Siyer Usûlü ve Din Eğitimi Açısından Peygamberimizin Hayatı İsimli Ders Kitabının Değerlendirilmesi (TYMM Kapsamında Hazırlanan 9. Sınıf Ders Kitabı)

Yıl 2025, Sayı: 20, 237 - 264, 31.12.2025

Zeynep Kızılyar , Cahit Külekçi

https://doi.org/10.53112/tudear.1770189

Öz

Bu çalışma 2024 yılında Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) çerçevesinde hazırlanarak liselerde okutulmaya başlanan 9. sınıf Peygamberimizin Hayatı ders kitabını hem siyer usûlü hem de din eğitimi ilkeleri açısından eleştirel bir bakışla değerlendirmektedir. Kitapta yer alan içerikler tarihî bağlamlandırma, objektiflik, kaynak tenkidi, anakronizm ve mezhebî/siyasi etkiler açısından değerlendirilmiştir. Ayrıca pedagojik açıdan öğrenci seviyesine uygunluk, değer aktarımı, eleştirel düşünme ve öğrenciyi aktif öğrenmeye yönlendirme kriterleri de dikkate alınmıştır. Çalışmada, ders kitabının Hz. Peygamber’in hayatını öğrencilerin imanî gelişimini destekleyecek şekilde sunduğu; ancak tarihî verilerin aktarımında yer yer metodolojik sorunlar taşıdığı vurgulanmaktadır. Özellikle kaynak çeşitliliği, rivayetlerin tenkidi ve tarihsel bağlamın açıklanmasında eksiklikler olduğu belirtilmektedir. Bununla birlikte kitap, öğrencilerin değerler eğitimi açısından kazanımlar elde etmelerine imkân tanımakta; Hz. Peygamber’in örnekliği üzerinden ahlaki tutum ve davranışların geliştirilmesine katkı sağlamaktadır. Ancak tarihî rivayetlerin aktarımında kaynak tenkidi yapılması, rivayetlerin tarihsel bağlam göz önünde bulundurularak açıklanması, siyer usûlüne bağlı kalınması ve pedagojik açıdan daha interaktif bir öğrenme modeline yer verilmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır. Sonuç olarak, bu ders kitabı değerler eğitimi bakımından katkı sağlamakla birlikte, akademik siyer usûlüne daha sıkı bağlılık ve interaktif pedagojik yöntemlere daha fazla yer verme ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Çalışma, siyer ders kitaplarının hazırlanmasında disiplinler arası bir yaklaşımın gerekliliğini ve hem ilmî hem de pedagojik boyutların birlikte ele alınmasının zorunlu olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Siyer , Din Öğretimi , İmam Hatip Lisesi , Peygamberimizin Hayatı , TYMM , Ders Kitabı.

Evaluation of the Textbook Entitled the Life of Prophet from the Perspective of Sirah Methodology and Religious Education (9th Grade Textbook Prepared Within the Scope of TYMM)

Öz

Our study critically evaluates the 9th grade textbook on The Life of the Prophet, which was prepared in 2024 within the framework of the Turkey Century Education Model (TYMM) and began to be taught in high schools, from the perspectives of both sirah methodology and religious education principles. The contents of the book have been evaluated in terms of historical contextualization, objectivity, source criticism, anachronism, and sectarian/political influences. In addition, pedagogical criteria such as suitability for the student level, value transfer, critical thinking and directing students towards active learning have also been taken into account. The study emphasizes that the textbook presents the life of the Prophet in a way that supports students’ faith development, but that there are methodological problems in the transmission of historical data in places. In particular, it is stated that there are deficiencies in the diversity of sources, the critique of narrations, and the explanation of the historical context. Nevertheless, the book enables students to gain knowledge in terms of values education and contributes to the development of moral attitudes and behaviors through the example of the Prophet. However, it is concluded that the transmission of historical narratives requires source criticism, explanations of the narratives considering their historical context, adherence to the sirah methodology, and the inclusion of a more interactive learning model from a pedagogical perspective. As a result, while this textbook contributes to values education, it reveals the need for stricter adherence to the academic sirah methodology and greater emphasis on interactive pedagogical methods. The study demonstrates the necessity of an interdisciplinary approach in the preparation of sirah textbooks and the imperative of addressing both scientific and pedagogical dimensions together.

