Üniversite Öğrencilerinin Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Hakkındaki Kanaatleri ve Beklentilerinin İncelenmesi

Yıl 2025, Sayı: 20, 27 - 68, 31.12.2025

Ayşe Betül Balıkçı

https://doi.org/10.53112/tudear.1744757

Öz

Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin değerlendirmeleri çerçevesinde, Diyanet İşleri Başkanlığının yürüttüğü manevi danışmanlık ve rehberlik uygulamasını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada üniversite öğrencilerinin manevi danışmanlık ve rehberlik uygulamasının kendileri için ifade ettiği anlam, manevi danışmanlık deneyimleri ve daha etkili bir manevi danışmanlık ve rehberlik için beklenti ve önerileri ele alınmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi, fenomenolojik desen kullanılmıştır. Fenomenolojik desen sayesinde üniversite öğrencilerinin manevi danışmanlık ve rehberlik yaşantı, deneyim ve bu deneyimlere yükledikleri anlamlar derinlemesine incelenmiştir. Veri toplama, manevi danışmanlık ve rehberlik uygulamasından istifade eden üniversite öğrencileri ile yapılan mülakat ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubu, Marmara Bölgesindeki 6 ilde (Balıkesir, Bursa, Edirne, Kocaeli, Tekirdağ, Yalova) üniversitede öğrenim gören 24 öğrenciden oluşmuştur. Araştırmada öğrencilerle mülakat için “yarı yapılandırılmış görüşme formu” hazırlanmıştır. Görüşmelerden elde edilen verileri analiz yöntemi olarak içerik analizine başvurulmuştur. İçerik analizi ile araştırmada tema, kategori ve kodlara ulaşılmıştır. Araştırmada bulgular ve yorumlar kısmında katılımcıların konu ile ilgili görüşlerinin doğrudan alıntılanması yoluyla betimsel analiz yönteminden de faydalanılmıştır. Bulgular, manevi danışmanlık ve rehberliğin üniversite öğrencilerinin psikolojik iyi oluşlarına katkı sağladığını, huzur ve rahatlama gibi kazanımlar edindiklerini göstermektedir. Manevi danışmanlık ve rehberlik uygulaması öğrencilerin soru ve sorgulamalarının cevap bulmasına, içsel huzura kavuşmalarına etki etmektedir. Manevi danışmanlık ve rehberliğin devamlı olması dile getirilmekte ve bazı yenilikler önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Din eğitimi , Manevi danışmanlık , Üniversite öğrencileri , Gençlik , Nitel araştırma

Etik Beyan

1. Bu araştırma, yazar tarafından hazırlanan “Diyanet İşleri Başkanlığının Gençlik Alanında Yaptığı Manevi Danışmanlık Hizmetlerinin Din Eğitimi Açısından İncelenmesi (Üniversite Öğrencileri Örneği)” adlı doktora tezinden üretilmiştir. 2. Araştırma için Yalova Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu Başkanlığı’ndan 26.05.2022 tarih ve 2022/69 protokol nosu ile izin alınmıştır.

University Students’ Opinions and Expectations About Spiritual Counseling and Guidance

Öz

This research aims to analyze the spiritual counseling and guidance program conducted by the Presidency of Religious Affairs, based on university students’ evaluations. The study explored the meaning university students felt about the spiritual counseling and guidance program, their experiences with spiritual counseling, and their expectations and suggestions for more effective spiritual counseling and guidance. The study employed a qualitative research method, the phenomenological design. The phenomenological design provided an in-depth examination of university students’ experiences with spiritual counseling and guidance, as well as the meanings they attributed to these experiences. Data collection was conducted through interviews with university students who benefited from the spiritual counseling and guidance program. The study group consisted of 24 students studying at universities in six provinces in the Marmara Region (Balıkesir, Bursa, Edirne, Kocaeli, Tekirdağ and Yalova). A semi-structured interview form was prepared for student interviews in the study. Content analysis was used as the data analysis method. The themes, categories, and codes were identified through content analysis. Descriptive analysis was also utilized in the findings and comments section of the study, using direct quotes from participants regarding the topic. The findings indicate that spiritual counseling and guidance contribute to the psychological well-being of university students, resulting in benefits such as peace and relaxation. Spiritual counseling and guidance practices help students find answers to their questions and inquiries and achieve inner peace. The continued availability of spiritual counseling and guidance is emphasized, and some innovations are suggested.

