Ebu’l-Abbâs Sa’leb’in Kitâbu’l-Faṣîḥ Adlı Eseri Üzerine Yapılmış Çalışmalar Bağlamında Bir Bibliyografya Denemesi

With the history of sciences becoming an independent branch of science, the identification and promotion activities of the basic works written in various branches of science have gained intensity. As a branch of science, there was a great need for the identification and promotion of the basic works of Arabic language and literature, and various bibliographic studies were carried out on this subject. Some of these studies are in general bibliographical style, such as Kâtib Çelebi's (d. 1067/1657) Keşfu'ẓ-ẓunûn. Some of it is limited to a work like Kitâbu'l-Faṣîḥ by Ebu'l-Abbas Sa'leb (d. 291/904), just like our research. This work of Sa‘leb is one of the most researched and studied books in its field, and each of these researches and studies are valuable and fundamental studies in the field of correcting the language and contributed to the literature. In this article, these works on the aforementioned work of Sa‘leb were identified and examined with the bibliographic method. This bibliographic study prepared according to the death dates of the authors of these works, commentary; manzûme; zeyl; tehzîb, tertîb, muḥâkât; It consists of five categories, naḳd and intiṣâr. All of these printed, mahtût and mefkûd/lost works, which we could reach by scanning the sources, have been mentioned without any discrimination. During the study, attention was paid to chronology in the grouping and arrangement of the works according to their subjects. In addition, before the introduction of the works in each group, information was given about the sub-titles and an introduction to the subject was made. We believe that the study will contribute to those who want to do academic studies in the field of philology.

İlimler tarihinin müstakil bir bilim dalı haline gelmesiyle birlikte çeşitli ilim dallarında kaleme alınmış temel eserlerin tespit ve tanıtım faaliyetleri yoğunluk kazanmıştır. Bir bilim dalı olarak Arap dili ve edebiyatının da temel eserlerinin tespit ve tanıtımına büyük ihtiyaç duyulmuş ve bu konuda çeşitli bibliyografik çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmaların bir kısmı Kâtib Çelebi'nin (ö. 1067/1657) Keşfu’ẓ-ẓunûn adlı eseri gibi genel bibliyografik tarzda olduğu gibi bir kısmı da bu araştırmamızın konusunu teşkil eden Ebu’l-Abbâs Sa‘leb’in (ö. 291/904) Kitâbu’l-Faṣîḥ adlı eseri gibi bir eserle sınırlı tutulmuştur. Sa‘leb’in bu eseri, alanında üzerine en çok araştırma ve inceleme yapılan kitaplardan biri olup bu araştırma ve incelemelerin her biri dili tashih etme alanında kıymetli ve temel çalışmalar olup literatüre katkı sağlayan eserlerdir. Bu makalede Sa‘leb’in mezkûr eseri üzerine yapılmış olan bu eserler tespit edilip bibliyografik yöntemle incelenmiştir. Söz konusu eserlerin yazarlarının ölüm tarihlerine göre hazırlanan bu bibliyografik çalışma şerh; manzûme; zeyil; tehzîb, tertîb, muḥâkât; naḳd ve intiṣâr olmak üzere beş kategoriden meydana gelmiştir. Kaynakların taramasıyla ulaşabildiğimiz matbû, mahtût ve mefkûd/kaybolmuş olan bu eserlerin tümü fark gözetilmeksizin zikredilmiştir. Çalışma esnasında eserlerin konularına göre gruplandırılmasında ve tertibinde kronolojiye dikkat edilmiştir. Ayrıca her gruptaki eserlerin tanıtımına geçmeden önce alt başlıklar hakkında bilgi verilerek konuya giriş yapılmıştır. Çalışmanın filoloji alanında akademik çalışma yapmak isteyenlere katkı sağlayacağı kanaatindeyiz.