Anahtar Kelimeler

Sirah , Religious Education , Imam Hatip High School , The Life of Our Prophet , TYMM , Textbook.

Kaynakça

• Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (2001). A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives. Longman.
• Atay, H. (1983). Ehl-i sünnet ve şia. Hiperlink.
• Bandura, A. (1977). Social learning theory (ss. viii, 247). Prentice-Hall.
• Beane, J. A. (1997). Curriculum ıntegration: Designing the core of democratic education. Teachers College Press, P.
• Bernheim, E. (1936). Tarih ilmine giriş: Tarih metodu ve felsefesi (M. Ş. Akkaya, Çev.). Kültür Bakanlığı. https://www.nadirkitap.com/tarih-ilmine-giris-tarih-metodu-ve-felsefesi-e-bernheim-kitap18900629.html
• Biggs, J., & Tang, C. (2011). Teaching for quality learning at university. McGraw-Hill Education (UK).
• Bransford, J. D., & Schwartz, D. L. (1999). Rethinking transfer: A simple proposal with multiple ımplications. Review of Research in Education, 24(1), 61-100. https://doi.org/10.3102/0091732X024001061
• Bruner, J. S. (1960). The process of education (ss. xvi, 97). Harvard Univer. Press.
• CASEL. (2013). Effective social and emotional learning programs: Preschool and elementary school edition. Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning. https://eric.ed.gov/?id=ED581699
• Coşkun, A. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli bağlamında dinî okuryazarlık. BABUR Research, 4(1), Article 1.
• Çelik, Y. (2003). History and its relationship with history characters within the novel. Bilig, 24, Article 24.
• Demirel, Ö. (2010). Kuramdan uygulamaya eğitimde program geliştirme (13. bs). Pegem Akademi.
• Dilekçi, F., Efe, F., & Apak, İ. (2024). Peygamberimizin hayatı 9. sınıf ders kitabı (A. Apak, Ed.; Gıpta Ofis Kırtasiye ve Promosyon Ürünleri İmalat San. A.Ş.). Millî Eğitim Bakanlığı.
• Doğanay, A. (2023). Öğretim ilke ve yöntemleri (12. bs). Pegem Akademi Yayıncılık.
• Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. Journal of Educational Multimedia and Hypermedia, 13(1), 93-106.
• Fosnot, C. T. (Ed.). (2015). Constructivism: Theory, perspectives, and practice. Teachers College Press.
• Gagné, R. M. (1985). The conditions of learning and theory of ınstruction. Holt, Rinehart and Winston.
• Gardner, H. (1993). Multiple intelligences: The theory in practice (ss. xvi, 304). Basic Books/Hachette Book Group.
• Gregory, G. H., & Chapman, C. (2013). Differentiated instructional strategies: One size doesn’t fit all, 3rd ed (ss. xviii, 212). Corwin Press.
• Halliday, M. A. K. (Michael A. K. (with Internet Archive). (1994). An introduction to functional grammar. London: E. Arnold. http://archive.org/details/introductiontofu0000hall
• Jackson, R. (1997). Religious education: An Interpretive Approach. Hodder. http://encore.lib.warwick.ac.uk/iii/encore/record/C__Rb1077191
• Jonassen, D. H. (2000). Toward a design theory of problem solving. Educational Technology Research and Development, 48(4), 63-85. https://doi.org/10.1007/BF02300500
• Kohlberg, L. (1981). The philosophy of moral development: Moral Stages and the Idea of Justice. Harper & Row.
• Krathwohl, D. R. (2002). A revision of Bloom’s taxonomy: An Overview. Theory Into Practice, 41(4), 212-218. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4104_2
• Krathwohl, D. R., Bloom, B. S., & Macia, B. B. (1964). Taxonomy of educational objectives: Handbook II: Affective domain. David McKay.
• Levstik, L. S., & Barton, K. C. (2005). Doing history: Investigating with children in elementary and middle schools. Routledge.