Anahtar Kelimeler

Religious education , Spiritual counselling , College students , Youth , Quantitive research

Etik Beyan

1. This research is derived from the author’s doctoral thesis entitled “An Examination of the Spiritual Counseling Services Provided by the Presidency of Religious Affairs in the Field of Youth from the Perspective of Religious Education (The Case of University Students)”. 2. Permission for this research was obtained from the Yalova University Social and Human Sciences Ethics Committee on May 26, 2022, with protocol number 2022/69.

Kaynakça

• American Association of Pastoral Counselors (AAPC), 2024. https://www.prism-counseling.com/american-association-of-pastoral-counselors.html.
• Arıcı, H. Y. ve Arıcan, S. (2022). Sosyal medyanın etkilerine yönelik manevi danışmanlık eğitimi ihtiyaç analizi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(1), 263-302.
• Aybey, S. (2023). Manevi danışmanlıkta yeni bir alan: Yükseköğretim kredi ve yurtlar kurumu. İslami Araştırmalar Dergisi, 34(3). 809-830.
• Aydın, Y. ve Üzüm, Y. (2023). Okul psikolojik danışmanlarının manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetlerine yönelik görüşleri. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(3), 2009-2029.
• Ayhan, K. (2018). Ortaya çıkan yeni popüler dinî ögeler ve gençlerin anlam arayışı arasındaki ilişki. S. Taşkın-S. Yılmaz (Ed.), Modern Çağda Gençliğin Anlam Arayışı Bingöl Üniversitesi Uluslararası Sempozyum (ss. 205-212) içinde. Bingöl Belediyesi Kültür Yayınları.
• Bahadır, A. (2006). Ergenlik döneminde dinî şüphe ve tereddütler. H. Hökelekli (Ed.), Gençlik, din ve değerler psikolojisi (ss. 307-368) içinde. Değerler Eğitimi Merkezi (DEM) Yayınları.
• Bahçekapılı, M. (2011). Din ve ahlak eğitiminin ergenlerin kişilik gelişimine katkısı. Değerler Eğitimi Dergisi, 9(22), 7- 42.
• Bakırlı, E. (2024). Manevi danışmanların gençlik ve spor bakanlığı yurtlarında yürüttükleri din-ahlak-değer eğitimi uygulamalarına bakışı: Balıkesir örneği [Yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
• Bartz, J. D. (2009). A 17-year longitudinal study of spiritual development and psychological correlates in a sample of college students. Brigham Young University.
• Benson, P. L., Roehlkepartain, E. C., & Rude, S. P. (2003). Spiritual development in childhood and adolescence: Toward a field of inquiry. Applied Developmental Science, 7, 204–212. https://doi.org/10.1207/s1532480XADS0703_12.
• Beki, A. ve Sağlık, S. (2022). Gençlik ve manevi sosyal hizmet. S. Karaarslan (Ed.), Disiplinler arası bakış açısından dezavantajlı gençler ve eğitim ekseninde araştırmalar (ss. 97-138) içinde. İksad Yay.
• Bilici, A. (2018). Çocuklarda hayatı anlamlandırma süreci. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(60), 1221-1230.
• Boyatzis, Chris J., David C. Dollahite, and Loren D. Marks. 2006. The family as a context for religious and spiritual development in children and youth. In The Handbook of Spiritual Development in Childhood and Adolescence. Edited by Eugene C. Roehlkepartain, Pamela Ebstyne King, Linda M. Wagener and Peter L. Benson. Thousand Oaks: Sage, pp. 297–309.
• Boyatzis, C. J. (2005). Religious and spiritual development in childhood. Handbook of the psychology of religion and spirituality, 123-143.
• Bryant, A. N. (2007). The effects of involvement in campus religious communities on college student adjustment and development. Journal of College and Character, 8(3), 1-25.
