YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE HAYVAN MASALLARININ DEĞERLER AKTARIMI VE DİL ÖĞRETİMİ AÇISINDAN İNCELENMESİ: ALİ BERAT ALPTEKİN’İN HAYVAN MASALLARI ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışmada, Ali Berat Alptekin’in Hayvan Masalları adlı eserinde yer alan hayvan masalları, yabancılara Türkçe öğretiminde değer aktarımı ve dil öğretimi açısından incelenmiştir. Araştırma, nitel yaklaşım çerçevesinde yürütülmüş; veriler doküman incelemesi yoluyla elde edilmiş ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Eserde bulunan 101 masal gözden geçirilmiş, dil düzeyi, değerler eğitimi ve kültürel unsurlara ilişkin ölçütler doğrultusunda 27 masal inceleme kapsamına alınmıştır. Seçim sürecinde metinlerin sözcük varlığı, cümle yapıları, anlatımın izlenebilirliği, kalıp ifadeleri, kültürel göndermeleri ve öğretim amaçlı kullanılabilirliği dikkate alınmıştır. Dil düzeylerine ilişkin değerlendirmeler Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Metni’nin betimleyicileri temel alınarak yapılmıştır. Analizde dürüstlük, yardımlaşma, adalet, çalışkanlık, sabır, büyüklere saygı, merhamet, arkadaşlık ve toplumsal düzen gibi değer temaları belirlenmiş; masallardaki olaylar, karakterlerin davranışları, atasözleri ve kalıp sözler bu temalarla ilişkileri bakımından ele alınmıştır. Bulgular, değerlerin anlatı içinde çoğunlukla karakterlerin seçimleri, davranışlarının sonuçları ve olayların gelişimi aracılığıyla aktarıldığını göstermektedir. Masallarda bulunan atasözleri, kalıp ifadeler ve kültüre özgü söz varlığı, dilsel yapıların bağlam içinde fark edilmesine ve kültürel içerikle ilişkilendirilmesine yönelik örnekler sunmaktadır. Bununla birlikte, her metnin dil düzeyi ve içerik özellikleri dikkate alınarak seçilmesi; gerekli görüldüğünde sözcük açıklamaları ve düzeye uygun etkinliklerle desteklenmesi gerekmektedir. Araştırma kapsamında sınıf içi uygulama yapılmamış ve öğrenicilerin dil gelişimleri ya da değer kazanımları ölçülmemiştir. Bu nedenle sonuçlar, yalnızca incelenen metinlerin özellikleriyle sınırlıdır. Çalışma, seçilen hayvan masallarının öğretim materyali olarak değerlendirilmesine yönelik metin temelli bir çerçeve sunmaktadır. İnceleme, masalların doğrudan her düzeyde kullanılabileceği sonucunu amaçlamamakta; öğreticinin metin seçimi, uyarlama ve etkinlik tasarımı sırasında göz önünde bulundurabileceği özellikleri ortaya koymaktadır. Düzey belirlemenin öğretici değerlendirmesine dayandığı göz önünde tutulmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• Yabancılara Türkçe Öğretimi
• Hayvan Masalları
• Değer Aktarımı
• Kültür Aktarımı
• Türkçe Eğitimi

AN EXAMINATION OF ANIMAL FABLES IN TEACHING TURKISH AS A FOREIGN LANGUAGE IN TERMS OF VALUES TRANSMISSION AND LANGUAGE TEACHING: THE CASE OF ALİ BERAT ALPTEKİN’S HAYVAN MASALLARI

Öz

This study examines animal fables in Ali Berat Alptekin’s Hayvan Masalları in terms of value transfer and their potential use in teaching Turkish as a foreign language. The research follows a qualitative approach; data were collected through document analysis and examined using content analysis. All 101 fables in the collection were reviewed, and 27 were selected according to criteria concerning language level, values education, cultural content, and suitability for instructional use. During selection, attention was paid to vocabulary, sentence structures, narrative coherence, formulaic expressions, cultural references, and the degree of inference required from readers. Language-level assessments were informed by the descriptors of the Common European Framework of Reference for Languages, particularly with regard to lexical and grammatical demands and the comprehensibility of the narrative. The analysis identified value themes such as honesty, cooperation, justice, diligence, patience, respect for elders, compassion, friendship, and social order. These themes were considered in relation to plot events, character choices and actions, proverbs, and formulaic expressions. The findings suggest that values are generally conveyed through characters’ behaviour, the consequences of their decisions, and the development of events. Proverbs, fixed expressions, and culturally specific vocabulary may also provide opportunities to introduce linguistic forms in meaningful contexts and to connect language learning with cultural content. Nevertheless, the fables require selection and, where necessary, adaptation according to learners’ proficiency levels; vocabulary support and level-appropriate activities may also be needed. No classroom implementation was conducted, and learners’ language development or acquisition of values was not measured. The study offers a text-based framework for considering animal fables as potential materials for teaching Turkish as a foreign language.

