Continuity and Coherence in Qur’anic Exegesis Education in Turkey: A Comparative Study of Imam Hatip High Schools and Theology Faculty Curricula

Yıl 2025, Sayı: 20, 207 - 236, 31.12.2025

Yusuf Karatay

https://doi.org/10.53112/tudear.1800436

Öz

The accurate understanding and interpretation of the Qur’an constitute the fundamental aim of Islamic sciences, within which the discipline of tafsīr occupies a central position. Tafsīr is pivotal for producing religious knowledge and for ensuring harmony between faith and practice. From the period of revelation to the present, tafsīr education has remained a core and prolific field in Islamic scholarship. Historically provided through diverse educational institutions, tafsīr instruction in Turkey today continues primarily at two levels: Anatolian imam hatip high schools (AİHL) and Faculties of Theology. This study aims to examine the continuity and coherence between these two levels and to comparatively analyze their curriculum structure, content intensity and learning objectives. The study analyzes the Tafsīr Course Curriculum of AİHL, prepared by the Ministry of National Education (MEB), alongside the syllabi of various faculties of theology, employing data collection and content analysis within a qualitative framework. Findings reveal that while both levels exhibit general alignment in aims and learning outcomes, they differ substantially in methodological depth, content intensity and pedagogical continuity. The findings indicate that tafsir education at the AİHL level is mainly oriented toward knowledge transmission and moral development, while at the faculty level it attains academic depth through interpretive methods, exegetical history, and methodological analysis. Although the two levels differ in terms of aims, methods, and learning outcomes, the knowledge-based approach at AİHL serves as a preparatory foundation for the academic depth aimed at in theology faculties. In conclusion, the study underscores the necessity of restructuring tafsīr education in Turkey within the framework of curricular coherence and pedagogical continuity, highlighting the importance of strengthening interdisciplinary sustainability in religious education.

Anahtar Kelimeler

Tafsīr Education , Curriculum Analysis , AİHL , Faculty of Theology , Pedagogical Continuity , Religious Education

Türkiye’de Tefsir Eğitiminde Devam ve Uyum: AİHL ve İlahiyat Fakülteleri Müfredatlarının Karşılaştırmalı Analizi

Öz

Kur’an’ın doğru anlaşılması ve yorumlanması, İslâmî ilimlerin temel gayesidir. Bu bağlamda tefsir ilmi hem dinî bilgi üretiminde hem de inanç–amel bütünlüğünün sağlanmasında İslâmî ilimler arasında merkezi bir konumdadır. Nüzûl döneminden günümüze kadar tefsir eğitimi, üzerinde en çok durulan ve eser telif edilen alanlardan biri olmuştur. Tarihsel süreçte farklı kurumlar aracılığıyla yürütülen bu eğitim, günümüz Türkiye’sinde Anadolu imam hatip liseleri (AİHL) ve ilahiyat fakülteleri olmak üzere iki temel düzeyde sürdürülmektedir. Çalışmanın amacı, bu iki düzeydeki tefsir eğitimi arasında devam ve uyumun ne ölçüde sağlandığını ortaya koymak; her iki kademenin müfredat yapısı, içerik yoğunluğu ve kazanım hedeflerini karşılaştırmalı olarak analiz etmektir. Çalışmada MEB’in AİHL Tefsir Dersi Öğretim Programı ile çeşitli ilahiyat fakültelerinin tefsir dersi müfredatları incelenmiştir. Çalışmada veri toplama ve içerik analizi yöntemleri kullanılmıştır. Analizler sonucunda iki kademedeki öğretim programlarının amaç ve kazanımlar bakımından genel bir paralellik taşıdığı; ancak metodolojik derinlik, içerik yoğunluğu ve pedagojik süreklilik açısından belirgin farklılıklar gösterdiği tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, AİHL düzeyindeki tefsir eğitiminin ağırlıklı olarak bilgi aktarımı ve ahlâkî değer kazandırma boyutunda şekillendiğini; ilahiyat fakültelerinde ise yorum yöntemi, tefsir tarihi ve metodolojik analiz gibi alanlarda akademik bir derinliğe ulaştığını göstermektedir. Bu durum, iki kademede amaç, yöntem ve kazanım açısından farklar bulunsa da AİHL’deki bilgi temelli yaklaşımın ilahiyat kademesinde hedeflenen akademik derinliğe hazırlayıcı bir temel oluşturduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, çalışma Türkiye’de tefsir eğitiminin müfredat bütünlüğü ve pedagojik sürekliliği bağlamında değerlendirilmesi gerektiğini; dinî eğitimde disiplinler arası devamlılığın güçlendirilmesinin zorunlu olduğunu vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tefsir Eğitimi , Müfredat Analizi , AİHL , İlahiyat Fakültesi , Pedagojik Uyum , Din Eğitimi