• Callahan, A. M., & Benner, K. (2018). Building spiritual sensitivity through an online spirituality course. Journal of Religion & Spirituality in Social Work: Social Thought, 37(2), 182-201.
• Cebeci, S. (2012). Din eğitiminde rehberlik yaklaşımının teorik çerçevesi. Araşan Sosyal Bilimler Enstitüsü İlmi Dergisi, 13(14).
• Cheon, J. W. (2010). A transpersonal understanding of youth spirituality: Implications for an expanded view of youth work. Currents: Scholarship in the Human Services, 9(1).
• Christensen, L.B., Johnson, R. B., & Turner, L.A. (2015). Research methods design and analysis (A. Aypay, Trans. Ed.). Anı Yayıncılık.
• Clebsch, W., & Jaeckle, C. R. (1967). Pastoral care in historical perspective. Publisher New York, Harper & Row.
• Claudia, Z. (V). (2013). Spiritual orientation of youth from the perspective or humanist and orthodox therapies. Procedia – Social and Behavioral Sciences. 76, 15 April 2013, 885-890. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.04.225
• Çoştu, Y. (2014). Gençlerin dindarlık algısı üzerine uygulamalı bir çalışma-Samsun il merkezi örneği. B. Şişman ve M. Düzenli (Edt.). Gençlik ve Kültürel Mirasımız. Uluslararası Kongre I.
• Dami, Z. A., Setiawan, I., Sudarmanto, G., & Lu, Y. (2019). Effectiveness of group counseling on depression, anxiety, stress and components of spiritual intelligence in student. International Journal of Scientific & Technology Research, 8(9), 236-243.
• DİB Din Hizmetleri Raporları (2012- 2021). https://dinhizmetleri.diyanet.gov.tr/sayfa/384. (12.10.2022).
• Doğan, A. (2013). Din görevlilerinin mesleki aidiyetleri, mesleki tükenmişlik tutumları ve hizmet içi eğitime bakışları [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Ertaş, Y. (2025). Üniversite gençliğinin Diyanet İşleri Başkanlığına yönelik görüşleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi.
• Everly Jr, G. S. (2004). Pastoral crisis intervention: a word of caution. International journal of emergency mental health, 6(4), 211-216.
• Fox, J., Gutierrez, D., & Mullen, P. R. (2017). The nature and function of meditation and prayer in childhood and adolescence. Journal of Child and Adolescent Counseling, 3(3), 188–198. https://doi.org/10.1080/23727810.2017.1341797
• Frame, M. W. (2003). Integrating religion and spirituality into counseling: A comprehensive approach. Cengage Learning. Publisher: Thomson/Brooks-Cole.
• Glesne, C. (2015). Becoming qualitative researchers, the 5th edition. New York and Boston: Pearson.
• GSB, Gençlik ve Sosyal Medya Araştırması, 2013. https://leventeraslan.wordpress.com/wp- content/uploads/2015/09/genclik-sosyalmedyayonetici-ozeti.pdf.
• Gümüş, A. (2014). Yetişkinlerin din eğitimine bakışları ve din eğitimi ihtiyaçları. İlke Yayınları.
• Gümüş, B. B., & Beki, A. (2021). Sosyal Hizmet ve Bazı Sosyal Bilim Alanlarında Maneviyat Üzerine Yapılan Çalışmaların Karşılaştırmalı Analizi. Toplumsal Politika Dergisi, 2(2), 84-108.
• Gürsu, O. (2015). Ergenlik dönemi dindarlığı ile ruh sağlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 34(34), 49-75.
• Gürsu, O. (2022). Manevi danışmanlar için kılavuz danışma ilke beceri ve teknikleri. MÜ İlahiyat Fakültesi Vakfı.
• Hökelekli, H. (2005). Din hizmetlerinde yöntemle ilgili sorunlar. Diyanet İlmî Dergi, 41(3), 93-104.
• Hökelekli, H. (2009). Çocuk, genç, aile psikolojisi ve din. DEM Yayınları.
• Kalgı, M. E. (2021). Dindarlık ve kişilik (ergenler üzerine bir araştırma). İksad Yayınevi.