Anahtar Kelimeler

• Teaching Turkish as a Foreign Language
• Animal Fables
• Value Transfer
• Cultural Transfer
• Turkish Language Education

Kaynakça

1. Alptekin, A. B. (2005). Hayvan masalları. Akçağ Yayınları.
2. Al-sharabı, T. A. T. ve Yeşil, Y. (2023). Arapça ile Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminin kültür aktarımı açısından karşılaştırılması (C1 örneği). Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 11(37), 314–331.
3. Ayhan, M. S. ve Arslan, M. (2015). Edebî metin olarak masalların yabancılara Türkçe öğretiminde dilsel ve kişisel becerilerin gelişimine etkisi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 543-559.
4. Bakırcı, N. (2022). Çocuk eğitiminde hayvan masallarının işlevi. TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 10(29), 1-15. Bars, M. E. (2024). Oğuznamelerde Türk halk hukuku/Türk töresi. Külliyat Osmanlı Araştırmaları Dergisi, Prof. Dr. Hasan KAVRUK Armağan Sayısı 22 (Mart), 27-43.
5. Başkan, A. ve Ustabulut, M. Y. (2020). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde anlama becerileri (dinleme ve okuma). RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 21, 39-55.
6. Bulut, S. ve Gögen, R. (2025). Kök değerler eğitimi açısından ezop masalları. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(2), 634-652.
7. Çıblak, N. (2008). Teknoloji çağında kültürel miras olan masalların korunması. TÜBAR, XXIII, 39-50.
8. Durukan, Ş. (2022). Modern Türk edebiyatı metinlerinin yabancılara Türkçe öğretimi kitaplarına yansıması. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 223–235.

9. İltar, L. ve Açık, F. (2019). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde metin türlerinin sınıflandırılması ve ders kitaplarında yer alan okuma metinlerinin değerlendirilmesi. Türkiyat Mecmuası, 29(2), 311–346.
10. Kaplan, H. ve Doğru, M. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde bir masal uyarlama örneği: Ağlayan narla gülen ayva masalı. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (31), 30–46.
11. Kaya, F. (2021). Yabancılara Türkçe dilbilgisi öğretimi. Soru ve Cevaplarla Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi El Kitabı (ed. Emrah Boylu), Pegem Akademi Yayıncılık.
12. Kılıç, V. G. (2021). Kültürel iletişim aracı olarak masal ve küresel kültür bağlamında yeni uyarlamaları. [Yayınlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
13. Kılıç, B. S. ve Yılmaz, O. (2018). Fakir Baykurt’un masallarında değer eğitimi ve masalların Türkçe eğitimine katkısı. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(2), 1104-1125.
14. Kızıler, H. (2014). Ahlaki değerlerin şahsiyet oluşumuna etkisi. Milli Eğitim Dergisi, (204), 5-17.
15. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. Millî Eğitim Bakanlığı.
16. Okur, A. ve Keskin, F. (2013). Yabancılara Türkçe öğretiminde kültürel ögelerin aktarımı: İstanbul Yabancılar için Türkçe öğretim seti örneği. International Journal of Social Science, 6(2), 1619-1640.
17. Sekitmen, R. (2023). Masalların yabancılara Türkçe öğretiminde kültürel aktarım bağlamında yazma becerisine etkisi: etkinlik örneği. ISOREJ-Uluslararası Sosyal Araştırmalar ve Ulusal Eğitim Dergisi, 7(4), 21-30.
18. Şahin, F. Z. (2023). Türk halk hikâyelerinde kültürel bir anlam alanı olarak adil insan tipi. Folklor Akademi Dergisi, 6(2), 765–777.
19. Tüm, G. (2016). Yabancılara Türkçe ders kitaplarındaki dinleme etkinliklerinin Avrupa ortak başvuru metnine uygunluğu üzerine bir çalışma. International Journal of Languages’ Education and Teaching, (2), 125-142.
20. Türkan, H. K. (2017). Türkçe öğretiminin tarihsel süreci ve yabancı uyruklu öğrencilere Türkçe öğretimine dair bazı öneriler. International Journal of Social Science, (60), 147-158.
21. Yazıcı, H. ve Göçen, G. (2021). Yabancılar için Türkçe ders kitaplarındaki kültürel unsurların incelenmesi: Van yüzüncü yıl üniversitesi yabancılar için Türkçe öğretim seti. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (10), 365- 395.
22. Yazoğlu, R. (2002). Dil kültür ilişkisi. EKEV Akademi Dergisi, 6(11), 21-43.
23. Yılmaz, Ö. ve Dilidüzgün, Ş. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde metin odaklı dilbilgisi öğretimi üzerine öğrenci görüşleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(1), 217-234.
24. Zeyrek, S. (2020). Dil kültür ilişkisi doğrultusunda yabancı dil öğretimi. International Journal of Teaching Turkish as a Foreign Language, 3(2), 165-186.