MEHMET ÖLMEZ- UÇHİSAR AĞZI SÖZLÜĞÜ (2025)

Öz

Türk dili araştırmalarında ağız çalışmaları, dilin tarihî gelişim evrelerini ve toplumların kültürel hafızasını aydınlatmak bakımından kritik bir öneme sahiptir. Bu bağlamda Prof. Dr. Mehmet Ölmez tarafından hazırlanan Uçhisar Ağzı Sözlüğü (2025), Nevşehir’e bağlı Uçhisar beldesinin özgün dil malzemesini bilimsel bir titizlikle kayıt altına alarak mikro-diyalektoloji alanındaki önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Eserin temeli, yazarın 1984 yılındaki lisans tezine dayanmakla birlikte; güncel saha araştırmaları, yazarın kişisel gözlemleri, sosyal medya paylaşımları ve uzman katkılarıyla zenginleştirilerek olgunlaştırılmıştır. “Sınama Baskısı” nitelemesiyle sunulan bu çalışma, statik bir metin olmaktan ziyade yerel halkın hafızası ve akademik çevrelerin katkılarıyla genişlemeye açık “dinamik bir sözlük” projesi niteliği taşımaktadır. Kitabın giriş bölümünde Uçhisar ağzının ölçünlü Türkçeden ayrılan fonetik ve morfolojik özellikleri sistematik olarak açıklanmış; sözlük bölümünde ise Eski Türkçeden günümüze ulaşan arkaik unsurlar, Rumca kökenli ödünçlemeler ve yöreye özgü kültürel terimler detaylandırılmıştır. Eser, ağızların hızla kaybolduğu bir dönemde, Kapadokya bölgesi üzerine çalışan dil bilimciler, halk bilimciler ve kültür tarihçileri için kıymetli ve teşvik edici bir başvuru kaynağı olarak öne çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Uçhisar Ağzı
• Türkiye Türkçesi Ağızları
• Mikro-Diyalektoloji
• Söz Varlığı
• Arkaik Unsurlar

MEHMET ÖLMEZ - DICTIONARY OF THE UÇHISAR DIALECT (2025)

Öz

In Turkic language studies, dialect studies play a critical role in shedding light on the historical stages of language development and the cultural memory of societies. In this context, the Dictionary of the Uçhisar Dialect (2025), compiled by Prof. Dr. Mehmet Ölmez, fills a significant gap in the field of microdialectology by scientifically and meticulously documenting the unique linguistic material of the town of Uçhisar, located in the province of Nevşehir. While the work is based on the author’s 1984 undergraduate thesis, it has been refined and enriched through recent fieldwork, the author’s personal observations, social media posts, and contributions from experts. Presented as a “Trial Edition,” this work is not a static text but rather a “dynamic dictionary” project open to expansion through the collective memory of the local community and contributions from academic circles. The book’s introduction systematically explains the phonetic and morphological features of the Uçhisar dialect that differ from Standard Turkish. In the dictionary section, archaic elements dating back to Old Turkic, loanwords of Greek origin, and culturally specific terms unique to the region are detailed. In an era when local dialects are rapidly disappearing, this work stands out as a valuable and inspiring reference source for linguists, folklorists, and cultural historians working on the Cappadocia region.

Anahtar Kelimeler

• Uçhisar Dialect
• Dialects of Turkey Turkish
• Microdialectology
• Lexicon
• Archaic Elements

Kaynakça

1. Ölmez, M. (2025). Uçhisar ağzı sözlüğü. BilgeSu Yayıncılık.