• Kalkavan, F. N. (2020). Yükseköğrenim kredi ve yurtlar kurumunda görev yapan Diyanet İşleri Başkanlığı personelinin din ve değerler eğitimi faaliyetlerine dair bir inceleme: İstanbul ili örneği. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Kalkınma Kütüphanesi, 2018 Gençlik Araştırması https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/tra2-bolgesi-genclik-arastirmasi.pdf. (12.12.2024)
• King, P. E., & Boyatzis, C. J. (2004). Exploring adolescent spiritual and religious development: Current and future theoretical and empirical perspectives. Applied Developmental Science, 8(1), 2-6.
• Koç, M. (2021). Diyanet İşleri Başkanlığı’nın öğrenci yurtları ve gençlik merkezlerindeki manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetleri (2013-2021): sınırlılıklar ve bir eğitim programı önerisi. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi, (3), 135-201.
• Köylü, M., & Oruç, C. (2023). Gençlik dönemi din eğitimi. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Krippendorff, K. (2004). Content Analysis an ıntroduction to its methodology. Sage Publications.
• Kulaksızoğlu, A. (2011). Ergenlik psikolojisi. 13. Basım, Remzi Kitabevi.
• Laurin, K., Kay, A. C., & Moscovitch, D. A. (2008). On the belief in God: Towards an understanding of the emotional substrates of compensatory control. Journal of Experimental Social Psychology, 44(6), 1559-1562.
• Maçin, H., Çevik, M. ve Akay, A. (2019). Üniversite öğrencilerinin manevi danışmanlık ve dinî destek ihtiyacı: Adıyaman üniversitesi örneği. İslami İlimler Araştırmaları Dergisi, (7), 38-54.
• Memiş, H. (2018). Manevi danışmanlık uygulamalarının ergenlerin ergenlik sorunlarıyla başa çıkma düzeylerine etkisi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sabahattin Zaim Üniversitesi.
• Merriam, S. B. (2015). A guide to qualitative research design and implementation (S. Turan, Trans. Ed.). Nobel Yayıncılık.
• Merriam, S. B. (2015). Araştırmanın desenlenmesi ve örneklem seçimi (S. Turan, D. Yılmaz, Çev.), (S. Turan, Çev. Ed.). Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber (ss. 55-82) içinde. Ankara: Nobel.
• Miles, M. B., & Huberman A. M. (2015). Qualitative data analysis (S. Akbaba Altun, & A. Ersoy, Trans. Eds.). Ankara: PegemA.
• Ögcem, A. (2024). Diyanet gençlik merkezlerindeki manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin değerlendirilmesi üzerine nitel bir araştırma. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dumlupınar Üniversitesi.
• Ok, Ü., & Gören, A. B. (2023). Kampüste manevi bakım: İngiltere örneği ve Türkiye için çıkarımlar. İbn Haldun Çalışmaları Dergisi, 8(1), 1-40.
• Özkan, A. (2019). Türkiye’de Sağlık Hizmetlerinde Manevi Danışmanlık: Bir Karma Yöntem Araştırması [Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Özkan, M. (2025). Üniversite Gençliğinin Manevi Gelişimi ve Din Eğitimi. MANAS Journal of Religious Sciences, 4(1), 66-73.
• Öztürk, Y. (2017). Ergenlerde öznel iyi oluş ile dindarlık arasındaki ilişkinin incelenmesi (Çarşamba örneği) [Yüksek lisans tezi]. Hitit Üniversitesi.
• Patton, M. Q. (2014). Nitel çalışma tasarımı (B. Tarman, M. F. Yiğit, Çev.), M. Bütün, S. B. Demir (Çev. Ed.). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (ss. 209- 258) içinde. Ankara: PegemA.
• Pür, İ. (2022). Üniversite öğrencilerinde dindarlık ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(1), 327-353.
• Roehlkepartain, E. C. (Ed.). (2006). The handbook of spiritual development in childhood and adolescence. Sage Publications, Inc.
• Ruffin, N. R. (2014). Integrating spirituality and religion with counselors-in-training in practicum: A look at competence and comfort level. Northern Illinois University.
