Метафорический образ лоховое дерево в творчестве Кияна Хиява

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 1, 55 - 70, 30.01.2026

Esmira Fuad

https://doi.org/10.59182/tudad.1774669

Öz

Киян Хияв – подлинная литературная фигура, благодаря своим многочисленным стихотворениям, бесчисленным поэмам, десяткам рассказов и пьес занимающая уникальное место в истории современной азербайджанской литературы. Мастер слова, внесший вклад в риторику и сформировавший литературный ландшафт не только Южного Азербайджана, но и всего Азербайджана в целом, Хияв заслужил место в истории нашей литературы как один из самых плодовитых писателей с глубокой философской мыслью не только Южного и Северного Азербайджана, но и всего тюркского мира. В своих произведениях поэт исследует вопросы прав и свобод южноазербайджанского народа, нарушенных персидским режимом, его национальной идентичности, борьбы за родной язык и сопротивления свободе. Он перенёс это сопротивление на литературный уровень посредством разнообразных образов, которые он создаёт. Метафорический образ лоха, который он лелеял, занимает особое место в его национально-художественной мысли.

Anahtar Kelimeler

Южноазербайджанская литература , Североазербайджанская литература , Киян Хияв , Метафорический образ лоха

ÇAĞDAŞ GÜNEY AZERBAYCAN ŞAİRİ KİYAN HİYAV’IN SANATINDA İĞDE AĞACININ METAFORİK İMGESİ

Öz

Çağdaş Güney Azerbaycan şairi Kiyan Hiyav, farklı türlerde kaleme aldığı şiir, manzume, hikâye ve tiyatro eserleriyle çağdaş Azerbaycan edebiyatında özgün bir konuma sahip seçkin bir yazardır. Güney Azerbaycan’la sınırlı kalmayıp genel olarak tüm Azerbaycan edebiyatına katkı sunan Hiyav, Güney ve Kuzey Azerbaycan’ı aşan bir perspektifle, bütün Türk dünyasının ortak düşünce ve duyarlık alanına seslenen üretken sanatçılardan biri olarak edebiyat tarihimizde yer almaktadır. Şair, Güney Azerbaycan halkının Fars rejimi tarafından ihlal edilen insan hakları ve özgürlükleri, millî kimliği ve ana dili uğruna verdiği mücadeleyi eserlerinin merkezine alır; özgün imgeler aracılığıyla bu direnişi estetik ve düşünsel bir düzleme taşır.
Hiyav’ın şiir dünyasında öne çıkan sembollerden biri olan iğde ağacı, onun millî ve sanatsal düşüncesinde özel bir anlam taşır. Türk kültüründe ve Türk halklarının estetik tefekküründe iğde ağacı, zorlu doğa koşullarına rağmen varlığını sürdürebilen dayanıklı bir bitki olarak direncin, azmin ve hayatta kalma mücadelesinin simgesi olarak kabul edilir.
Genel olarak çağdaş Azerbaycan edebiyatında iğde ağacı ve iğde çiçekleri, yalnızca güzelliği ve etkileyici kokusuyla değil, aynı zamanda doğanın direncini ve insanın var olma mücadelesini temsil eden sembolik bir unsur olarak yer alır. Gerek Kuzey gerekse Güney Azerbaycan edebiyatında kültürel, manevî ve edebî anlamlar yüklenen iğde ağacı; güç, direnç ve azmin yanı sıra yalnızlık, vatan özlemi, ayrılık, hasret, özgürlük ve mücadele duygularının yoğun bir simgesel ifadesine dönüşür.

Anahtar Kelimeler

Kiyan Hiyav , iğde ağacı metoforik imgesi , Güney ve Kuzey Azerbaycan Edebiyatı , karşılaştırma

The Metaphorical Image of the Oleaster Tree in the Art o Contemporary South Azerbaijani Poet Kiyan Hiyav

Öz

The metaphorical image of the fir tree in the work of Kiyan Khiyav
The fir tree is the national tree of the Turks...
With ten poems, countless poems, dozens of stories and dramas, Kiyan Khiyav is one of the artists who has created his own page in the history of contemporary Azerbaijani literature. He is one of the heroes of words who contributed to the art of words not only of South Azerbaijan, but also of the entire Azerbaijani language and developed literature, one of the productive writers of South and North Azerbaijan, as well as the entire Turkic world, with a comprehensive philosophical thought... The poet, who highlights the issues of human rights and freedoms violated by the Persian regime of the people of South Azerbaijan, national identity, struggle for mother tongue, and resistance for freedom in his works, brings this resistance to the literary level through the different images he creates. The metaphorical image of the incense tree, which he loves, holds a special place among these artistic images.

Anahtar Kelimeler

Kiyan Hiyav , metaphorical image of the oleaster tree , South and North Azerbaijan Literature , comparison

Kaynakça

• Asker, R. (2008). Çağdaş Güney Azerbaycan edebiyatı. Nurlan.
• Ata sözleri. (2013). Nurlan Yayınevi.
• Caferli, A. (2018). Şerif Ağayar’ın “Ağ göl”de dedikleri. 525-Gazet, 9 Haziran 2018.
• Cenubî Azerbaycan edebiyatı antolojisi. (t.y.). Elm Neşriyatı. (Cilt 3).
• Defne nedir? (t.y.) Sözlük6. https://soz6.com/nedir/34344/defne (Erişim Tarihi: 12.08.2025).
• Efendiyev, P. (1981). Azerbaycan çocuk oyunları ve folkloru. Elm Neşriyatı.
• Fuad, E. (2025). Kiyan Hiyav sanatında iğde ağacı metaforu. Azerbaijan Post.
• Halilli, K. (1991). İğde ağacının hiffeti (“Tenha iğde ağacı” gösterisi hakkında). Komünist Gazetesi, 9 Mayıs 1991.
• Hanoğlan, V. (2012). İlyas Efendiyev’in sanatsal bilincinde bağımsızlık fikri. Halk Gazetesi, 10, 26 Mayıs 2012.
• Heyet, C. (1990). Azerbaycan edebiyatı tarihine bir bakış (Cilt 2). Tahran.
• Hiyav, K. (2012a). Tebriz ve biz: ikili yalnızlık [Manzume].
• Hiyav, K. (2012b). Gregorsu [Elyazması]. Kişisel Arşiv.
• Horovlu, Ş. (2022). İğde ağacım. Edebiyat Gazetesi, 12 Nisan 2022.
• Kafkasyalı, A. (2004). Güney Azerbaycan Türk edebiyatı. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
• Muradzade, F. (2020). İğdeler ağlıyor. https://edebiyyat.az
• Okumuş, S. (2007). Modern Güney Azerbaycan edebiyatı. 38. ICANAS Sempozyumu Bildirileri, Ankara.
• Örnek, V. S. (1995). Anadolu folklorunda ağaç kültü. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Verbitskiy, V.İ. (1893). Altayskiye İnorodtsy. İmperatorskoye Russkoye Geografiçeskoye Obşçestvo Yayınları.
• YouTube. (t.y.). https://www.youtube.com/watch?v=b31zKAcm0-I (Erişim Tarihi: 11.12.2025).