The Institutional Functioning of Qiraat Education in Jordan

Yıl 2025, Sayı: 20, 265 - 288, 31.12.2025

Ayşe Nur İba Çınar

https://doi.org/10.53112/tudear.1786850

Öz

This study examines both the methodological foundations and the institutional structure of qirāʾāt education in Jordan and analyzes the traditional scholarly heritage in this field. The research evaluates the interaction among programs implemented in contemporary educational institutions in Jordan, their course contents, and the teaching methods employed. Alongside the classical mode of instruction transmitted from teacher to student, Jordan also accommodates a system supported by technology in which spatial co-presence between teacher and student is not required. Although there is no officially designated Shaykh al-Qurrāʾ in Jordan, centers dedicated to qirāʾāt education play a significant role in filling this gap. Students enrolled in many universities memorize the poetic texts of al-Shāṭibiyya and al-Durra, and subsequently read the Qurʾān from beginning to end using the jamʿ method, thereby learning the ten canonical recitations both theoretically and practically. At the undergraduate level, foundational didactic poems are taught, while at the master’s and doctoral levels more advanced texts, such as al-Ṭayyiba, are included in the curriculum. In the specialized centers, the aim is for students to attain expertise in both tajwīd and the science of qirāʾāt. While these centers maintain the traditional transmission of isnād, they also benefit from modern facilities and contribute to qirāʾāt education in Jordan through their publishing activities. Educational programs include courses in tajwīd, ḥujja, and qirāʾāt methodology, as well as naḥw and ṣarf. Students first obtain an ijāza in the Ḥafṣ recitation, after which they continue their qirāʾāt training at the levels of al-ʿashara, followed by al-ṣughrā and al-kubrā. In conclusion, qiraat education in Jordan conducted within the curricula of state universities with faculties of Sharīʿa, private universities, and two major centers, namely the Qurʾān Qiraat Center and al-Markaz al-Thaqāfī al-Islāmī preserves the traditional transmission of isnād through classical methods while also presenting an educational model that benefits from modern and technological facilities through its institutional structure.

Anahtar Kelimeler

Qira'at , Qur'an , Jordan , Education , Methodology

Ürdün’de Kıraat Eğitiminin Kurumsal İşleyişi

Öz

Bu çalışma, Ürdün’deki kıraat eğitiminin hem metodolojik temellerini hem de kurumsal yapılanmasını ele almakta ve bu alandaki geleneksel birikimi incelemektedir. Araştırmada Ürdün’de bulunan günümüz eğitim kurumlarında uygulanan programlar arasındaki etkileşim, ders içerikleri ve kullanılan öğretim yöntemleri değerlendirilmiştir. Hocadan talebeye aktarılan klasik eğitimin yanında teknoloji ile desteklenen, hoca ile talebenin mekân birliğinin bulunmadığı bir sistemi de bünyesinde barındıran Ürdün’de Şeyhü’l-Kurrâ bulunmamakla birlikte, kıraat eğitimi veren merkezler önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Pekçok üniversite bünyesinde öğrenim gören öğrenciler Şâtıbiyye ve Dürre nazımlarını ezberlemekte ardından Kur’ân’ı baştan sona cem’ usulüyle okuyarak on kıraati hem teorik hem de pratik anlamda öğrenmektedirler. Lisans düzeyinde temel nazımlar öğretilirken, yüksek lisans ve doktora seviyesinde Tayyibe gibi ileri metinler programa dâhil edilmektedir. Merkezlerde ise, öğrencilerin hem tecvid hem de kıraat ilminde ihtisaslaşmaları hedeflenmektedir. Merkezler, gelenekten gelen sened aktarımını sürdürürken aynı zamanda modern imkânlardan yararlanmakta, yayıncılık faaliyetleriyle de Ürdün’deki kıraat derslerine kaynaklık etmektedirler. Eğitim programlarında tecvid, hüccet ve kıraat usulünün yanı sıra nahiv ve sarf dersleri de bulunmaktadır. Öğrenciler öncelikle Hafs kıraati üzerine icazet almakta, ardından aşere ve takiben suğra ile kübra düzeylerinde kıraat eğitimine devam etmektedirler. Sonuç olarak, Ürdün’de şeriat fakültesi bulunan devlet üniversiteleri ile özel üniversitelerin yanı sıra iki önemli merkez olan Kur’ân Kıraatleri Merkezi ve el-Merkezü’s-Sekâfî el-İslâmî müfredatlarıyla sınırlandırılan kıraat eğitimi, hem geleneksel usullerle sened aktarımını korumakta hem de kurumsal yapısıyla modern ve teknolojik kolaylıktan istifade eden eğitim modelini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kıraat , Kur'an , Ürdün , Eğitim , Metodoloji

