İRAN’DAKİ SELÇUKLU ŞEHİRLERİNİN MEKANSAL YAPISININ İNCELENMESİ VE ANALİZİ, ÖRNEK: REY ŞEHRİ

Mohsen Saadatı; Javad Neyestanı; Seyed Mehdi Mousavı Kouhpar; Alireza Hejebtı Nobarı

doi:10.22520/tubaar.2021.28.011

TR EN

İRAN’DAKİ SELÇUKLU ŞEHİRLERİNİN MEKANSAL YAPISININ İNCELENMESİ VE ANALİZİ, ÖRNEK: REY ŞEHRİ

Öz

Sasani dönemi şehirlerinin mekansal organizasyonu, kohandej (kale kent), şehristan (açık kent) ve rabaz (dış odaklı büyüme) bölümlerini içerir ki önemli siyasi, dini ve sosyal alanlar kohandej kısmında yer alır. İslami dönemde de kentsel mekân organizasyonu eski çağlarda olduğu gibi kohandej, şehristan ve rabaz bölümlerinden oluşmakla birlikte, tarihi metinlere göre, bazı nedenlerle kohandej'in gücü azalmış ve rabaz ve şehristan şehrin siyasi, dini, ekonomik ve sosyal merkezi haline gelmiştir. Bu araştırmanın amacı, Selçuklu dönemi boyunca Rey’in tarihi dokusunun, şehrin mekânsal organizasyonu ve tarihi metinler ile arkeolojik verilere dayalı toplumsal düzey değişiklikleri yardımıyla anlaşılmasıdır. Bu saptamalar sonucunda ortaya bazı önemli sorular çıkmaktadır: Selçuklu dönemindeki Rey kentinin mekân organizasyonunda kohandej, rabaz ve şehristanın rolü nedir? Bu mekân organizasyonu ile önceki dönemler arasındaki fark nedir? Sonuç olarak Rey şehrinin Selçuklu dönemindeki tarihi dokusunun, önceki dönemlerin kentleşme tarzına göre yeni bir şekle sahip olduğu anlaşılmıştır. Arkeolojik kanıtlar, İslam döneminin başlarında, özellikle Selçuklu döneminde, rabaz ve şehristan bölümlerinin geliştiğini ve büyüdüğünü göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Ray, Selçuklu dönemi, mekan organizasyonu, kentsel yapı.

REVIEW AND ANALYSIS OF THE SPATIAL STRUCTURE OF SELJUK CITIES IN IRAN, CASE STUDY: CITY OF REY

Öz

The spatial organization of cities during the Sassanid period includes three parts called Kohandezh, Shārestan, and Rabaz that the important political, religious and social sectors were located in Kohandezh. In the Islamic period, although the organization of urban space, has the same three parts of Kohandezh, Shārestan and Rabaz like the ancient era, according to historical texts, during this period the power of Kohandezh diminished due to some reasons, and Rabaz and Shārestan became the political, religious, economic and social center of the city. The purpose of the present research is to recognize the historical texture of Rey during the Seljuk period by spatial organization of the city and social level changes based on historical texts and archaeological data. Accordingly, some important questions are raised here: What is the role of Kohandezh, Rabaz, and Shārestan in the organization of urban space during the Seljuk period of Rey? How did this structure differ from the previous periods? As a result, it was revealed that the historical texture of Rey during the Seljuk period took a new form compared to the urbanization style of the previous eras. Archaeological data indicate that during the early Islamic era, especially the Seljuk period, the Rabaz and Shārestan sections boomed and expanded.

Anahtar Kelimeler

Rey, Seljuk Period, Spatial Organization, Urban Texture

Kaynakça

ANONYMOUS. 1996. History of the Seljuk Dynasty in Anatolia, Introduc- tion and edition by Jalali, N. Publishing Office of Written Heritage, Tehran.
ASHRAF, A. 1974. “Historical Characteristics of Urbanization in Iran du- ring the Islamic Period”, Journal of Social Sciences, 1, 4.
BONDARI, I. M. 1918. The history of the Seljuk dynasty (Zobdah al-Nusra and Nokhbah al- Asra), translated by Mohammad Ja- lili, H. Foundation of Iranian Culture Publishing House, Tehran.
BOSWORTH, C. E. 2016. Political and Dynastical History of Iran (390-614 AH / 1000-1217 AD), Cambridge University Research, Vol. 5, Compiled by Boyle, J. A, Persian translation by Anous- heh, H. Twelfth Edition, Amir Kabir Publishing Institute, Tehran.
CASTELLO, F. V. 1989. Urbanization in the Middle East, translated by Piran, P. and Rezaei, A., Nashr-e Ney, Tehran.
FARAHBAKHSH, M. / SAFA MANSOURI, H. 2016. “Recognition of the Defensive Fortifications of Bam Ci- tadel”, Iranian Journal of Archeology, 10, 231-211.
FARSHAD, M. 1983. Engineering History in Iran, Gouyesh Publishing Hou- se, Tehran
HABIBI, H. 1999. From Shar to City; A Historical Analysis of the Con- cept of the City and its Physical Appearance, Thought and Influence, Tehran University Press, Tehran
HAMAVI, Y. 1986. Mojam al-Boldan, translated by Monzavi, A. N. Cultu- ral Heritage Publishing House, Tehran.
IBN ATHIR, 1991. Tarikh al-Kamel, Vol. 8, Persian translation by Hamid Reza Azhir, Asatir Publication Inc. Tehran.

