Somut ve Somut Olmayan Kültürel Miras Bağlamında Konaklı Pomak Evlerinin Bütüncül Korunması
Öz
Bu çalışma, Türkiye’nin Kapadokya Bölgesi’nde, Niğde iline bağlı Konaklı kasabasındaki Pomak evleri örneği üzerinden somut ve somut olmayan kültürel mirasın bütüncül korunmasını ele almaktadır. Konaklı, farklı dönemlerde gerçekleşen göç hareketleri sonucunda şekillenmiş çok katmanlı bir kültürel yapıya sahip olup, günümüzde Selanik, Romanya ve Bulgaristan kökenli topluluklar dil, mutfak kültürü, müzik, ritüeller ve gündelik yaşam pratikleri aracılığıyla somut olmayan kültürel mirası yaşatmaya devam etmektedir. Bununla birlikte, geleneksel Pomak evleri büyük ölçüde özgün işlevlerini yitirmiş olup fiziksel bozulma ve terk edilme açısından ciddi tehditlerle karşı karşıyadır. Nitel durum çalışması yaklaşımıyla yürütülen araştırmada, Pomak evlerinin mimari özellikleri, mekânsal organizasyonları, yapım teknikleri ve mevcut durumları sistematik alan gözlemleri ve yerinde belgeleme çalışmalarıyla ortaya konulmuş; elde edilen veriler, literatür incelemesi ve karşılaştırmalı analizler doğrultusunda yerel topluluğun kültürel pratikleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular, somut ve somut olmayan kültürel mirasın birlikte ele alınmasının yerel kimliğin sürekliliğini güçlendirdiğini ve kırsal mimari mirasın uzun vadeli korunmasını desteklediğini göstermektedir. Bu bütüncül değerlendirme doğrultusunda, yerleşimin kültürel karakteriyle uyumlu koruma araçları olarak kültürel sergileme mekânları, mutfak mirasına yönelik deneyim merkezleri ve küçük ölçekli üretim satış birimlerini içeren yeniden işlevlendirme önerileri geliştirilmiştir. Araştırma, göç kökenli kırsal yerleşimlerde geleneksel mimari mirasın korunması ve kültürel sürekliliğin sürdürülebilir biçimde yaşatılması açısından bütüncül koruma yaklaşımının etkili bir model oluşturduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Bütüncül Koruma, Somut ve Somut Olmayan Kültürel Miras, Kırsal Mimari Miras, Konaklı Göçmen Pomak Evleri, Yeniden İşlevlendirme
Holistic Conservation of Konaklı Pomak Houses in the Context of Tangible and Intangible Cultural Heritage
Öz
This study examines the holistic conservation of tangible and intangible cultural heritage through the case of the Pomak houses in the town of Konaklı, located in Niğde Province within the Cappadocia region of Türkiye. Konaklı is characterized by a multilayered cultural structure shaped by successive migration waves, and today communities of Thessaloniki, Romanian, and Bulgarian origin continue to sustain intangible heritage through language, culinary traditions, music, rituals, and everyday practices. However, the traditional Pomak houses have largely lost their original functions and face serious risks of deterioration and abandonment. Employing a qualitative case-study approach, the research documents the architectural characteristics, spatial organization, construction techniques, and current conditions of the houses through systematic field observation and on-site documentation, and evaluates these data together with the cultural practices of the local community based on literature review and comparative analysis. The findings underline that addressing tangible and intangible heritage in an integrated manner strengthens the continuity of local identity and supports the long-term safeguarding of rural architectural heritage. Based on this integrated assessment, adaptive reuse scenarios including a local cultural exhibition space, culinary heritage facilities, and small-scale production and sales units are proposed as conservation tools compatible with the cultural character of the settlement. The study concludes that a holistic conservation framework constitutes an effective model for sustaining vernacular architecture and safeguarding cultural continuity in rural settlements shaped by migration.
Anahtar Kelimeler
Holistic Conservation, Tangible and Intangible Heritage, Rural Architectural Heritage, Konaklı Immigrant Pomak Houses, Adaptive Reuse