TÜRKİYE’NİN BÖLGESEL VE KÜRESEL GÜCÜNÜN YÜKSELİŞİNDE: ZENGEZUR KORİDORU VE KALKINMA YOLU

Öz

Bilgi teknolojilerindeki gelişmeler, nüfus artışı ve ekonomik büyüme; iç içe geçmiş küreselleşen dünyada mal, hizmet, sermaye ve insan hareketliliğini sürekli arttırmaktadır. Bu durum devletler, milletler ve kıtalar arasında ithalat ve ihracat artışını tetiklemekle birlikte, önemli ticaret koridorlarına ve limanlara olan bağımlılığı beraberinde getirmiştir. Küresel ısınmaya bağlı iklim değişikliği, göç kaynaklı krizler, enerji ve gıda tedarikine ilişkin birbirleriyle iç içe geçmiş kökü sorunlara çözümler geliştirilememesi, günümüz uluslararası sistemini öngörülemez ve belirsizlikler karmaşasına sürüklemiştir. ABD ve AB’nin eski gücünde olmaması, Doğu merkezli Çin, Rusya ve Hindistan gibi Asya ülkelerinin küresel ölçekte güçlenmeye başlamaları, diğer taraftan Türkiye, Suudi Arabistan, Brezilya ve Güney Afrika gibi ülkelerin orta ölçekli güç konumuna yükselmeleri dünyayı çok kutuplu hale getirmiştir. Ukrayna savaşının durdurulamaması ve Ukrayna’nın dondurulmuş çatışma bölgesi haline dönüşmesi, ABD-İsrail’in Orta Doğu’daki katliamlarının önüne geçilememesi; iklim, enerji, gıda ve göç krizleri birlikte ele alındığında, dünyanın büyük bir sıkışmışlığa mahkûm olduğu görülmektedir. Bu mahkûmiyet dünyayı buhrana sokarak, III. Dünya Savaşı tartışmalarını gündemden düşürmemektedir. Büyük bir sıkışmışlık ve buhran içerisinde olan günümüz uluslararası ilişkiler karmaşasında, devletlerin sürdürülebilir büyüme ve kalkınmaları için uluslararası tedarik zincirlerinin (ticaret koridorları ve limanlar) güvenliği büyük önem taşımaktadır. Bu araştırmanın temel konusu Türkiye üzerinden geçmesi planlanan Orta Koridor bağlamında, Zengezur Koridoru ve Kalkınma Yolu’dur. Araştırmanın odağı bu iki koridorun birbirine entegre edilerek işlevselliğinin artmasının sonucunda, Türkiye’nin bölgesel ve küresel gücünün yükselişi üzerine yansımalardır. Araştırmanın ispatlamaya çalıştığı argüman ise Türkiye merkezli Orta Koridor’un, inşasının, Türkiye’nin ekonomik kalkınmasına ivme katacağı ve dünyadaki başat güç serüvenini başlatacağıdır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• Zengezur Koridoru
• Kalkınma Yolu
• güvenlik
• bölgesel güç
• küresel güç
• Türk dünyası.

IN THE RİSE OF TURKEY’S REGİONAL AND GLOBAL POWER: ZANGEZUR CORRİDOR AND DEVELOPMENT PATH

Öz

Advancements in information technologies, population growth, and economic expansion continuously increase the mobility of goods, services, capital, and people in today’s interconnected and globalized world. This dynamic not only stimulates import and export flows among states, nations, and continents but also deepens dependence on critical trade corridors and ports. The inability to address deeply intertwined challenges—such as climate change driven by global warming, migration-related crises, and issues concerning energy and food supply—has plunged the international system into unpredictability and uncertainty. The relative decline of the United States and the European Union, alongside the growing influence of Asia-centered powers such as China, Russia, and India, as well as the rise of middle powers including Turkey, Saudi Arabia, Brazil, and South Africa, has fostered the emergence of a multipolar world order. The protracted nature of the Ukraine war, its transformation into a frozen conflict, and the inability to prevent U.S.-Israeli atrocities in the Middle East—when considered together with climate, energy, food, and migration crises—demonstrate the structural deadlock of the global system. This deadlock has triggered widespread turmoil, keeping discussions of a potential Third World War on the agenda. Within this environment of crisis, the security of international supply chains—particularly trade corridors and ports—has become critical for states’ sustainable growth and development. This research focuses on the Zangezur Corridor and the Development Road within the framework of the Middle Corridor planned through Turkey. It examines how integrating these two corridors could enhance their functionality and contribute to Turkey’s regional and global influence. The study advances the hypothesis that the construction of the Turkey-centered Middle Corridor will accelerate national economic development and initiate Turkey’s trajectory toward becoming a leading global power.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• Zangezur Corridor
• Development Corridor
• Security
• Regional Power
• Global Power
• Turkic World

