Laflı & Ö. Kaptan (Ed.), Late Antique/Early Byzantine glass in the Eastern Mediterranean (s. 17–24) içinde. TÜBİTAK Yayınları.
• Özgümüş, Ü. (2013). Çağlar boyu cam tasarımı. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Öztaşkın, M. (2015). Stratonikeia Bizans dönemi cam buluntuları. B. Söğüt (Ed.), Stratonikeia ve çevresi araştırmaları (s. 175–188) içinde. Ege Yayınları.
• Pektaş, K. (2020). Beçin Kalesi ve Orta Çağ kenti 2018 yılı kazı, onarım ve koruma çalışmaları. A. Özme (Ed.) 41. Kazı Sonuçları Toplantısı, 3, (s. 502–503) içinde. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Saldern, A.V. (1980). Ancient and Byzantine glass from Sardis. Harvard University Press.
• Scanlon, G. & Pinder-Wilson, R. (2001). Fustat glass of the early Islamic period. Altajir World of Islam Trust.
• Schwarzer, H. (2009). Spatantike, Byzantinische und Islamische glasfunde aus Pergamon. E. Laflı (Ed.), Late Antique/Early Byzantine glass in the Eastern Mediterranean (s. 85–109) içinde. TÜBİTAK Yayınları.
• Spaer, M. (1988). The pre-Islamic glass bracelets of Palestine. Journal of Glass Studies, 30, 51–61.
• Spaer, M. (1992). The Islamic glass bracelets of Palestine: Preliminary findings. Journal of Glass Studies, 34, 44–62.
• Taştemür, E. & Aytaç, İ. (2017). Harput İç Kale kazısı cam fırınlarına ait ilk gözlemler. SDÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 41, 69-90.
• Uçkan, B. Y. (2008). Cam tarihine genel bir bakış. Anadolu Sanat, 1(19), 97–110.
• Ünal, R. H. (2018). Beçin kazılarının 15 yılı (1995–2009). Muğla Üniversitesi Yayınları.
• Uysal, Z. (2013). Kubad-Abad Sarayında Selçuklu cam sanatı. Türk Tarih Kurumu.
• Yalçıklı, D. & Tekinalp, V. M. (2002). Mezraa Höyük 2000 yılı kazıları. N. Tuna & J. Velibeyoğlu (Ed. ), Ilısu ve Karkamış Baraj Gölleri altında kalacak arkeolojik ve kültür varlıkları kurtarma projesi 2000 yılı çalışmaları (s. 159–210) içinde. ODTÜ TAÇDAM.
• Yaraş, A. & Yaraş, C. (2009). Glass bracelets from Güre-Ilıca (Mysia). E. Laflı (Ed.), Late Antique/Early Byzantine glass in the Eastern Mediterranean, (s. 113) içinde. Ege Üniversitesi Yayınları.
• Yavuzyılmaz, A. (2016). Gevale Kalesi cam bilezik buluntuları (2013–2015). E. Taş (Ed.) XX. Uluslararası Ortaçağ ve Türk dönemi kazıları ve sanat tarihi araştırmaları sempozyumu bildirileri (s. 49–61). Sakarya Üniversitesi Yayınları.
• Vincenz, A. (2017). Ottoman Pottery and glass bracelets from Yafo (Jaffa), Jerusalem Boulevard and its vicinity. (88), 115–129. https://doi.org/10.70967/2948-040X.1800
• Zanon, M. (2013). Tyana/Kemerhisar (Niğde): Glass bracelets of the Byzantine and Islamic period. Anatolia Antiqua, 21, 181–197.