IBN HAWQAL, M. 1987. Ibn Hawqal’s travelogue (Iran in the image of the world), Translation and explanation by Dr. Jafar Shoar, Amir Kabir Publishing Institute, Tehran.
IBN RASTEH, A. O. 1986. Alaegh al-Nafsiyah, Persian translation by Ghareh Chanlou, H. Amir Kabir Publishing Institute, Tehran.
KARIMAN, H. 1976. The Ancient Rey. Volume I and II, National Iranian Uni- versity Press, Tehran.
KARIMIAN, H. / SEYEDIN, S. 2009. “Recovering Ancient Cities based on Historical Texts; Case study of Darabghird”, Bagh-e Nazar, 6, 11, 82-69.
KARIMIAN, H. / SEYEDIN, S. 2010. “Darabghird in Transition from Sassanian to Islamic Pe- riod based on archaeological documents”, Bagh-e Na- zar, 13, 88-73.
KARIMIAN, H. / SEYEDIN, S. 2016. “Recovering the Spatial Structure of the Historic City of Saveh, Relying on Architectural and Archaeological Evi- dence”, Journal of Iranian Islamic Studies, 25, 42-29.
KARIMIAN, H.2010. “Cities and Social Order in Sasanian Iran-the Archae- ological Potential”, Antiquity, Antiquity Publication Ltd, June 2010, Volume 84, Issue 324, pp. 453-466.
KEALL, E.J. 1979. “The Topography and Architecture of Medieval Rayy”, in Akten des VII. Internationalen Kongresses fur Ira- nische Kunst und Archaologie Munchen, 1976, Berlin: Pp. 537-43.
KHALEDIAN, S. /KARIMIAN, H. /AHMADPUR, A. / MAZAHERIAN, H. 2014. “Explaining the Position of Islam in Urbanization and Urban Space Organization of Iran”, Quarterly Journal of Iranian Islamic Studies, 17, 18-5.
KOWSARI, H. / RAHIMNEJAD, M. 1996. “Research on Gabri Castle of the Ancient Rey”, Proce- edings of the Congress on the History of Architecture and Urbanism of Iran, Publications of the Cultural Heritage Organization of Iran, Tehran.
LABBAF, K. R. and KERVRAN, M. 2007 “An Overview of the Archaeological Excavations and Re- search of the Joint Board of Iran and France in Kohandej of Neyshabur”, in Archaeological Reports 6, Research Center of Archaeology, Tehran, 35-21.
LATIFI, G. /KHANI, H. / KHAKSARI, R. A. 2015. Urban Space, Social Life, Negarestan Andisheh Publis- hing House, Tehran. MOHAJERNEJAD, A. R. /KARIMIAN, H. / SAGHA- EI, S. 2017. “The Spatial Organization and Chronology of the city of Natel, Relying on Historical Sources and Archaeological Evidence”, Iranian Journal of Archeology, No. 12, se- venth volume, pp. 259-245.
MORTEZAEI, M. 2007. “Study of Natural and Cultural Infrastructure in the For- mation of the City of Gorgan (A Case Study of the Jorjan Islamic Site)”, Asar Journal, 43-42, 146-129.
MORTEZAEI, M. / SADRAEI, A. 2014. “The Results of Archaeological Excavations in the city of Rey on Imam Ali Highway”. Asar Journal, 64, 113-120.
NEIYSHABURI, Z. 1953. Saljuk Namah, Compiled and edited by Khan Afshar E. Kolaleh Khavar Publishing Inc. Tehran.
POPE, A. U. 1956. “Persian Architecture”, London.
QAZVINI, R. A. J. 1979. Naghz (Baaz Mesal al-Navaseb fi Naghz Baaz Faza- neh al-Ravafez) compiled and edited by the Publishing House of Mir Jalaluddin Mohadeth, National Association of Iranian Works.
SAADATI, M. / NEYESTANI, J / HEJEBRI NOBARI, A. 2020. “The Inner City Seljuk Fortification of Rey: Case Study of Rashkan Fortress”, the International Iournal of Hu- manities, IQBQ. 2020; 27(3): 1-19
SCHMIDT, E.F. 1935. “Excavation at Rayy”, in Ars Islamica II, part. I, pp. 139-141.
SCHMIDT, E.F. 1936. “The Excavation on the Citadel Hill”, in University Mu- seum Bulletin 1-2, pp. 79-87, 133-135.
SCHMIDT, E.F. 1940. Flights over Ancient Cities of Iran, University of Chi- cago Press, Chicago.
SOLTANZADEH, H. 2011. A Brief History of Urbanization in Iran from the Ancient Period until the year 1976, Chahartagh Publication Inc., Tehran.
-TAGHAVI NEJAD, D. M. R. 1984. Architecture, Urbanism and Urbanization of Iran over Time, Nasr-e Yasaveli Publishing Inc., Tehran.
YOUSEFI FAR, S. 2006. “Pattern of Physical Expansion of Cities in the Midd- le Centuries of Iran”, Journal of Humanities, No. 52, 350-319.
YOUSEFI FAR, S. / MOHAMMAD HOSSEIN, M. 2008. “The Effect of Social Relations on the Physical Forma- tion of the Iranian-Islamic City Based on a Sample-like Approach to Rey city in Seljuk era”, Journal of Iranian Society of History, First year, 1, 205-175.
WILLIAMS, T. 2011. “Unmanned Aerial Vehicle Photography: Exploring the Medieval City of Merv, on the Silk Roads of Central Asia”, Archaeology International, No. 15, 2011-2012, 54-68.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Arkeoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mohsen Saadatı ^* Bu kişi benim
0000-0001-7364-0357
Türkiye