Kaynakça

1. Akyener, O. (2022). Türk Dünyasında enerji birliği - riskleri fırsata çevirmek. Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM). https://www.tespam.org/wp-content/uploads/2022/11/TURK-DUNYASINDA-ENERJI-BIRLIGI.pdf (Erişim Tarihi: 23.05.2025).
2. Aslanlı, K. (2023). Zengezur Koridoru mu Aras Koridoru mu? İRAM, İran Araştırmaları Merkezi. https://www.iramcenter.org/zengezur-koridoru-mu-aras-koridoru-mu-2395 (Erişim Tarihi: 26.05.2025).
3. Aslanhan, U. D. M. ve Yılmaz, E. (2025). Bakan Uraloğlu: (Kalkınma Yolu Projesi) Türkiye’nin jeopolitik ve ekonomik ağırlığını perçinleyecektir. AA. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/bakan-uraloglu-kalkinma-yolu-projesi-turkiye-nin-jeopolitik-ve-ekonomik-agirligini-percinleyecektir/3533703 (Erişim Tarihi: 29.05.2025).
4. AA. (2024). Irak’ta 2024 yılına İran’ın Erbil saldırısı, PKK’nın yasaklanması ve Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ziyareti damga vurdu. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/irak-ta-2024-yilina-iranin-erbil-saldirisi-pkk-nin-yasaklanmasi-ve-cumhurbaskani-erdoganin-ziyareti-damga-vurdu/3437672 (Erişim Tarihi: 27.05.2025).
5. Bayat, F. (2021). Süveyş Kanalı’nda karaya oturan ‘The Ever Given’ gemisi aylar sonra kanaldan yeniden geçti. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/suveys-kanalinda-karaya-oturan-the-ever-given-gemisi-aylar-sonra-kanaldan-yeniden-gecti/2445377 (Erişim tarihi: 23.05.2025).
6. BOTAŞ, (2025). Boru hatları ile petrol taşıma anonim şirketi, boru hatlarımız ve projelerimiz. https://www.botas.gov.tr/Sayfa/boru-hatlarimiz-ve-projelerimiz/109 (Erişim Tarihi: 23.05.2025).
7. Bulut, S. (2023). Kesintiye uğrayan eastmed projesi ve İsrail gazına ilişkin rota tartışmaları. Ortadoğu Analiz. ORSAM, Mart 14(123), 42-45.
8. CPEC, (2025). What is CPEC?, China-Pakistan Economic Corridor (CPEC), https://www.cpicglobal.com/pakistan-overview/cpec/ (Erişim Tarihi: 28.05.2025).

