Sivil Toplum Kuruluşlarının Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan Beklentileri

This study aims to identify the evaluations of civil society organizations (NGOs) in Turkey that express opinions in the field of religious education regarding the Presidency of Religious Affairs (DİB) and its services, through an analysis of their publications. The research was designed within the framework of a qualitative research model. In the sampling process, NGOs that expressed opinions about DİB were selected using purposive sampling, and the study was structured with the maximum variation sampling technique. The NGO reports were analyzed using the “document analysis” method. To support the validity and reliability of the research, NGOs representing different political and social segments, which constitute the universe of the study, were included. The study found that various opinions and evaluations were expressed on key issues such as the status of DİB, personnel qualifications, activities, publications, educational services, and Friday sermons. It was determined that not every NGO in the sample group expressed opinions on all topics. The Association of Lifelong Educators (YEKDER) expressed views on all subject areas. It was observed that all NGOs conveyed their opinions regarding DİB personnel. In the discussion section, these views of the NGOs were evaluated within the context of the religious education literature. The transformations in the central organization of DİB and the changes in DİB law were interpreted as reflections of societal demands. In the conclusion section, it was emphasized how knowing the evaluations of different segments of society regarding these transformations and the legalization process of DİB would reflect on religious education services.

Bu çalışma, Türkiye’de din eğitimi alanında görüş bildiren sivil toplum kuruluşlarının (STK) Diyanet İşleri Başkanlığı (DİB) ve hizmetleri hakkındaki değerlendirmelerini, yayınlarının analizi yoluyla belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma modeli çerçevesinde tasarlanmıştır. Örnekleme sürecinde, DİB hakkında görüş beyan eden STK’lar amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiş ve çalışma maksimum çeşitlilik örneklemesi tekniği ile yapılandırılmıştır. Geçerlilik ve anlamlılık ilkeleri doğrultusunda değerlendirilen bulgular, konularına göre yorumlanarak kategorize edilmiştir. STK raporları “doküman analizi” yöntemiyle incelenmiştir. Araştırmanın geçerliliğini ve güvenilirliğini desteklemek amacıyla, çalışmanın evrenini oluşturan ve farklı siyasal ve toplumsal kesimleri temsil eden STK’lara yer verilmiştir. STK’lar, ibadethane ve Kur’an kurslarının yapımı, bakımı ve onarımı süreçlerinde ayni ve nakdi yardımlarla DİB faaliyetlerine katkıda bulunmaktadır. Araştırmada, DİB’in statüsü, personel yeterlilikleri, faaliyetleri, yayınları, eğitim hizmetleri ve cuma hutbeleri gibi temel konularla ilgili çeşitli görüş ve değerlendirmelerin ifade edildiği belirlenmiştir. Örneklem grubundaki her STK’nın tüm konular hakkında görüş bildirmediği tespit edilmiştir. Yaygın Eğitimciler Derneği (YEKDER), tüm konu başlıklarında görüş beyan etmiştir. Tüm STK’ların DİB personeli ile ilgili görüşlerini ifade ettikleri görülmüştür. Tartışma bölümünde, STK’ların bu görüşleri din eğitimi literatürübağlamında değerlendirilmiştir. DİB merkez teşkilatındaki dönüşümler ve DİB kanunundaki değişiklikler, toplumsal taleplerin bir yansıması olarak yorumlanmıştır. Sonuç bölümünde ise, toplumun farklı kesimlerinin bu dönüşümler ve DİB’in yasallaşma süreci hakkındaki değerlendirmelerinin bilinmesinin, din eğitimi hizmetlerine nasıl yansıyacağı vurgulanmıştır.