THE INFLUENCE OF RUSSIAN AND INTERNATIONAL BORROWED WORDS INTRODUCED VIA RUSSIAN ON THE CONCEPTUAL DOMAINS OF KAZAKH TURKISH (BASED ON THE EXAMPLE OF QAZAQ ÄDEBI TILINIÑ SÖZDIGI)

Öz

THE INFLUENCE OF RUSSIAN AND INTERNATIONAL BORROWED WORDS INTRODUCED VIA RUSSIAN ON THE CONCEPTUAL DOMAINS OF KAZAKH TURKISH (BASED ON THE EXAMPLE OF QAZAQ ÄDEBI TILINIÑ SÖZDIGI) Abstract: This study examines the impact of loanwords borrowed directly from or through Russian on conceptual fields in Kazakh Turkish, based on the Qazaq Ädebı Tılınıñ Sözdıgı (Explanatory Dictionary of the Kazakh Literary Language). The objective is to evaluate the semantic reflections of linguistic contact which became increasingly prominent from the late 19th century onward across key domains such as education, science, administration, technology, military, economics, and daily life. First, borrowings were categorized to identify their semantic developments in various cultural and social spheres. These terms were then analyzed within the theoretical framework of Jost Trier’s Gap Filling and Restructuring principles. The findings reveal that vocabulary associated with institutions and objects with no prior equivalent in traditional Kazakh society directly filled conceptual gaps in the language. Conversely, in domains with existing native terms, Russian borrowings restructured the terminology along secular and institutional hierarchies either by narrowing the semantic boundaries of indigenous words or by pushing them into traditional contexts. Overall, the data demonstrates that loanwords did not merely expand the lexicon, but fundamentally transformed the language's semantic architecture and cognitive patterns. Spanning from Soviet-era official language policies to the post-independence linguistic consciousness, this historical process underscores the profound imprint of language contact on the mentality, identity, and culture of Kazakh society.

Anahtar Kelimeler

• Kazakh Turkish
• Russian Borrowed Words
• Conceptual Domains
• Language İnfluence
• Dictionary

RUSÇA KÖKENLİ ALINTI KELİMELERİN KAZAK TÜRKÇESİNDEKİ KAVRAMSAL ALANLARA ETKİSİ (KAZAK TİLİNİN TÜSÜNDİRME SÖZDİGİ ÖRNEĞİNDE)

Öz

Bu çalışma, Rusça kökenli alıntı kelimelerin Kazak Türkçesindeki kavramsal alanlara etkisini ifade etmek Kazak Tilinin Tüsindirme Sözdigi temelinde ele alınmıştır. Çalışmanın amacı, Kazak Türkçesinin söz varlığı içerisinde önemli bir yere sahip olan Rusça kökenli alıntı kelimelerin kavramsal alanlardaki dağılımını ve işlevini incelemektir. Rusça ile Kazakça arasındaki yoğun etkileşim, özellikle 19. yüzyıl sonlarından itibaren eğitim, bilim, yönetim ve toplumsal yaşam alanlarında belirginleşmiştir. Öncelikle Rusça kökenli alıntıların tarihsel giriş süreçleri değerlendirilmiş, ardından bu kelimelerin bilim, eğitim, yönetim, teknik, sosyal yaşam ve kültür gibi alanlarda kazandığı anlam genişlemeleri analiz edilmiştir. Çalışmada Rusça kökenli kelimelerin Kazakçaya nasıl uyum sağladığı, hangi anlam alanlarında yoğunlaştığı ve bu süreçte Kazakça düşünme biçimine nasıl etki ettiği analiz edilmiştir. Bulgular, alıntı kelimelerin yalnızca sözcük dağarcığını değil, dilin kavramsal yapısını da dönüştürdüğünü göstermektedir. Sovyet döneminde Rusça, bilimsel ve resmî dil olarak Kazakça üzerinde belirleyici rol oynamış, bağımsızlık sonrasında ise yerli karşılıkların yeniden canlandırılmasına yönelik bir dil bilinci gelişmiştir. Bununla birlikte, yerli kelimelere dönüş ve dilin sadeleştirilmesi yönünde önemli bir eğilim gözlemlenmektedir. Çalışma, dilsel etkileşimlerin kimlik ve kültür üzerindeki etkisini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kazak Türkçesi
• Rusça kökenli kelimeler
• alıntı sözcükler
• kavramsal alan
• dil etkilenmesi
• sözlük incelemesi

Kaynakça

1. Aksoy, Ö. A. (2000). Dilbilgisi terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
2. Atmaca, E. (2012). Kazak Türkçesinin söz varlığındaki Rusça alıntılar ve ses değişmeleri. Journal of Turkish Studies (Turkish Studies), 7(3), 275-298.
3. Balakayev, M. B., Baskakov, N. A., ve Kenesbayev, S. K. (1962). Sovremennıy kazahskiy yazık. İzdatelstvo Akademii Nauk Kazahskoy SSR.
4. Baskakov, N. A. (2009). Türk dillerinin tarihî-tipolojik sesbilimi (Çev. K. Koç ve O. S. Karaca). Multilingual Yayınları.
5. Fierman, R. (2006). Language planning and national development: The Uzbek experience. Mouton de Gruyter.
6. Kurmanbayulı, Ş. (2014). Qazaq terminologiyasy: Zertteuler, oqulyq, sozdik, bibliografiya. Sardar.
7. Lehrer, A. (1974). Semantic fields and lexical structure. North-Holland Publishing Company.
8. Lyons, J. (1977). Semantics (Cilt 1-2). Cambridge University Press.

9. Lyons, J. (1995). Linguistic semantics: An introduction. Cambridge University Press.
10. Qazaq Ädebi Tiliniñ Sözdıgı (Kazak Edebi Dilinin Sözlüğü). (2011). (15 Cilt). Ahmet Baytursınulı Atındagı Til Bilim Institutı. Thomason, S. G., ve Kaufman, T. (1988). Language contact, creolization, and genetic linguistics. University of California Press.