Javad Neyestanı Bu kişi benim
0000-0002-4237-3660
Türkiye

Seyed Mehdi Mousavı Kouhpar Bu kişi benim
0000-0001-9532-3002
Türkiye

Alireza Hejebtı Nobarı Bu kişi benim
0000-0002-5698-8535
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

14 Eylül 2021

Gönderilme Tarihi

30 Kasım 2019

Kabul Tarihi

10 Ağustos 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Sayı: 28

DOI

https://doi.org/10.22520/tubaar.2021.28.011

IZ

https://izlik.org/JA79GH46DD

APA

Saadatı, M., Neyestanı, J., Mousavı Kouhpar, S. M., & Hejebtı Nobarı, A. (2021). İRAN’DAKİ SELÇUKLU ŞEHİRLERİNİN MEKANSAL YAPISININ İNCELENMESİ VE ANALİZİ, ÖRNEK: REY ŞEHRİ. TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi, 28, 211-224. https://doi.org/10.22520/tubaar.2021.28.011

AMA

1.Saadatı M, Neyestanı J, Mousavı Kouhpar SM, Hejebtı Nobarı A. İRAN’DAKİ SELÇUKLU ŞEHİRLERİNİN MEKANSAL YAPISININ İNCELENMESİ VE ANALİZİ, ÖRNEK: REY ŞEHRİ. TÜBA-AR. 2021;(28):211-224. doi:10.22520/tubaar.2021.28.011

Chicago

Saadatı, Mohsen, Javad Neyestanı, Seyed Mehdi Mousavı Kouhpar, ve Alireza Hejebtı Nobarı. 2021. “İRAN’DAKİ SELÇUKLU ŞEHİRLERİNİN MEKANSAL YAPISININ İNCELENMESİ VE ANALİZİ, ÖRNEK: REY ŞEHRİ”. TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi, sy 28: 211-24. https://doi.org/10.22520/tubaar.2021.28.011.

EndNote

Saadatı M, Neyestanı J, Mousavı Kouhpar SM, Hejebtı Nobarı A (01 Eylül 2021) İRAN’DAKİ SELÇUKLU ŞEHİRLERİNİN MEKANSAL YAPISININ İNCELENMESİ VE ANALİZİ, ÖRNEK: REY ŞEHRİ. TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi 28 211–224.

IEEE

[1]M. Saadatı, J. Neyestanı, S. M. Mousavı Kouhpar, ve A. Hejebtı Nobarı, “İRAN’DAKİ SELÇUKLU ŞEHİRLERİNİN MEKANSAL YAPISININ İNCELENMESİ VE ANALİZİ, ÖRNEK: REY ŞEHRİ”, TÜBA-AR, sy 28, ss. 211–224, Eyl. 2021, doi: 10.22520/tubaar.2021.28.011.

