ORTAK GEÇMİŞ VE KÜLTÜREL-MANEVÎ DEĞERLER EKSENİNDE TÜRK DÜNYASINDA EKONOMİK KALKINMA VE GELECEK VİZYONU

Öz

Küreselleşme ile birlikte klasik ulus-devlet merkezli kalkınma yaklaşımlarının yerini bölgesel iş birliği ve kurumsal entegrasyon modelleri alırken, ortak tarihsel ve kültürel zemine sahip toplumlar arasında ekonomik ilişkilerin daha düşük işlem maliyetleriyle ve daha sürdürülebilir biçimde geliştiği yönündeki bulgular literatürde giderek güç kazanmaktadır. Bu çalışma, Türk dünyasında ekonomik kalkınma ve bölgesel entegrasyon sürecini tarihsel, kültürel ve iktisadî boyutlarıyla analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş; tarihsel ve karşılaştırmalı analiz tekniği kullanılarak ortak kültürel miras, toplumsal sermaye, kalkınma teorileri ve Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) ekonomik boyutu değerlendirilmiştir. Bulgular, ekonomik kalkınmanın yalnızca niceliksel büyüme göstergeleriyle açıklanamayacağını; kurumsal yapı, toplumsal güven, millî birlik ve manevî değerlerin ekonomik iş birliğini kolaylaştıran ve işlem maliyetlerini azaltan stratejik değişkenler olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca Türkiye’nin enerji, ulaştırma ve kurumsal entegrasyon girişimleri aracılığıyla Türk dünyasında ekonomik koordinasyonu güçlendiren merkezî bir aktör konumunda olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Türk dünyasında sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşılabilmesi için kültürel sermaye, kurumsal kapasite ve ekonomik entegrasyonu bütüncül biçimde ele alan politika yaklaşımlarının geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Dünyası
• ekonomik kalkınma
• bölgesel entegrasyon
• kültürel-manevi değerler
• ortak miras
• Türk Devletleri Teşkilatı
• Türkiye’nin bütünleştirici liderliği

Economic Development and Future Vision in the Turkic World within the Framework of Shared History and Cultural–Spiritual Values

Öz

As globalisation has progressed, traditional nation-state-centred approaches to development have been replaced by models of regional cooperation and institutional integration; meanwhile, findings suggesting that economic relations between societies sharing a common historical and cultural foundation develop in a more sustainable manner and with lower transaction costs are gaining increasing traction in the literature. This study aims to analyse the process of economic development and regional integration in the Turkic world from historical, cultural and economic perspectives. A qualitative methodology was adopted; using historical and comparative analysis techniques, the shared cultural heritage, social capital, development theories and the economic dimension of the Organisation of Turkic States (OTS) were evaluated. The findings reveal that economic development cannot be explained solely by quantitative growth indicators; institutional structure, social trust, national unity and spiritual values are strategic variables that facilitate economic cooperation and reduce transaction costs. Furthermore, Turkey emerges as a central actor strengthening economic coordination within the Turkic World through energy, transportation, and institutional integration initiatives. Consequently, the study concludes that achieving sustainable development goals in the Turkic World requires comprehensive policy frameworks that integrate cultural capital, institutional capacity, and economic cooperation.

Anahtar Kelimeler

• Turkic World
• Economic development
• regional integration
• cultural-spiritual values
• shared heritage
• organization of Turkic States
• Turkey’s integrative leadership

Kaynakça

1. Acemoğlu, D., ve Robinson, J. A. (2012). Why nations fail. Crown.
2. Ağayev, E. (2021). Türk Dünyasında Ekonomik Entegrasyon ve Ortak Kültürel Değerler. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, (245), 55–72.
3. Akimbekov, S. (2018). Central Asia: Regional integration and economic development (pp. 112–128). Institute of World Economics and Politics.
4. Anderson, B. (2006). Hayali Cemaatler (İ. Savaşır, Çev.). Metis Yayınları. (Orijinal eser 1983’te yayımlanmıştır).
5. Aydın, M. (2022). Türk Dünyasında Ekonomik Entegrasyon ve Bölgesel İş Birliği. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, (127), 195–210.
6. Azerbaycan Cumhuriyeti (2021). Azerbaycan 2030: Sosyo-Ekonomik Kalkınmaya Dair Milli Öncelikler. Cumhurbaşkanlığı Yayınları.
7. Boratav, P. N. (1984). Köroğlu Destanı. Adam Yayınları.
8. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. (Ed. In J. G. Richardson), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood Press.