9. Çevik, V. A. (2025). Koridor savaşları çağında kalkınma yolu: fırsatlar ve zorluklar. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 249-267.
10. Çamaş, T. (2024). Çin Hindistan rekabeti ve kalkınma yolu projesi. Ulaştırma ve Altyapı Dergisi, Sayı: 1, 146-165.
11. Dumlu, H. ve Şahin, G. (2024). Zengezur koridoru ve alternatif çözümler: Türkiye için riskler, tehditler ve fırsatlar. Avrasya İncelemeleri Dergisi, Cilt: 13, Sayı: 2, 169-194.
12. Duran, A. E. (2024). Küresel ticarette ‘Orta Koridor’ fırsatı. Ekonomist. https://www.ekonomist.com.tr/makale/kuresel-ticarette-orta-koridor-firsati-48882 (Erişim Tarihi: 21.05.2025).
13. Duman, B. (2024). Kalkınma Yolu Projesi umut veriyor. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/kalkinma-yolu-projesi-umut-veriyor/3317669 (Erişim Tarihi: 27.05.2025).
14. Elmurod, U. (2024). Kalkınma yolu projesi. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/info/infografik/37906 (Erişim Tarihi: 01.06.2025).
15. Gök, M. (2024). Türk Devletler Teşkilatı bünyesinde yürütülen Türk dünyasının entegrasyon sürecinin Ernest B. Haas’ın Spill-over yaklaşımı bağlamında değerlendirilmesi. Anadolu Strateji Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 2, 63-77.
16. Hanta, N. D. İ. ve Çiçek, R. (2024). Küresel lojistik krizine çözüm alternatifi: Avrasya’nın lojistik merkezi olarak Türkiye. Fiscaoeconomia, Cilt: 8, Sayı: 3, 1549-1567.
17. Kaya, E. (2024). Orta Koridor’un Dünya politikasında ve Avrasya’da artan önemi. Düşünce Dünyasında Türkiz, 15(1).
18. Kurt, V. (2024). Kalkınma Yolu Projesi: Türkiye’nin lojistik ve ticaret merkezi olma yolunda stratejik adımı. Ulaştırma ve Altyapı Dergisi, Sayı: 1, 134-144.
19. Memmedov, A. ve Hasanoğlu, M. (2023). Hazar Denizi’nden Akdeniz’e Zengezur koridoru. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi Cilt: 6, Sayı: 2, 334-344.
20. Maró, Z. M. ve Torok, A. (2022). China’s New Silk Road and Central and Eastern Europe-A systematic literature. Review, Sustainability, 14(3), 1801.
21. Oral, C. ve Kıpkıp, E. (2019). Ulaştırma sektörünün önemi üzerine kavramsal bir yaklaşım. Oğuzhan Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 1, Sayı: 1, 58-64.
22. Özalp, M. (2024). Uluslararası ilişkiler karmaşasında koridorlar savaşı. Anadolu Strateji Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 2, 129-154.
23. Özsoy, B. (2024). Azerbaycan’ın ulaşım hatları politikası ve zengezur koridoru. Asya Studies, Cilt: 8, Sayı: 29, 143-156.
24. Özcan, D. G. ve Durul, T. (2022). ABD’nin EastMed'den desteğini çekmesi Atina’da hayal kırıklığı yarattı. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abdnin-eastmedden-destegini-cekmesi-atinada-hayal-kirikligi-yaratti/2472148 (Erişim Tarihi: 28.05.2025).
25. Özalp, M. (2025). Türkiye’nin başat güce evrilme süreci: Zengezur Koridoru ve Zengezur Koridoru ve kalkınma yolu. ANKASAM. https://www.ankasam.org/anka-analizler/turkiyenin-basat-guce-evrilme-sureci-zengezur-koridoru-ve-kalkinma-yolu/ (Erişim Tarihi: 28.11.2025).
26. OECD, (2023). Realising the Potential of the Middle Corridor. OECD Publishing.
27. SDE, (2025). Beluçların Pakistan’daki saldırılarına karşı Çin, CPEC projesini korumak üzere asker konuşlandırma planı yapıyor. Stratejik Düşünce Enstitüsü. https://www.sde.org.tr/haber/beluclarin-pakistan-daki-saldirilarina-karsi-cin-cpec-projesini-korumak-uzere-asker-konuslandirma-plani-yapiyor-haberi-57579 (Erişim Tarihi: 28.05.2025).
28. TRT, (2024). Rusya-İran anlaşmazlığı: Zengezur Koridoru. https://www.trthaber.com/haber/dunya/rusya-iran-anlasmazligi-zengezur-koridoru-880590.html. (Erişim tarihi: 01.12.2025).