ISNAD

Saadatı, Mohsen - Neyestanı, Javad - Mousavı Kouhpar, Seyed Mehdi - Hejebtı Nobarı, Alireza. “İRAN’DAKİ SELÇUKLU ŞEHİRLERİNİN MEKANSAL YAPISININ İNCELENMESİ VE ANALİZİ, ÖRNEK: REY ŞEHRİ”. TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi. 28 (01 Eylül 2021): 211-224. https://doi.org/10.22520/tubaar.2021.28.011.

JAMA

1.Saadatı M, Neyestanı J, Mousavı Kouhpar SM, Hejebtı Nobarı A. İRAN’DAKİ SELÇUKLU ŞEHİRLERİNİN MEKANSAL YAPISININ İNCELENMESİ VE ANALİZİ, ÖRNEK: REY ŞEHRİ. TÜBA-AR. 2021;:211–224.

MLA

Saadatı, Mohsen, vd. “İRAN’DAKİ SELÇUKLU ŞEHİRLERİNİN MEKANSAL YAPISININ İNCELENMESİ VE ANALİZİ, ÖRNEK: REY ŞEHRİ”. TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi, sy 28, Eylül 2021, ss. 211-24, doi:10.22520/tubaar.2021.28.011.

Vancouver

1.Mohsen Saadatı, Javad Neyestanı, Seyed Mehdi Mousavı Kouhpar, Alireza Hejebtı Nobarı. İRAN’DAKİ SELÇUKLU ŞEHİRLERİNİN MEKANSAL YAPISININ İNCELENMESİ VE ANALİZİ, ÖRNEK: REY ŞEHRİ. TÜBA-AR. 01 Eylül 2021;(28):211-24. doi:10.22520/tubaar.2021.28.011

Yayıncı

34406
https://tuba.gov.tr/tr/

Vedat Dalokay Caddesi No: 112 Çankaya 06670 ANKARA

tuba-ar@tuba.gov.tr
(+90) (212) 219 16 60

34410

^{TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi / Turkish Academy of Sciences Journal of Archaeology (TÜBA-AR), dergide yayımlanan makalelerde ifade edilen görüşleri resmî olarak benimsememekte ve derginin basılı ya da çevrim içi sürümlerinde yer alan herhangi bir ürün veya hizmet reklamı konusunda garanti vermemektedir. Yayımlanan makalelerin bilimsel ve hukuki sorumluluğu yazar(lar)a aittir.}

^{Makalelerle birlikte gönderilen resim, şekil, tablo vb. materyaller özgün olmalı ya da daha önce yayımlanmışlarsa, hem basılı hem de çevrim içi sürümlerde yayımlanmak üzere eser sahibinden alınmış yazılı izinle birlikte sunulmalıdır. Yazar(lar), dergide yayımlanan çalışmalarının telif hakkını saklı tutar. Makale dergide yayımlandığında, mali haklar ve umuma iletim hakları, işleme, çoğaltma, temsil, basım, yayın ve dağıtım hakları TÜBA’ya devredilecektir. Yayımlanan tüm içeriklerin (metin ve görsel materyaller) telif hakları dergiye aittir. Dergide yayımlanmak üzere kabul edilen makaleler için telif hakkı ya da başka bir ad altında ödeme yapılmaz ve yazar(lar)dan makale işlem ücreti alınmaz; ancak yeniden baskı (reprint) talepleri yazarın sorumluluğundadır.}

^{Bilimsel bilgi ve araştırmalara küresel açık erişimi teşvik etmek amacıyla TÜBA, çevrim içi olarak yayımlanan tüm içeriklerin (aksi belirtilmedikçe) okuyucular, araştırmacılar ve kurumlar tarafından serbestçe kullanılmasına izin vermektedir. Bu kullanım, eserin kaynağının belirtilmesi koşuluyla ve ticari amaç dışında, herhangi bir değişiklik yapılmaksızın}^{Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) Uluslararası Lisansı}^{kapsamında mümkündür. Ticari kullanım veya lisans istisnaları ile ilgili izinler için lütfen dergi ile iletişime geçiniz.}

İRAN’DAKİ SELÇUKLU ŞEHİRLERİNİN MEKANSAL YAPISININ İNCELENMESİ VE ANALİZİ, ÖRNEK: REY ŞEHRİ

Öz

Anahtar Kelimeler

REVIEW AND ANALYSIS OF THE SPATIAL STRUCTURE OF SELJUK CITIES IN IRAN, CASE STUDY: CITY OF REY

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster