BİRİNCİ MEŞRUTİYET'TEN CUMHURİYET'E TÜRK SANATINDA MODERNLEŞME SÜRECİ: ETKİLER, YENİLİKLER VE YANSIMALAR

Öz

Bu araştırmanın amacı, 1876 yılında I. Meşrutiyetin (Kanûn-i Esâsî) ilanından sonra başlayan ve Cumhuriyet Dönemine kadar süren periyotta sanat alanında gözlemlenen yenilikleri, etkileşim dinamiklerini mercek altına alarak, sanat eserlerine olan yansımalarını ortaya koymayı hedeflemektedir. Birinci Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e uzanan kritik dönemde Türk sanatındaki batılılaşma hareketlerinin sanat kurumlarına ve pratiklerine etkileri, geleneksel ile modern arasındaki etkileşimler ve dönemin getirdiği yenilikleri incelemektedir. II. Meşrutiyet'in ilanıyla birlikte basın ve düşünce hayatında yaşanan görece özgürlük ortamı, sanatçıların yeni akımlarla doğrudan temas kurmasını sağlamış ve özellikle İstanbul merkezli sanat çevrelerinde batılı anlamda bireysel üslup arayışlarını hızlandırarak, resimden edebiyata pek çok alanda toplumsal meselelerin sanat yoluyla ifade edilmesine zemin hazırlamıştır. Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte, Türk sanatında modernleşme süreci hız kazanmıştır. Geleneksel Türk sanatlarına alternatif sanatsal pratikler çoğalarak devam etmiştir. Batı resim analizi ve perspektif anlayışı Türk ressamlar tarafından daha da geliştirilmiştir. Bu sanatçılar aynı zamanda, Türk resim sanatında ulusal motiflerin ve temaların kullanımına da dikkat çekmişlerdir. Resim, grafik tasarım, el sanatları, mimari, fotoğrafçılık, heykel sahalarında da önemli değişimler yaşanmıştır. Bu araştırmada nitel araştırma yönteminin doküman araştırma ve tarama modeli kullanılmıştır. Sanatın, toplumun modern düşünce sistemine olan etkileri vurgulandığı bu incelemede, Türk sanatının modernleşmesinin Batı toplumunun yanı sıra, Türk toplumunun kültürel ve tarihi geçmişiyle de bütünleşerek yeni bir tarzın doğmasındaki izdüşümü değerlendirilmiştir. Türk sanatının, köklerinden kopmadan, Batılı form ve teknikleri özümseyerek kendine özgü ve milli bir modernizm anlayışı inşa ettiğini; bu dönüşümün sadece bir üslup değişikliği değil, aynı zamanda toplumsal ve siyasi bir kimlik inşasının estetik yansıması olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Meşrutiyet
• Cumhuriyet
• Türk Sanatı
• Yenilik
• Modernleşme

THE MODERNIZATION PROCESS IN TURKISH ART FROM THE FIRST CONSTITUTIONAL MONARCHY TO THE REPUBLİC: INFLUENCES, INNOVATIONS AND REFLECTIONS

Öz

The aim of this study is to examine the innovations and dynamics of interaction observed in the field of art during the period beginning with the proclamation of the First Constitutional Monarchy (Kanûn-i Esâsî) in 1876 and continuing through the Republican Era, with the goal of revealing how these developments were reflected in works of art. It examines the effects of Westernization movements in Turkish art on art institutions and practices during the critical period from the First Constitutional Era to the Republic, the interactions between the traditional and the modern, and the innovations brought about by the period. The relative freedom that emerged in the press and intellectual life following the proclamation of the Constitutional Monarchy enabled artists to engage directly with new movements; this accelerated the search for individual styles in the Western sense, particularly within Istanbul-based artistic circles, and paved the way for the expression of social issues through art across a wide range of fields, from painting to literature. With the proclamation of the Republic, the process of modernisation in Turkish art gained momentum. Alternative artistic practices to traditional Turkish art continued to proliferate. With the proclamation of the Republic, the modernization process in Turkish art gained momentum. Alternative artistic practices to traditional Turkish arts continued to multiply. Western painting analysis and perspective understanding have been further developed by Turkish painters. These artists have also drawn attention to the use of national motifs and themes in Turkish painting. Significant changes have also taken place in the fields of painting, graphic design, handicrafts, architecture, photography, and sculpture. In this study, the document research and scanning model of qualitative research methods was used. This study emphasizes the effects of art on the modern thought system of society and evaluates the reflection of the modernization of Turkish art in the emergence of a new style, integrating with the cultural and historical past of Turkish society as well as Western society. It reveals that Turkish art has constructed a unique and national understanding of modernism by assimilating Western forms and techniques without breaking away from its roots; this transformation is not only a change in style but also an aesthetic reflection of the construction of a social and political identity.