Kaynakça

• Âli’l-Beyt Üniversitesi. (2025, Ekim 20). Âli’l-Beyt Üniversitesi Tarihçesi. https://www.aabu.edu.jo/ar/pages/general_information.aspx
• Âlibeyt Üniversitesi. (2025c, Eylül 30). Lisans Ders Planı. https://web2.aabu.edu.jo/plan/plan_mat.jsp?a=1&b=105&c=2024&d=كلية%2520الشريعة&e=أصول%2520الدين&f=0&g=0
• Çollak, F. (2010). eş-Şâtıbiyye. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 38, ss. 377-379). TDV Yayınları.
• el-Merkezü’s-Sekâfî el-İslâmî. (2025, Ekim 20). Merkezin Kursları. https://centers.ju.edu.jo/ar/icc/CenterCourses/Forms/All_courses.aspx
• Hammâd, Ö. Y. (2025). el-Kırââtü’l-Kur’âniyye fi’l-Ürdün ve Devri Cem’iyyeti’l-Muhâfaza Ale’l-Kur’âni’l-Kerîm fî Neşrihâ: Merkezü’l-Kırâât Enmûzecen. Içinde İḥtifâliyyetü’l-Cem’iyye bi-Münâsebeti Murûr 15 ‘Âmen ‘Alâ Te’sîsi Merkezü’l-Ḳırââti’l-Kur’âniyye (1. bs). Cem’iyyeti’l-Muhâfaza Ale’l-Kur’âni’l-Kerîm.
• İba Çınar, A. N., & Çınar, İ. (2024). Mültecilere yönelik Kur’ân eğitimi. İçinde Toplumsal Hareketlilik, Göç ve Din. (1. bs, s. 326). Nobel Yayınları.
• İbnü’l-Cezerī. (2019). en-Neşr fi’l-kırâati’l-aşr (2. bs). Dāru’l-Ğavs̱ānī.
• Lemha ‘ani’l-Merkez. (2025, Ekim 17). el-Merkezü’s-Sekâfî el-İslâmî. https://centers.ju.edu.jo/ar/icc/Pages/Overview.aspx
• Mu’te Üniversitesi. (2025b, Eylül 30). Lisansüstü Ders Planı. https://www.mutah.edu.jo/ar/sharia/Lists/Programms/StudyPlans.aspx?Title=ماجستير%2520أصول %2520الدين
• Merkezü’l-Kırââti’l-Kur’âniyye 15 ‘Âmen mine’r-Riyâde. (2025, Şubat 1). [Video recording]. https://www.youtube.com/watch?v=dSyvjl5QcTI
• Mûte Üniversitesi. (2025, Ekim 20). Mûte Üniversitesi Hakkında. https://www.mutah.edu.jo/Pages/BriefAboutUniversity.aspx
• Özdemir, B. (2019). Ürdün’de yürütülen kıraat ve mushaf basımı çalışmaları. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul.
• Özel Ulûmu’t-Tatbîkıyye Üniversitesi. (2025, Ekim 20). Özel Ulûmu’t-Tatbîkıyye Üniversitesi Hakkında. https://www.asu.edu.jo/ar/About-ASU/Pages/History-of-the-University.aspx
• Savas, A, & Yavuz, S. (2024), Kıraat ilminde indirâc ve telfîk. Bitlis İslamiyat Dergisi 6(11), 77-93.
• Selci, M. (2008). Arap ülkelerinde Kur’an-ı Kerim örneği: Ürdün ve Suudi Arabistan örneği. İçinde X. Kur’ān Sempozyumu (1. bs, ss. 173-178). Fecr Yayınları.
• Selcî, M. (2009). Osmanlı döneminde Ürdün’de Müslüman ve Hıristiyanlara ait eğitim kurumları. Usûl İslam Araştırmaları Dergisi, 12, 63-82.
• Thalgi, M. (2006). Ürdün’ün örgün eğitiminde din öğretimi. Değerler Eğitimi Dergisi, 4(11), 101-125.
• Türkmen, S. (2024). İtkân kelimesinin Arap dili açısından tahlili. İtkan Akademik Araştırmalar Dergisi, 1, 1-9. Ulûmu’l-İslâmiyye Üniversitesi. (2024). Ulûmu’l-İslâmiyye Ders Planı. https://centers.ju.edu.jo/ar/icc/CenterCourses/Forms/All_courses.aspx
• Ulûmu’t-Tatbîkiyye Üniversitesi. (2025). Kur’an Kıraatleri ve Tefsir Ders Planı.
• Ürdün Üniversitesi. (2025b, Eylül 30). Lisans Ders Planı. https://sharia.ju.edu.jo/ar/arabic/Lists/ProgramSpecifications/School_ProgSpic_last.aspx?prog=2&categ=18
• Ürdüniyye Üniversitesi. (2025a, Eylül 30). Lisansüstü Ders Planı. https://sharia.ju.edu.jo/ar/Arabic/Lists/ProgramSpecifications/School_ProgSpic_last.aspx?prog=3&categ=18
• Ürdüniyye Üniversitesi. (2025, Ekim 19). Ürdüniyye Üniversitesi Hakkında. https://www.ju.edu.jo/ar/arabic/Pages/AboutUJ.aspx
• Vakıflar ve İslâm İşleri Bakanlığı. (2025). Vakıflar ve İslâm İşleri Bakanlığı Tarihçesi. https://www.awqaf.gov.jo/AR/Pages/
• Yermük Üniversitesi. (2025a, Eylül 29). Lisans Ders Planı. https://admreg.yu.edu.jo/images/Plane/usol2022.pdf
• Zerkâ Üniversitesi. (2025, Ekim 21). Zerkâ Üniversitesi Hakkında. https://www.zu.edu.jo/ar/SubForm/About.aspx?page=1
• Zerka Üniversitesi. (2025, Eylül 30). Ders Planı. https://zu.edu.jo/ar/Collage/Sharia/Dept_FundamentalsOfReligion/files/desc.pdf