URFA ÇEVRESINDEKI KERPIÇ KUBBELI YAPıLARıN ARKEOLOJIK AÇıDAN DEĞERLENDIRILMESI
Öz
Suriye'nin kuzeyinden Urfa'ya uzanan bir coğrafyada yer alan kerpiç bindirme kubbeli evler, ilginç biçimleniş özellikleriyle 17. yüzyıldan beri bölgede dolaşan bazı gezginlerin ilgisini çekmiş, seyahatnamelerde betimlenmiştir. 20. yüzyılın başlarında da arkeolojik kazılarla ortaya çıkartılan yuvarlak planlı yapı kalıntılarının değerlendirilmesinde kubbeli evlerin bir model olabileceği düşüncesiyle, söz konusu yapı sistemini bu bağlamda sorgulayan bilimsel araştırmalar başlamıştır. Her ne kadar birçok araştırmacı tarafından kubbeli evler tarihsel süreklilik içinde Neolitik dönemden günümüze uzanan geniş bir zaman diliminde değerlendirilmişse de, bazı yeni çalışmalar bu konuda soru işaretleri ortaya koymaktadır. TÜBA Kültür Envanteri projesi kapsamında Suruç Ovası kubbeli ev mimarisi üzerine yapılan incelemelerde de, günümüz kırsal yapılarının tarihsel geçmişinin çok eski olmadığı ve bunların kökleri üzerine de ayrıca arkeolojik çalışmaların gerektiği ortaya konmuştur. Bu makalede öncelikle arkeolojik kalıntılar ve günümüz köy yapıları arasında etnoarkeolojik bakış açısıyla kurulan ilişkiler sorgulanacak, ardından Suruç'ta saptanan kerpiç bindirme kubbeli yapı geleneği tarihsel süreklilik bağlamının ötesinde teknik mimari ve yapısal özellikleriyle incelenerek, arkeolojik çalışmalarda nasıl bir veri olarak kullanılabileceği tanımlanacaktır. Suruç kırsal mimarlık envanteri sırasında karşılaşılan çok sayıda harap ya da bütünüyle yıkılmış durumdaki yapı da, bu yapı sistemiyle üretilen evlerin nasıl bir arkeolojik kalıntıya dönüştüğünü belgeleyen örnekler olarak özellikle irdelenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kerpiç,kubbeli yapı,etnoarkeoloji,kırsal mimarlık,höyükleşme,Urfa,Suruç
Kaynakça
- Anonim, 2001. Earthen Architecture ofKatchchh: Practices for Building with the Land. Vastu-Shilpa Foundation for Studies and Research and Environmental Design.
- Akın, G., 1985. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki Tarihsel Ev Tiplerinde Anlam. İTÜ Mimarlık Fakültesi.
- Aurenche, O., 1977. Dictionnaire Illustré Multilingue de L'Architecture du Proche Orient Ancien. Institut Français D'Archéologie de Beyrouth (Liban), Maison de l'Orient.
- Aurenche, O., 1981. La Maison Orientale, L'Architecture Du Proche Orient Ancien Des Origines Au Milieu Du Quatrième Millénaire, Vol. 1. Institut Français D'Archéologie Du Proche Ori¬ ent.
- Bulle, H., 1907. Orchomenos, Vol. 1. München.
- Coockson, B. C., 2010. Living in Mud. Ege Yayınları.
- Courtney-Clarke, M., 1990. Afrikan Canvas. Rizzoli Int. Publications.
- Delitzsch, F., 1903. Im Lande des Einstigen Paradieses. Deutsche Verlags Anstalt.
- Dikaios, P., 1953. Khirokitia. Monographs of the Department of Antiquities of the Government of Cyprus no:1, Oxford University Press.
- Kahraman, S. A. ve Y . Dağlı, 1999. Evliya Çelebi Seyahatnamesi Topkapı Sarayı Bağdat 305 Yazmasının Transkripsiyonu - Dizini. III . Kitap, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayınları.