İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin İslam Hat Sanatı Eğitimine Yönelik Görüşleri

Yıl 2025, Sayı: 20, 139 - 161, 31.12.2025

Nurullah Yılmaz

https://doi.org/10.53112/tudear.1757177

Öz

Bu araştırmanın temel amacı ve konusu, ilahiyat fakültesi öğrencilerinin hat sanatı uygulaması atölyesinde görmüş oldukları eğitime dair beklentilerini belirlemek ve değerlendirmektir. Bu bağlamda 2023-2024 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde hat sanatı eğitimi dersine katılan öğrencilerin görüşleri alınmıştır. Araştırmanın verileri, atölyeye katılanlar arasında rastgele 8 öğrenciyle gerçekleştirilen yüz yüze odak grup görüşmeleri yoluyla toplanmıştır. Toplanan veriler, analiz sürecinde önce araştırmacı tarafından yazılı hale getirilmiş, ardından NVIVO 12 yazılımı kullanılarak kodlanmış ve temalar oluşturulmuştur. Analiz sonucunda belirlenen temalar, öğrencilerin deneyim ve görüşleriyle birlikte hat sanatının aktarımı hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. İlahiyat fakültelerinde, bu atölyelerin desteklenmesi için maddi kaynakların artırılması ve hat sanatını icra edecek hattatların atölyelere davet edilmesi, öğrencilerin dile getirdiği önemli talepler arasında yer almıştır. Bunun yanı sıra öğrenciler fakülteye adım attıkları ilk günden itibaren bu tür sanat atölyelerinin her yıl düzenli bir şekilde ve süreklilik içinde devam etmesini önemsediklerini belirtmişlerdir. Bu tür etkinliklerin hem sanatsal becerilerini geliştireceğini hem de manevi bir bağ kurmalarına katkı sağlayacağını dile getirmişlerdir. Hat sanatı alanında gerçekleştirilen bu saha temelli araştırma, İslam sanatları disiplini içerisinde bu yöntemi esas alan ilk çalışma olma özelliğini taşımaktadır. Alanda benzer nitelikte bir araştırmanın bulunmaması, çalışmanın özgünlüğünü ve bilimsel değerini artırmaktadır. Çalışmadan elde edilen bulgular doğrultusunda, hat sanatı uygulaması atölyesi temel alınarak tüm İlahiyat Fakültelerine yönelik çeşitli öneriler geliştirilmiştir. Bu doğrultuda, öğrencilerin hat sanatına yönelik ilgisinin artırılması için çeşitli sergi ve yarışmaların düzenlenmesi önerilmektedir. Böylece öğrenciler hem sanatsal yönlerini geliştirme hem de çalışmalarını daha geniş kitlelere sunma fırsatı bulacaklardır. Sonuçlar, öğrencilerin deneyim ve gözlemlerine dayanarak ilahiyat fakültelerinde düzenlenen bu tür sanatsal atölyelerin sürdürülebilirliğinin sağlanması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

İslam sanatları , hat sanatı , eğitim , öğretim , ilahiyat fakülteleri.

Etik Beyan

Araştırma için Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimleri Yayın Etik Kurul Başkanlığı’nın 23/01/2025 tarih ve 2025/02-40 sayılı etik kurul onay raporu alınmıştır.

Opinions of Theology Faculty Students on Islamic Calligraphy Education

Öz

The main aim and focus of this research is to identify and evaluate the expectations of Theology Faculty students regarding the education they received in the calligraphy workshop. In this context, the opinions of students who participated in the calligraphy course during the 2023-2024 spring semester were collected. The data of the research were obtained through face-to-face focus group interviews with 8 students. During the analysis process, the collected data were first transcribed by the researcher and then coded and categorized into themes using NVIVO 12 software. The themes determined through the analysis provided significant insights into both the students’ experiences and perspectives, as well as the transmission of calligraphy. The results, based on students’ experiences and observations, revealed the necessity of ensuring the sustainability of such artistic workshops organized within Faculties of Theology. Among the key demands expressed by the students were the increase of financial resources to support these workshops and the invitation of professional calligraphers to contribute to the practice. They also expressed their desire not only to participate as attendees but also to be actively involved in the workshops. Students stated that such activities would not only improve their artistic skills but also contribute to building a spiritual connection. Based on the findings, several suggestions were developed for all Faculties of Theology, taking the calligraphy workshop as a model. Accordingly, it is recommended to organize exhibitions and competitions in order to increase students’ interest in calligraphy. In this way, students will have the opportunity both to develop their artistic abilities and to present their works to broader audiences.In this regard, it is recommended to organize various exhibitions and competitions to increase students' interest in calligraphy. This would provide students with opportunities to improve their artistic abilities and showcase their work to a broader audience. Additionally, supporting theoretical knowledge with practical applications and developing more comprehensive workshop programs will further enhance students' interest in this art form. Furthermore, holding post-workshop evaluation sessions for students would allow them to provide feedback, which can help tailor the workshop content to meet their needs and expectations. Calligraphy should be considered not only as a technical skill but also as a cultural and spiritual heritage. In this context, organizing seminars and conferences covering the historical background of calligraphy would be beneficial for students to gain a deeper understanding of the art. Additionally, collaborative projects between universities could help expand the reach of calligraphy education. Establishing platforms where students interested in calligraphy can exhibit their works would further motivate them and encourage greater engagement in this art form.

Anahtar Kelimeler

Between Islamic arts , calligraphy , education , teaching , theology faculties.

Etik Beyan

For this research, an ethical approval report was obtained from the Van Yüzüncü Yıl University Social and Human Sciences Publication Ethics Committee, dated 23/01/2025 and numbered 2025/02-40.

Kaynakça

• Balcı, A. (2001). Sosyal bilimlerde araştırma (3.). Pegem Akademi Yayıncılık.
• Berk, S. (2013). Devlet-i Aliyye’den günümüze hat sanatı. İnkılab Yayınları.
• Bilen, Fakülte. (2010). Hat sanatı eğitim ve öğretiminde hoca-talebe münasebeti. Ekev Akademi Dergisi, 14(44).
• Burckhardt, T. (2013). İslam sanatı dil ve anlam (T. Koç, Çev.; 2. bs). Klasik Yayınları.
• Büyüköztürk, Ş., Ebru, K. Ç., Özcan Erkan, A., Şirin, K., & Funda Demirel. (2024). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (35. bs). Pegem Akademi Yayıncılık.
• Creswell, J. Fakülte. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (S. B. Demir, Çev.; 2. bs). Eğiten Kitap Yayınlar.
• Çapar Ceylan, M., & Ceylan, M. (2022). Durum çalışması ve olgubilim desenlerinin karşılaştırılması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22, 295-312.
• Çetin, M. N. (1982). İslam kültür mirasında hat sanatı I. Kısım (E. İhsanoğlu, Ed.). IRCİCA Yayını Renkler ve Yıldız Matbaacılık.
• Çetin, N. M. (1995). İslam hat sanatının doğuşu ve gelişmesi (Yakut Devrinin Sonuna Kadar). İslam Tetkikleri Dergisi İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Basımevi, 9, 2-50.
• Çetintaş, Ö. (2017). 13. Yüzyıl Anadolu Selçuklu Mimarisinde Selçuklu Sülüsü [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Süleyman Demirel.
• Derman, M. U. (2003). Medresetu’ı-Hattatin. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 28).
• Derman, M. U. (2016). Medresetü’l-Hattatin Yüz Yaşında (2. bs). Kubbealtı.
• Durmuş, E. (2003). Eğitimde araştırma yöntem ve metodlarına giriş. Anı Yayıncılık.
• en-Nedim, M. b. İ. (1988). Fihrist. Daru’l-Meysere.
• Ettinghausen, R., & Grabar, O. (1987). Art and architecture of Islam 650-1250.
• Kızılarslan, N., & Kozlu İslamoğlu, D. (2021). Teknolojinin ve dijitalleşmenin geleneksel Türk sanatlarına yansımaları. Medeniyet Sanat - İMÜ Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Dergisi, 7(1).
• Koç, T. (2020). İslam estetiği. İstanbul: İSAM.
• Kurt Önel, E. (2007). 1980 sonrası modern Türk resminde İslam etkisi ve iki sanatçı: Ergin İnan ve Murat Morova. Sanat Tarihi Yıllığı, 19.
• Mayring, P. (2000). Nitel sosyal araştırmaya giriş (A. Durmuş & M. S. Durgun, Çev.). Baki Kitabevi.
• Nasr, S. Fakülte., & Demirhan, A. (2017). İslam sanatı ve maneviyatı. İnsan Yayınları.
• Özkeçeci, İ. (2017). Hat sanatını Tanımak. Yazıgen Yayınları.
• Selahaddin el- Müneccid. (1972). Dirasat fi Tarihi Hatti’l-Arabi.
• Serin, M. (1999). İbnü’l-Bevvâb. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 20, ss. 534-535). TDV Yayınları.
• Serin, M. (2020). Hat sanatı tarihi (1-2). Kubbealtı Yayınları.
• Velid Seyyid Haseneyn Muhammed. (2010). Fennu’l Hatti’l-Arabi el-Medresetu’l Osmaniyye. el-Heyetu’l-Mısriyye.
• Yazır, M. B. (1989). Medeniyet âleminde yazı ve İslâm medeniyetinde kalem güzeli (1-3). Diyanet İşleri Bakanlığı.
• Yılmaz, N. (2022). Usta-Çırak ilişkisi bağlamında İslam hat sanatında ahlak. İçinde B. Kanarya, D. Eşit, N. Yılmaz, Fakülte. Y. Kağanarslan & A. Çelenk (Ed.), Din, Düşünce ve Ahlâk 2. Nida Akademi.