• Marzano, R. J. (2007). The art and science of teaching: A comprehensive framework for effective instruction. ASCD.
• Mayer, R. E. (2009). Multimedia learning (ss. xiii, 304). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511811678
• Miller, C. A., Grelle, B., Twiss, S. B., & Pedersen, K. (2016). 11. Towards a global ethic for education about religions and beliefs in state/public schools. Içinde The Practices of Global Ethics: Historical Backgrounds, Current Issues, and Future Prospects (ss. 306-329). Edinburgh University Press. https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9781474407069
• Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. http://ttkb.meb.gov.tr/www/turkiye-yuzyili- maarif-modeli-yeni-mufredat-taslagi-kamuoyunun-gorusune-acildi/icerik/598
• Molenda, M., Russell, J. D., & Smaldino, S. E. (2001). Instructional media and technologies for learning (R. Heinich, Ed.). Merrill Prentice Hall.
• Moore, D. L. (with Internet Archive). (2007). Overcoming religious illiteracy: A cultural studies approach to the study of religion in secondary education. New York: Palgrave Macmillan. http://archive.org/details/overcomingreligi0000moor
• Öz, Ş. (2012). İslam tarihi metodolojisi. İz Yayınevi.
• Runco, M. A., & Acar, S. (2012). Divergent thinking as an indicator of creative potential. Creativity Research Journal, 24(1), 66-75. https://doi.org/10.1080/10400419.2012.652929
• Seixas, P. C., & Morton, T. (2013). The big six historical thinking concepts. Toronto: Nelson Education. http://archive.org/details/bigsixhistorical0000seix
• Snow, C. (2002). Reading for understanding: Toward an R & D program in reading comprehension. RAND Corporation.
• Timur, T. (2014). Felsefe, toplum bilimleri ve tarihçi. Yordam Kitap.
• Togan, Z. V. (1985). Tarihte usul. Enderun.
• Tomlinson, C. A. (2001). How to differentiate instruction in mixed-ability classrooms. ASCD.
• Trilling, B., & Fadel, C. (2009). 21st century skills: Learning for life in our times (ss. xxxi, 206). Jossey-Bass/Wiley.
• Türkdoğan, O. (2008). Osmanlı’dan günümüze Türk toplum yapısı. Timaş Yayınları.
• Türkdoğan, O. (2009). Türk toplumunun tarihsel kimliği ve günümüz sorunları. IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
• UNESCO. (2017). Education for sustainable development goals: Learning objectives. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000247444
• Verbeeck, G. (2006). Anachronism and the rewriting of history: The South Africa case. The Journal for Transdisciplinary Research in Southern Africa, 2(1), 181-200. https://doi.org/10.4102/td.v2i1.314
• Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: Development of higher psychological processes. Harvard University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctvjf9vz4
• Wiggins, G. P., & McTighe, J. (2005). Understanding by design. ASCD.
• Wilhelm, G., & Hegel, F. (1995). Tarihte akıl. Kabalcı Yayınevi.
• Wineburg, S. S. (with Internet Archive). (2001). Historical thinking and other unnatural acts: Charting the future of teaching the past. Philadelphia: Temple University Press. http://archive.org/details/historicalthinki0000wine
• Yalın, H. İ. (2020). Öğretim teknolojileri ve materyal geliştirme. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Yazıbaşı, M. A. (2024). Siyer öğretimi ve siyer öğretiminde karşılaşılan problemler. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(1), Article 1. https://doi.org/10.17859/pauifd.1492385