29. SIPRI, (2025). Unprecedented rise in global military expenditure as European and Middle East spending surges. Stockholm Internatıonal Peace Research Instıtute, https://www.sipri.org/media/press-release/2025/unprecedented-rise-global-military-expenditure-european-and-middle-east-spending-surges (Erişim Tarihi: 01.12.2025).
30. Şahin, Y. (2020). Uluslararası ilişkilerde güce farklı yaklaşımlar ve Türkiye’nin gücü. Uluslararası İlişkiler ve Diplomasi Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 2, 1-22.
31. Taşkın, E. ve Akıncı, Ö. S. (2024). Orta Koridor’un tedarik zinciri güvenliği açısından değerlendirilmesi ve Türkiye’nin rolü. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, Cilt: 26, Sayı: 47, 1128-1144.
32. Textor, C. (2025). Gross domestic product (GDP) at current prices in China from 1985 to 2024 with forecasts until 2030 (in billion U.S. dollars). Stataista. https://www.statista.com/statistics/263770/gross-domestic-product-gdp-of-china/ (Erişim Tarihi: 01.12.2025).
33. TRT, (2023). Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru için AB ve 7 ülkeden imza. https://www.trthaber.com/haber/dunya/hindistan-orta-dogu-avrupa-ekonomik-koridoru-icin-ab-ve-7-ulkeden-imza-794434.html (Erişim Tarihi: 28.05.2025).
34. TDT, (2021). Türk Dünyası 2040 vizyonu. https://www.turkicstates.org/tr/haber/turk-dunyasi-2040-vizyonu (Erişim Tarihi: 27.05.2025).
35. TDT, (2025). Türk Devletleri Teşkilatı, Ortaklar. https://www.turkicstates.org/tr/partner-detay/turkpa-tr (Erişim Tarihi: 23.05.2025).
36. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, (2024). Bakü-Tiflis-Kars demiryolu hattı yeniden açıldı. https://sgb.uab.gov.tr/haberler/baku-tiflis-kars-demiryolu-hatti-yeniden-acildi (Erişim Tarihi: 23.05.2025).
37. TİKA, (2025). TİKA’nın tarihçesi. https://tika.gov.tr/kurumumuz/tarihce/ (Erişim Tarihi: 23.05.2025).
38. T.C. Dışişleri Bakanlığı, (2025). Türkiye’nin çok taraflı ulaştırma politikası. https://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin-cok-tarafli-ulastirma-politikasi.tr.mfa (Erişim Tarihi: 29.05.2025).
39. Urmersbach, B. (2025). Weltbevölkerung von 1950 bis 2024 (in Fünfjahreszeiträumen undMilliardenMenschen). Statista, https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1716/umfrage/entwicklung-der-weltbevoelkerung/#:~:text=Im%20Jahr%202024%20betr%C3%A4gt%20die,seit%201950%20mehr%20als%20verdreifacht. (Erişim Tarihi: 02.12.2025).
40. Urmersbach, Bruno-BIP. (2025). Weltweites Bruttoinlandsprodukt (BIP) in jeweiligen Preisen von 1980 bis 2024 und Prognosen bis 2030 (in Billionen US-Dollar). BIP Statista, https://de.statista.com/statistik/daten/studie/159798/umfrage/entwicklung-des-bip-bruttoinlandsprodukt-weltweit/ (Erişim Tarihi: 02.12.2025).
41. Polat, D. Ş. (2025). Zengezur koridoru: Türkiye-Azerbaycan ilişkileri bağlamında stratejik, ekonomik ve bölgesel çıkarımlar. İstanbul Kent Üniversitesi Siyasal, Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, Cilt: 1, Sayı: 1, 144-173.
42. Russon, M. (2021). The cost of the Suez Canal blockage. BBC, https://www.bbc.com/news/business-56559073 (Erişim Tarihi: 23.05.2025).
43. Yolcu, T. vd. (2025). Uluslararası Kuruluşların İkinci Karabağ Savaşına Yönelik Söylemleri: NATO, BM, AGİT, Külliye. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1).
44. Yılmaz, N. (2024). Kalkınma Yolu Projesi’nin Irak ve Ortadoğu jeopolitiğine etkisi. Ulaştırma ve Altyapı Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 1, 61-83.