Anahtar Kelimeler

• Constitutional Monarchy
• Republic
• Turkish Art
• Innovation
• Modernization

Kaynakça

1. Akyol, E. D. (2013). Sultan II. Abdülhamid Döneminde sosyal politika uygulamaları. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 7(31), 33-47.
2. Arseven, C. E, (1955). Menşeinden bu güne Türk sanatı tarihi. C. III, F. II, s. 126.
3. Aysel, N. R. (2012). Konferans salonu: Sanayi-î Nefise Mektebi’nden üniversiteye bir mekânın tasarım ve değişimi, Tasarım+Kuram, 8(13), 11-33.
4. Cerit, U. A. (2011). Uluslararası–yerel mimari dilin Türkiye ve İran’daki yansımaları–karşılaştırmalı bir inceleme (1930-1950) [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
5. Cezar, M. (1971). Sanatta Batıya açılış ve Osman Hamdi Bey. İstanbul.
6. Çeken, K. Ş. ve Kurtlu, Y. (2021). Sanatlararasılık kavramı doğrultusunda resim-şiir ilişkisinde İlhan Berk “Şeker Ahmet Paşa/talim yapan erler”. Euroasıa Sosyal Bilimler ve Beşeri Bilimler Dergisi, 8 (21), 88-98.
7. Çiçek, E. (2018). II. Abdülhamid Dönemi yıldız fotoğraf albümlerinin siyasal-sosyal ve teknik açıdan incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11. 476-483.
8. Dengiz, N., Konuk, G. ve Antel, A., (2005). Mimarlık eğitimine yön verenler I: 1883-1928 Sanayi-i Nefîse Mektebi, MSGSÜ Mimarlık Fakültesi Dekanlığı. İstanbul.

