HÜSEYİN ARİF ŞİİRİNDE MİLLÎ HAFIZA VE POETİK MEKÂN: GÖYÇE İMGESİNİN ESTETİK-FELSEFÎ YORUMU
Öz
Toplu göç olayları tarihin çeşitli dönemlerinde görülmüştür. İnsanların kitlesel olarak doğup büyüdüğü toprakları belirli sebeplerle mecbur kalarak terk etmesi, zaman zaman büyük trajedilere yol açmıştır. Rusya, Kafkasya bölgesini işgal ettikten sonra emperyalist nitelikli bir siyasi çizgi benimsemiş; bunu hayata geçirmek için bölge insanlarının, özellikle millî bilinci güçlü olan aydın kesimine uydurma suçlar isnat ederek onları ortadan kaldırmıştır. 20. yüzyılda Azerbaycan şiirinin önemli simalarından biri olan Hüseyin Arif, şiirlerinde sürekli olarak millî konular üzerinde durmuş ve bu temalar hiçbir zaman güncelliğini yitirmemiştir. Onun Azerbaycan şiirindeki kendine özgü çizgisi ve söylemlerinde “vatan” anlayışı, sade bir coğrafi mekândan ziyade; manevi değer, sevgi, vatanseverlik ve yeni nesillere millî kimlik aşılayan kutsal bir değerler sistemi olarak dile getirilmiştir. Bu açıdan bakıldığında Arif’in şiirlerinde, I. Dünya Savaşı’ndan sonra Ruslar tarafından başta Osmanlı toprakları olmak üzere çeşitli yerlerden getirilerek bölgeye yerleştirilen Ermenilerin uyguladığı sistemli baskılar sonucu kaybedilen vatan topraklarıyla birlikte Göyçe yurdunun büyüleyici tabiatı, insanlarının yaşam tarzı, gelenek ve görenekleri, millî değerleri ve tarihî fonksiyonu konu edilmiştir. Azerbaycan şiirinde Göyçe temasının sanatsal ifadesi, farklı şairlerin eserlerinde de kendine özgü poetik özellikler kazanmıştır. Bu bağlamda özellikle Hüseyin Arif’in şiir dünyası dikkat çekmektedir. Onun şiirlerinde Göyçe imgesi, doğma yurdun poetik bir sembolü olarak sunulmakta ve vatan hasreti teması, millî hafıza bağlamında derin bir sanatsal ifade bulmaktadır. Bununla birlikte MemmedHüseyin, Serraf Şiruye ve İsmihan Didergin’in şiirlerinde de Göyçe teması, farklı poetik biçimler ve duygusal tonlar aracılığıyla dile getirilmektedir.
Sunulan bu makalede, adı geçen şairlerin şiirlerinde Göyçe ile ilgili vatan hasreti temasının düşünsel ve içeriksel özellikleri, poetik ifade araçları ve millî hafıza bağlamındaki anlamsal yükü, karşılaştırmalı-analitik bir yaklaşım çerçevesinde, Hüseyin Arif sanatı kapsamında incelenmektedir. Araştırmanın temel amacı, Göyçe temasının Azerbaycan şiirinde oluşum özelliklerini belirlemek ve bu temanın millî kimlik ile tarihsel hafıza arasındaki ilişkisini bilimsel açıdan değerlendirmektir.
Anahtar Kelimeler
THE IMAGE OF GOYCHA IN HUSEYN ARIF’S WORK: POETIC AND HISTORICAL ANALYSIS
Öz
Mass migrations have occurred in various periods of history. The forced abandonment of the lands where people were born and raised, for specific reasons, has at times led to major tragedies. After occupying the Caucasus region, Russia adopted an imperialist political agenda and, to implement it, eliminated local populations—particularly the intelligentsia with strong national consciousness—by accusing them of fabricated crimes. Hüseyin Arif, one of the prominent figures of 20th-century Azerbaijani poetry, consistently focused on national themes in his works, which have retained their relevance over time. In his distinctive poetic style and discourse, the concept of “homeland” is expressed not merely as a geographical space, but as a system of sacred values encompassing spiritual significance, love, patriotism, and the cultivation of national identity in younger generations. From this perspective, Arif’s poetry addresses the loss of homeland due to systematic pressures exerted by Armenians relocated to the region from various territories, including the Ottoman lands, after World War I, alongside the enchanting nature of the Goycha region, the lifestyle, traditions, national values, and historical function of its people.
The artistic expression of the Goycha theme in Azerbaijani poetry has acquired distinct poetic characteristics in the works of different poets, with Hüseyin Arif’s oeuvre being particularly noteworthy. In his poetry, the image of Goycha serves as a poetic symbol of the native homeland, and the theme of longing for the homeland finds profound artistic expression within the framework of national memory. Similarly, the Göyçe theme appears in the poetry of MemmedHüseyin, Serraf Şiruye, and İsmixan Didergin, articulated through varying poetic forms and emotional tones.
Anahtar Kelimeler
