HÜDAVEND HATUN KÜMBETİ SANATSAL MİMARİ BEZEMELERİNİN MERSİN OLGUNLAŞMA ENSTİTÜSÜ ÇALIŞMALARINDAKİ İZLERİ

Öz

Bu çalışma, Hüdavend Hatun Kümbetinin mimari ve süsleme özelliklerini inceleyerek, bu unsurların çağdaş tasarım üretimlerine nasıl aktarıldığını ele almaktadır. Anadolu Selçuklu anıtsal mezar mimarisinin gelişmiş teknik ve estetik anlayışını yansıtan kümbet; sekizgen planı, mukarnaslı geçişleri, zengin taç kapı düzenlemesi ve figüratif bezemeleriyle özgün bir örnek olarak öne çıkmaktadır. Yapıda yer alan çift başlı kartal, aslan, siren gibi figürler ile geometrik ve bitkisel süslemeler, dönemin sembolik ve sanatsal dilini yansıtan önemli unsurlar olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca kitabeler, yapının hem dini hem de siyasi kimliğini ortaya koyan önemli veriler sunmaktadır. Araştırma, bu mimari ve sanatsal mirasın, Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen ulusal nitelikli Türk Dünyası Kültür Yolculuğu projesi çerçevesinde, Mersin Olgunlaşma Enstitüsü bünyesinde gerçekleştirilen çağdaş tasarım çalışmalarına yansımalarını incelemektedir. Olgunlaşma enstitülerinin geleneksel sanatların korunması, geliştirilmesi ve modern tasarım anlayışıyla yeniden yorumlanması yönündeki rolü vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, Hüdavend Hatun Kümbeti’nin mihrap, taç kapı ve yüzey süslemelerinden esinlenilerek; naht ve cam altı tekniklerinin birlikte kullanıldığı tablolar, cam altı tablolar ve çini tabak tasarımları üretilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Anadolu Selçuklu sanatına ait motiflerin günümüz tasarım anlayışıyla yeniden yorumlanarak yaşatılabileceğini ortaya koymakta; kültürel mirasın korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasında olgunlaşma enstitülerinin önemli bir rol üstlendiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Niğde Hüdavend Hatun Kümbeti
• Mersin Olgunlaşma Enstitüsü
• Kültür Yolcuğu
• Motif
• Geleneksel El Sanatları

TRACES OF THE ARTISTIC ARCHITECTURAL DECORATIONS OF THE HÜDAVEND HATUN TOMB IN THE STUDIES OF MERSIN MATURATION INSTITUTE

Öz

This study examines the architectural and decorative features of the Hüdavend Hatun Mausoleum and how these elements have been incorporated into contemporary design productions. Reflecting the advanced technical and aesthetic understanding of Anatolian Seljuk monumental tomb architecture, the mausoleum stands out as a unique example with its octagonal plan, muqarnas transitions, rich crown gate arrangement, and figurative ornamentation. Figures such as the double-headed eagle, lion, and siren, along with geometric and floral decorations, are considered important elements reflecting the symbolic and artistic language of the period. Furthermore, inscriptions provide significant data revealing both the religious and political identity of the structure. The research examines the reflections of this architectural and artistic heritage in contemporary design works carried out within the Mersin Maturation Institute, as part of the national Turkish World Cultural Journey project conducted by the General Directorate of Lifelong Learning. The role of maturation institutes in preserving, developing, and reinterpreting traditional arts with a modern design approach is emphasized. In this context, inspired by the mihrab, crown gate, and surface decorations of the Hüdavend Hatun Mausoleum; Paintings, glass paintings, and ceramic plate designs were produced using both wood carving and glass painting techniques. In conclusion, the study demonstrates that motifs from Anatolian Seljuk art can be reinterpreted and kept alive with contemporary design sensibilities; it also shows that vocational training institutions play an important role in preserving and transmitting cultural heritage to future generations.

Anahtar Kelimeler

• Niğde Hüdavend Hatun Kümbeti
• Mersin Olgunlaşma Enstitüsü
• Kültür Yolcuğu
• Motif
• Geleneksel El Sanatları

Kaynakça

1. Akın, M. (2011). Kız teknik eğitim-öğretiminde bir örnek Ankara Olgunlaşma Enstitüsü (1958-2002) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
2. Aksüt, K. (1956). Hüdavend Hatun Türbesi. Resimli Tarih Mecmuası, 10(82), 620-622.
3. Bekmez, A. (2020). Selçuklu Anadolu’sunda kadın olmak: “Selçuki Hatun (Hüdavend Hatun)”. (Ed. E. Çalış ve R. Yelen), Sanat ve kültür tarihi araştırmaları. Hiper Yayınları.
4. Çelik, C. (2024). Anadolu Selçuklu Devletinde güçlü bir kadın: Hüdavend Hatun. Türk İdare Dergisi, 499, 69-92.
5. Çoban, Z., Kınacı, F. ve Mütiş, Z. (2025) Mersin Olgunlaşma Enstitüsünde yer alan ürünlerde eli belinde motifinin gelenekten geleceğe yolculuğu. Uluslararası Final Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi (UFUSOBED)/FIU Journal of Social Sciences and Humanities.
6. Eryavuz, Ş. A. (1998). Hüdavend Hatun Kümbeti. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/hudavend-hatun-kumbeti
7. Ettinghausen, R., Grabar, O., & Jenkins Madina, M. (2001). Islamic art and architecture, Yale University Press.
8. Kuehn, S. (2011). The dragon in medieval East Christian and Islamic art. Brill.

9. Oral, M. Z. (1939). Niğde tarihi tetkiklerinden Hüdavend Hatun türbesi ve hayatı. Niğde Halkevi.
10. Öney, G. (1967), Niğde Hüdavend Hatun Türbesi figürlü kabartmalar. Türk Tarih Kurumu Belleten, 31(122).
11. Özkaracı, M. (2001), Niğde’de Türk mimarisi. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
12. Öztürk, B. (2008), 14. Yüzyıl Anadolu kümbetlerinde kripta problemi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
13. Parla, C. (2017), Melike Hüdavend Hatun ve türbesi. IV. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Sempozyumu 26-28 Nisan 2017/Niğde.
14. Parla, C. (2019), Niğde Hüdavend Hatun Türbesi’ne ikonografik yaklaşım. Turkish Studies Social Sciences, 14(3).
15. Şahin, Mustafa K. (2009), Anadolu’da Selçuklu döneminde Niğde ve Kayseri çevresinde bulunan taç kapılar üzerine bazı düşünceler. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(25).