Araştırma Makalesi

MUNIS XORAZMIYNING O‘ZBEK MUMTOZ QASIDANAVISLIGI RIVOJIDA TUTGAN O‘RNI

Cilt: 9 Sayı: 4 28 Ekim 2026
PDF İndir
TR RU EN

MUNIS XORAZMIYNING O‘ZBEK MUMTOZ QASIDANAVISLIGI RIVOJIDA TUTGAN O‘RNI

Öz

Maqolada 18-asrning so‘nggi choragi 19-asrning birinchi yarmida yashab ijod etgan o‘zbek mumtoz she’riyatining zabardast vakillaridan biri Shermuhammad Avazbiy o‘g‘li Munis Xorazmiyning qasidanavislik mahorati xususida so‘z boradi. Shoir ushbu janrda o‘z uslubiga ega bo‘lgan ijodkordir. Munis tarixnavis, tarjimon, xattot va davlat arbobi sifatida ham tarixdan joy olgan. U “Firdavs ul-iqbol” asari bilan Abulg‘ozi Bahodirxon boshlab bergan tarixnavislik an’anasini davom ettrish bilan bir qator yangiliklar kiritib, bu yo‘nalishda o‘ziga xos maktab yaratdi. Asar Xiva xonligi tarixini yoritish bilan birgalikda, davr adabiy muhitini o‘rganishda ham muhim manba sifatida qiymatlidir. Munis Xorazmiy dastlab 27 yoshida o‘z she’rlarini jamlab devon tuzgan. 1815-1820-yillarda esa mukammal devoni “Munis ul-ushshoq” (“Oshiqlar do‘sti”) yaratildi. Devonda 20 ming misraga yaqin she’rlar o‘rin olgan. Munis ijodida g‘azal yetakchilik qiladi. Shuningdek, shoir devonining salmoqli qismini qasida janridagi she’rlar tashkil etadi. Munis qasidalari to‘liq tabdil etilib, kitobxonlar hukmiga havola etilmagan. Shu paytga qadar nashr etilgan adabiyotlarda qasidalardan parchalar e’lon qilingan xolos. Shoir qasidalarining to‘liq matniy tadqiq va tabdil etilish, poetik tahlili borasida Qarshi davlat universiteti yosh olimlari filologiya fanlari doktori, professor Nafas Shodmonov rahbarligida tadqiqot olib borishmoqda. Mazkur maqolada Munis Xorazmiyning o‘zbek mumtoz adabiyotida qasida janri rivojiga qo‘shgan hissasi, shoir qasidalarining mazmun-mundarijasi, badiiyati xususida muxtasar so‘z yuritilgan. Ushbu tadqiqotni amalga oshirishda Munis devonining O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondida saqlanayotgan 940-raqamli qo‘lyozma va 63-raqamli toshbosma nusxalaridan foydalanildi.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Proje Numarası

Yoktur

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul izni gerektirmemektedir. Araştırmada bilimsel etik kurallara uyulmuştur.

Kaynakça

  1. Mallayev, N. (1976). Oʻzbek adabiyoti tarixi. Oʻqituvchi.
  2. Munis ul-ushshoq (qy). O‘zRFA Sharqshunoslik instituti fondi, Munis, № 940.
  3. Munis ul-ushshoq (tb), O‘zRFA Sharqshunoslik instituti fondi, Munis, № 63.
  4. Navoiy, A. (1987). Badoye’ ul-vasat. MAT, 20 tomlik, 5-tom. Fan.
  5. Navoiy, A. (2003). Devoni Foniy. Fan.
  6. Sekkâkî, M. (1999). Divan. Türk Dil Kurumu.
  7. Toroziy, A. (2002). Funun ul-balog‘a. O‘zbek Tili va Adabiyoti.
  8. Xorazmiy, K. (2025). Devon. Sahhof.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

28 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

24 Haziran 2026

Kabul Tarihi

26 Ekim 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Ismatilloyev, J. (2026). MUNIS XORAZMIYNING O‘ZBEK MUMTOZ QASIDANAVISLIGI RIVOJIDA TUTGAN O‘RNI. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 9(4), 651-660. https://doi.org/10.59182/tudad.1972831
AMA
1.Ismatilloyev J. MUNIS XORAZMIYNING O‘ZBEK MUMTOZ QASIDANAVISLIGI RIVOJIDA TUTGAN O‘RNI. TÜDAD. 2026;9(4):651-660. doi:10.59182/tudad.1972831
Chicago
Ismatilloyev, Jobir. 2026. “MUNIS XORAZMIYNING O‘ZBEK MUMTOZ QASIDANAVISLIGI RIVOJIDA TUTGAN O‘RNI”. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi 9 (4): 651-60. https://doi.org/10.59182/tudad.1972831.
EndNote
Ismatilloyev J (01 Ekim 2026) MUNIS XORAZMIYNING O‘ZBEK MUMTOZ QASIDANAVISLIGI RIVOJIDA TUTGAN O‘RNI. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi 9 4 651–660.
IEEE
[1]J. Ismatilloyev, “MUNIS XORAZMIYNING O‘ZBEK MUMTOZ QASIDANAVISLIGI RIVOJIDA TUTGAN O‘RNI”, TÜDAD, c. 9, sy 4, ss. 651–660, Eki. 2026, doi: 10.59182/tudad.1972831.
ISNAD
Ismatilloyev, Jobir. “MUNIS XORAZMIYNING O‘ZBEK MUMTOZ QASIDANAVISLIGI RIVOJIDA TUTGAN O‘RNI”. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi 9/4 (01 Ekim 2026): 651-660. https://doi.org/10.59182/tudad.1972831.
JAMA
1.Ismatilloyev J. MUNIS XORAZMIYNING O‘ZBEK MUMTOZ QASIDANAVISLIGI RIVOJIDA TUTGAN O‘RNI. TÜDAD. 2026;9:651–660.
MLA
Ismatilloyev, Jobir. “MUNIS XORAZMIYNING O‘ZBEK MUMTOZ QASIDANAVISLIGI RIVOJIDA TUTGAN O‘RNI”. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, c. 9, sy 4, Ekim 2026, ss. 651-60, doi:10.59182/tudad.1972831.
Vancouver
1.Jobir Ismatilloyev. MUNIS XORAZMIYNING O‘ZBEK MUMTOZ QASIDANAVISLIGI RIVOJIDA TUTGAN O‘RNI. TÜDAD. 01 Ekim 2026;9(4):651-60. doi:10.59182/tudad.1972831