9. Bloch, M. (1953). The historian’s craft, (pp. 9-10). Manchester University Press.
10. Demir, S. (2019). Bölgesel Entegrasyon Teorileri ve Türk Dünyası Uygulamaları. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (24), 65–85.
11. Ergin, M. (2014). Dede Korkut Kitabı. Boğaziçi Yayınları.
12. Fukuyama, F. (1995). Trust: The social virtues and the creation of prosperity. Free Press.
13. Gaspıralı, İ. (1911). Tercüman Yazıları. Tercüman Matbaası.
14. Giddens, A. (2012). Modernliğin Sonuçları. Ayrıntı Yayınları.
15. Gökalp, Z. (1923). Türkçülüğün Esasları. Yeni Mecmua Yayınları.
16. Heşimova, T. (2024). Bağımsızlık Dönemi Özbek Şiiri; Millî Konular Açısından Değerlendirme, Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, Cilt: 7 Sayı: 3, 255 - 270, https://dergipark.org.tr/tr/pub/tudad/article/1499086 (Erişim Tarihi: 25.02.2026)
17. Hofstede, G. (2001). Culture’s consequences: Comparing values, behaviors, institutions and organizations across nations (2nd ed.). Sage Publications.
18. Hurrell, A. (1995). Regionalism in theoretical perspective. Review of International Studies, 21(4), 331–358.
19. İnalcık, H. (2010). Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300–1600) (pp. 65–78; 103–115). Yapı Kredi Yayınları.
20. Kafesoğlu, İ. (2018). Türk Millî Kültürü (ss. 235–252). Ötüken Neşriyat.
21. Kaşgarlı Mahmud. (2006). Divânü Lügati’t-Türk, Cilt 1. (Çev. B. Atalay). Türk Dil Kurumu Yayınları. (Orijinal eser 1072–1074).
22. Kırgız Cumhuriyeti. (2018). Ulusal Kalkınma Programı 2018–2040. Kırgız Cumhuriyeti Hükümeti Yayınları.
23. Köprülü, M. F. (2003). Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
24. Köseoğlu, A. (2020). Orta Koridor ve Türk Dünyasında Lojistik Entegrasyon. Avrasya Etüdleri, (58), 105–120.
25. Kudaibergenova, D. T. (2015). Between the state and the nation: National identity and state-building in Kazakhstan. Nationalities Papers, 43(2), 160–178.
26. Kuznets, S. (1973). Modern economic growth: Rate, structure, and spread (pp. 247–250). Yale University Press.
27. Mardin, Ş. (2006). Türkiye’de Toplum ve Siyaset (ss. 89–104). İletişim Yayınları.
28. Nazarbayev, N. (2017). Rukhani Zhangyru: Future orientation. Official Publications.
29. Nelsen, B. F., & Guth, J. L. (2003). Religion and the struggle for European Union. Georgetown University Press.
30. North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge University Press.
31. Özey, R. (2021). Türk Devletleri Teşkilatı’nın Jeopolitik ve Ekonomik Önemi. Türk Coğrafya Dergisi, (76), 39–52.
32. Pomfret, R. (2019). The Central Asian economies in the twenty-first century. Princeton University Press.
33. Putnam, R. D. (1993). Making democracy work. Princeton University Press.
34. Samedzade, Z. (2012). Azerbaycan Ekonomisi: Gelişim Aşamaları ve Perespektifler (ss. 57–74; 201–214). İlim Yayınevi.
35. Seers, D. (1969). The meaning of development. International Development Review, 11(4), 24–25.
36. Sen, A. (2004). Özgürlükle Kalkınma (Çev.Y. Alogan). Ayrıntı Yayınları.
37. Söderbaum, F. (2016). Rethinking regionalism. Palgrave Macmillan.
38. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2019). On Birinci Kalkınma Planı (2019–2023). SBB Yayınları.
39. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2024). Türk Devletleri Teşkilatı Hakkında Genel Bilgi. https://www.mfa.gov.tr/turk-devletleri-teskilati
40. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı (2012). Kırgız Cumhuriyeti borç yapılandırma anlaşması basın açıklaması. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Yayınları.
41. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (2023). Orta Koridor Strateji Belgesi. UAB Yayınları.
42. Türk Akademisi (2021). Türk Dünyasında Ekonomik Entegrasyon Raporu. Türk Akademisi Yayınları.
43. Türk Devletleri Teşkilatı (2021). Türk Dünyası 2040 Vizyonu. Türk Devletleri Teşkilatı Yayınları.
44. Türk Devletleri Teşkilatı (2022a). Economic cooperation strategy document. Türk Devletleri Teşkilatı Yayınları.
45. Türk Devletleri Teşkilatı (2022b). Semerkant Zirvesi Bildirisi. Türk Devletleri Teşkilatı Yayınları.
46. Türk Devletleri Teşkilatı çerçevesinde TURKUNIB, öğrenci ve akademisyen değişimini desteklemektedir, https://turkunib.org (Erişim Tarihi: 23.02.2026).
47. Türk Dünyası İnsan Kaynakları Geliştirme Enstitüsü'nün İlk Eğitim Programı Türkiye'de Başladı, https://www.haberler.com/guncel/turk-dunyasi-insan-kaynaklari-gelistirme-enstitusu-nun-ilk-egitim-programi-turkiye-de-basladi-18281989- (Erişim Tarihi: 23.02.2026).
48. TÜİK (2024). Dış Ticaret İstatistikleri. Türkiye İstatistik Kurumu.
49. Uluslararası Türk Devletleri Üniversitesi’nin Kuruluşu, Eğitim Elanında Yeni Bir İş Birliği Adımıdır, https://uluslararasi.yok.gov.tr/en/news (Erişim Tarihi: 23.02.2026).
50. Yıldız, N. (1995). Manas Destanı (Türkiye Türkçesi ile). Türk Dil Kurumu Yayınları.
51. Yılmaz, S. (2020). Doğu Akdeniz’de Enerji Jeopolitiği ve Türkiye. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 17(68), 105–122.
52. Yusuf Has Hâcib. (2008). Kutadgu Bilig (R. R. Arat, Haz.). Türk Dil Kurumu Yayınları. (Orijinal eser yaklaşık 1069–1070).
53. Yükseköğretim Kurulu ile Türk Akademisi Arasında İş Biliği, https://www.trthaber.com/haber/turk-dunyasi/yok-ile-turk-akademisi-arasinda-is-birligi-926264, (Erişim Tarihi: 21.02.2026).