MÜBADİLLERİN ‘SEVDA TÜRKÜLERİ’NDE MELANKOLİ İZLERİ

Kök anlamı iktisadi bir temele dayanan, “malın değiş-tokuşu, bedeliyle değiştirilmesi” anlamına gelen mübadele, yirminci yüzyılın başlarında yaşanan trajediler sonucunda ödenen bedellerle birlikte insanı temel alan disiplinlerin çalışma konusu haline gelen bir olguya dönüşmüştür. Söz konusu trajedilere yol açan durumlardan birisi de güvenlik kaygısı gerekçe gösterilerek Yunanistan ve Türkiye arasında Lozan Kongresi sırasında karşılıklı anlaşmayla karara bağlanan 1923 tarihli zorunlu nüfus mübadelesidir. Bu mübadele sırasında bir buçuk milyona yakın Ortodoks Rum vatandaşı Türkiye’den Yunanistan’a, yaklaşık beş yüz bin Yunanlı Müslüman Türk ise Yunanistan’dan Türkiye’ye zorunlu göç etmiştir. Konunun trajik boyutu ise rıza ve kabul sorgulanmaksızın bir göçe zorlanmaları sonucu hayatlarının şekillendirildiği anılardan, aidiyet hissettikleri mekanlardan, kimliklerinin ve benliklerinin gömülü olduğu tüm kültürel bağlarından koparılan insanların deneyimlerinde saklıdır. Bourdieu’cu bir ifadeyle, mübadillerin zorunlu göç sürecinde ve sonrasındaki tüm deneyimleri, mübadele sonrasındaki yeni yaşantılarını sarmalayan sembolik sermayelerinin de bir parçası haline gelmiş, belirli metaforlar aracılığıyla oluşan semiyosfer üzerinden mübadillerin kültürel belleğinde kendine yer edinmiştir. Bu çalışmada, mübadillerin sembolik sermayelerinin kültürel belleğin önemli aktarım ve ifade araçlarından biri olan müzik kültürü içerisindeki dışavurumuna dikkat çekmek ve bu ifade biçiminde başvurulan metaforik anlamların melankoli kavramı etrafında tartışılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda birinci bölümde ait oldukları yerden ayrı düşerek “öteki” konumunda olan mübadillere temas edilmiş, yaşadıkları trajik deneyimlerden örnekler sunulmuştur. Ardından gelen ikinci bölümde ise, mübadillerin kültürel hafızası Bourdieu’nun sembolik sermaye kavramı üzerinden değerlendirilerek, ayrılık, özlem, gidip de dönmeme, kavuşamama, imkansız aşk temalarıyla ‘sevda türküleri’ndeki melankolik yansıması gözler önüne serilmiştir. Nihayetinde, belirli bir grubun deneyimlediği trajik olaylar, kültürel aktarım sırasında metaforik anlatımlarla toplumsal alana taşmakta, bu paylaşım sırasında imgelemdeki çağrışımlarla ortak algıya temas eden bir yapıya bürünmektedir.