• Saper, M. N., Daud, N. A. M., & Ahmad, N. (2016). Kesahan Dan Kebolehpercayaan Modul I-Sc (Islamic Spiritual Counseling) Ke Atas Pelajar Bermasalah Tingkah Laku/Validity and Reliability of Islamic Spiritual Counselling Module on Troublesome Students. International Journal of Islamic Thought, 9, 32.
• Sayar, K. (2017). Olmak cesareti. Kapı Yayınları.
• Seamone, E. R. (2011). Divine Intervention: The Ethics of Religion, Spirituality, and Clergy Collaboration in Legal Counseling. QLR, 29, 289.
• Sevinç, İ. (2024). KYK yurtlarında manevi danışmanlık hizmetleri konusunda manevi danışmanların görüşleri. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, 10(2), 625-656.
• Sezgin, K. (2016). Üniversite öğrencilerinin psikolojik sağlamlık ve dindarlık düzeylerinin incelenmesi (Dicle üniversitesi örneği). [Yüksek lisans tezi]. Dicle Üniversitesi.
• Shek, D. T. (2012). Spirituality as a positive youth development construct: A conceptual review. The Scientific World Journal, 2012(1), 458953.
• Smith‐Augustine, S. (2011). School counselors’ comfort and competence with spirituality issues. Counseling and Values, 55(2), 149-156.
• Su, M. (2024). Gençlere yönelik manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetleri: manevi danışmanlar perspektifinden nitel bir araştırma. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi, (10), 131-154.
• Şirin, T. (2013). Bilişsel davranışçı psikoterapi yaklaşımıyla bütünleştirilmiş dinî danışmanlık modeli [Yayımlanmamış doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Takmaz, Z. (2015). Psikolojik danışma etkileşiminde maneviyata bakış: nitel bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Tarhan, N. (2010). Kendinizle barışık olmak. 14. Basım. Timaş Yayınları.
• TÜİK, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Youth-in-Statistics-2023-53677&dil=2-(18.02.2023).
• Topuz, İ. (2015). Cami din görevlilerinin yeterliliklerinin manevi danışmanlık açısından değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (35), 27-56.
• Yapıcı, A. (2009). Modernleşme-sekülerleşme sürecinde Türk gençliğinin anlam dünyasında dinin yeri (Çukurova üniversitesi örneği). Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 9(2), 1-37.
• Yavuzer, H. (2019). Gençleri anlamak. 11. Basım. Remzi Kitabevi.
• Yıldız, R. ve Emecen, S. (2019). Hayatı anlamlandırmada kuşaklar arası farklılıklar: üç kuşak karşılaştırmalı analizi. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, 5(11), 370.
• Yıldız, A. A. (2025). KYK Yurtlarında manevi danışmanlık ve rehberlik: öğrenci görüşlerine yönelik bir inceleme. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, Ş. (2023). Kredi ve yurtlar kurumunda manevi danışmanlık ve rehberlik (Bilecik Örneği). Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 7(28), 320-338.
• Young, J. L., Griffith, E. E., & Williams, D. R. (2003). The integral role of pastoral counseling by African-American clergy in community mental health. Psychiatric Services, 54(5), 688-692.
• Young, J., Wiggins-Frame, M., & Cashwell, C. (2007). Spirituality and counselor competence: A national survey of American Counseling Association members. Journal of Counseling & Development, 85, 47–52.
• Yörükoğlu, A. (2023). Çocuk ruh sağlığı. İnkılap 96. Yıl Yayınları.
• Yusop, Y. M., Saleh, N. D. M., Othman, W. N. W., & Zainudin, Z. N. (2023). Spiritual Elements in Counseling Process: Counselors’ Perspective. International Journal of Academic Research in Progressive Education and Development, 12(3).