ADANA BASININDA ANTİKOMÜNİZME DAİR HABERLER: 1946-1950

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 221 - 236, 30.04.2025

Cevdet Gören

https://doi.org/10.59182/tudad.1653278

Öz

Komünizmin geçmişi Antik Yunan’a, Roma’ya, köleci toplumlara kadar dayanır. Başlangıçta ezilen sınıfların hak arayışını amaçlayan bir felsefe olarak ortaya çıkan komünizm, sanayi devrimiyle birlikte emek-sermaye çatışmasının yoğunluk kazanmasıyla bir felsefe olmaktan çıkarılıp ideoloji haline getirilmiştir. Das Kapital aslı eseriyle kapitalizmin eleştirisini yapıp komünizmi sistemleştiren Karl Marx, komünizmin öncelikle İngiltere gibi sanayileşmiş ve işçi sınıfının mevcut olduğu toplumlarda gerçekleşeceğini düşünürken, aksine komünizm ilk kez daha çok bir tarım toplumu olan Rusya’da 1917’de Ekim Devrimi ile gerçekleşmiştir. Komünizm, bir yaşam, üretim ve yönetim biçimi olarak alternatifini, antikomünizmi de beraberinde getirmiştir. Birbirinin zıddı bu iki düzen arasındaki savaş özellikle II. Dünya Savaşı’ndan sonra Soğuk Savaşı da beraberinde getirmiştir. Türkiye’de Osmanlı Devleti zamanında başlayıp Cumhuriyetle devam eden antikomünizm politikalar mevcuttur. Bu çalışma Türkiye’de komünizmle mücadelenin sistemli olarak başlatıldığı Soğuk Savaş döneminin başlarında Adana basınında antikomünizme dair haberlerin nasıl verildiğini incelemektedir. O dönem Adana basınında etkili olan Yeni Adana, Türk Sözü ve Demokrat gazeteleri incelenerek, bu gazetelerde antikomünizme dair haberler derlenmiştir. Bu nedenle çalışmada kullanılan Adana basını ya da gazeteler tabirinden sadece bu üç gazete kastedilmektedir. Çalışmada öncelikle gazetelere yansıyan siyasi nitelikteki davalar incelenmiş, ardından bireysel davalara geçilmiş, daha sonra gerek ülke çapında gerekse Adana’da komünizmi kınamak amaçlı yapılan protestolara yer verilmiştir. Bu haberler vasıtasıyla da Adana halkının komünizme tepkisi ve bu tepkinin nedenleri analiz edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Adana , Yeni Adana , Demokratik , Türk Sözü , protesto mitingleri , dernekler

Etik Beyan

Yok

Destekleyen Kurum

Yok

Teşekkür

Yok

Kaynakça

• Armaoğlu, F. (1984). 20. yüzyılın siyasi tarihi 1914-1980 (2. Baskı). Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Aydınlı, E. (2021). Türkiye’de Rus düşmanlığının Amerika ekseninde anti-komünizme evrimi ve komünizmle mücadele dernekleri [Yayımlanmamış Doktora Tezi), Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Buldum, A. (2012). Türkiye’nin Filistin politikası (1946-1974) [Yayımlanmamış yüksek lisan Tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
• Bulut, E. Ç. (2020). İdeolojinin türk hukukuna yansıması: Komünizm örneği (1923-1960). Akademik Bakış Dergisi, 14 (27), 61-82.
• Çelik, A. (2020). Soğuk Savaş başlarında Türkiye’de anti-komünizm etkisinde milliyetçilik ve din, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 30 (1), 399-411.
• Ertuğrul, F. (2000). Hasan Ali Yücel Kenan Öner davası özgürleşme yolunda unutulmuş bir durak (2. Baskı). Güldikeni Yayıncılık.
• Gök, E. (2022). Türkiye’de Anti-Komünizm Pratiği ve McCarthycilik [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
• Gülmez, N., Yıldırım, A.C. (2021). Hasan Ali Yücel-Kenan Öner davasının Türk basınına yansıması. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 8(4), 1422-1455.
• Kaynak, B, “Komünizm” ansiklopedi.tubitak.gov.tr (Erişim tarihi: 25 Şubat 2025). Kutluer, İ, “Niyazi Berkes” DİA, 5, 507-509.
• Merih, T. (2006). Soğuk Savaş ve Türkiye. Ebabil Yayınları.
• Örnek, C. (2010). 1950’li yıllarda ABD ile buluşma: antikomünizm, modernleşme ve maneviyatçılık [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Örnek, C. (2020). Türk Siyasi Tarihinde Antikomünizm. Gelenek Dergisi, 150.
• Öymen, A. (2002). Bir dönem bir çocuk (3. Baskı). Doğan Kitap.
• Sayar, A. G. “Hasan Ali Yücel” DİA, 44, 45-46.