9. Doğan, E. (2007). İstanbul (erkek) Lisesi’nin kurucusu Mehmed Nadir Bey’in öğretmenlik mesleği ve öğretim yöntemleri ile ilgili görüş ve önerileri. SAÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 14, 142-160.
10. Ercilasun, B. (2010). Meşrutiyet ve edebiyat. Türkoloji Dergisi, 17(1), 57-81.
11. Eroğlu, G. (2017). Cumhuriyet Dönemi kadın hakları ışığında öncü Türk kadın ressamlar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Doğuş Üniversitesi.
12. Gönülal, Ö. (2005). İbrahim Çallı. Sanat Teorisi, 1, 2548-2549.
13. Gül, E. D. (2008). Meşrutiyet’ten günümüze okul öncesi eğitim. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(1), 269-278.
14. Hakan, U. (2005). Türk demokrasi tarihinde I. Meşrutiyet Dönemi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 145-162.
15. İbrahim, A. (2022). Tanzimat sonrası gayrimüslim Osmanlı vatandaşlarının hukuki durumu. Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1), 63-91.
16. İhsanoğlu, E. (1990). Dârulfünûn tarihçesine giriş, Belleten, 54(210), 699-738.
17. Kanadıkırık, H. (2021). Birinci Meşrutiyet’ten erken Cumhuriyet’e Türkiye’de otoriter modernleşmenin dönemler arası sürekliliği. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 147-160 DOI: 10.17494/ogusbd.
18. Karadağ, E. (2008). Cumhuriyet Dönemindeki kadın sanatçıların resim öğretimindeki rolü. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Ondokuzmayıs Üniversitesi.
19. Karaman, M. A. (2018). Fransız İhtilali’nin Osmanlı İmparatorluğu’na etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (44), 62-79.
20. Kayalıoğlu, S. (2021). Asker Ressamlardan Hoca Ali Rıza ve Hikmet Onat Peyzajlarının Batı etkileri açısından analizi. Journal of History School, 54, 3506-3535.
21. Kızıltan, Y. (2006). I. Meşrutiyetin ilanı ve ilk Osmanlı Meclis-i Mebusanı. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(1), 251-272.
22. Kuban, D. (2007). Osmanlı mimarisi, Yapı Endüstri Merkezi Yayınları.
23. Kuyaş, A. (2008). II. Meşrutiyet, Türk devrimi tarihi ve bugünkü Türkiye. Doğu Batı, 45, 49- 64.
24. Papila, A. (2008). Osmanlı İmparatorluğu’nun batılılaşma döneminde resim sanatının ortaya çıkışı ve Osmanlı kimliğinin resimsel anlatımı. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1), 117- 134. https://doi.org/10.18603/std.02349
25. Sakaoğlu, S. (1981). Atatürk’ün Türk sanatına verdiği değer, Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri I I (1906- 1938), 3. B., Ankara.
26. Strohmeier, M. (2007). Abdullah Freres. Encyclopaedia of Islam online. Brill.
27. Şen, M. (2014). Türk heykel sanatında figüratif ve soyut anlayışın öncü temsilcisi: Zühtü Mü ridoğlu. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 4(9), 93-98.
28. Şengünalp, C. (2013). Türkiye’ de 1980’ den günümüze yarışma şartnameleri bağlamında kent heykelleri [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
29. Şerbetçi, F. (2008). D grubu sanatçılarının Türk resim sanatının gelişim sürecine kazandırdığı farklı bakış açıları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.
30. Okkalı, İ. C. (2019). II. Meşrutiyet Dönemi resim sanatında nesne ve özne olarak kadın. Art- Sanat Dergisi, (11), 47-70.
31. Özendes, E. (2019). Sultan Abdülaziz Dönemi İstanbul fotoğrafçıları, Milli Saraylar Sanat Tarih Mimarlık Dergisi, (18), 22-36.
32. Özyiğit, H. (2021). İlk devir Türk ressamlarından bir kesit ve resim sanatına katkıları. Belgi Deergisi, (22), 879-905. Tekinalp, P. Ş. (2009). Ahmet Haşım ve Hüseyın Avnı Lıfıj’den manzaralar. Electronic Turkish Studies, 4 (1), 685-700.
33. Tunca, Ö. (2023). Türk resim sanatına Trakya doğumlu ressamların katkıları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.
34. Uzun A. D. (2013). İhsan Özsoy ve Kadıköy-Süreyya sineması (Süreyya Opereti) kabartma ları. XVII. Ortaçağ-Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu (02-05 Ekim 2013), İstanbul.
35. Uzun A. D. (2014). Sanayi-i nefise mektebi ve Paris güzel sanatlar okulu “l’ecole des beaux -arts” üzerine bir değerlendirme. The Journal of Academic Social Science, 2(6), 74- 81.
36. Uzun, D. (2012). Heykel sanatının Türk kültürü içindeki yeri ve Yervant Oskan Efendi. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(1), 279-291.
37. Yağcı, N. (2019). Ankara Güven Anıtı'nın toplumsal ve fiziksel açıdan çevre ile ilişkisi. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 7(33), 165-183.
38. Yetkin, A. (2022). II. Meşrutiyet’in ilk günlerinde uygulanan afların mahiyet ve etkileri (1908-1909), Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, 10(2). 491-536.