Kaynakça

• AİHL Öğretim Programları. (2025, Ekim 16). MEB Din Öğretimi Genel Müdürlüğü. https://dogm.meb.gov.tr/www/anadolu-imam-hatip-lisesi/icerik/2265
• Altuntaş, A. (2017). İmam hatip lisesi tefsir dersi Kur’an’ı anlam ve yorumlama konusunun tenkid ve tahlili. İçinde İ. Erdem, İ. Aşlamacı, & R. Uçar (Ed.), Geleceğin İnşasında İmam-Hatip Okulları: C. I (ss. 423-432). İnönü Üniversitesi Yayınevi.
• Ayhan, H. (2000a). İlâhiyat fakültesi. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 22, ss. 70-72). TDV Yayınları.
• Ayhan, H. (2000b). İmam-Hatip lisesi. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 22, ss. 191-194). TDV Yayınları.
• Bologna Bilgi Sistemi. (2025, Ekim 19). Ankara Üniversitesi. https://bbs.ankara.edu.tr/Ders_Plani.aspx? bno=1892&bot=489
• Çiçek, Y., Demirci, M., & Çalışkan, İ. (2018). Tefsir (İ. Çalışkan, Ed.). MEB Yayınları.
• Ders Bilgi Paketleri. (2025, Ekim 19). Uludağ Üniversitesi. https://bilgipaketi.uludag.edu.tr/Programlar/Detay/78? AyID=28
• Erpay, İ. (2019). Öğrencilerin ilahiyat fakültesine yönelik görüşleri. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13, 423-473.
• Eyimaya, M. (2006). İmam hatip liselerinde tefsir öğretimi üzerine bir değerlendirme [Yüksek Lisans Tezi]. Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı.
• Görener, İ. (2016). Lisans programında verilen tefsir anabilim dalına ait derslerin seviyeleri ve öğretim yöntemleri üzerine. İçinde Tefsir Akademisyenleri Koordinasyon Toplantısı: Kur’an ve Sahâbe Sempozyumu (22-23 Mayıs 2015/Sivas) (ss. 413-433).
• Gül, R. E. (2022). Hadis eğitiminde devam ve uyum: AİHL ve İlahiyat fakültesi hadis derslerinin analizi. İçinde Türkiye’de Hadis Eğitimi (ss. 231-266). Palet Yayınları.
• Günay, İ. (2019). İmam hatip liselerinde okutulan tefsir dersinin önemi, sorunları, öğretim metodları ve bazı teklifler. Tefsir Araştırmaları Dergisi, III(2), 357-383.
• Haftalık Ders Çizelgeleri. (2025, Ekim 16). MEB Din Öğretimi Genel Müdürlüğü. https://dogm.meb.gov.tr/www/haftalik-ders-cizelgeleri/icerik/11
• İlahiyat Fakültesi Tefsir ABD. (2025, Ekim 21). Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. https://www.divinity.ankara.edu.tr/tefsir/
• İlahiyat Lisans Ders Programları ve İçerikleri. (2025, Ekim 19). Marmara Üniversitesi. https://ilahiyat.marmara.edu.tr/ogrenci/ders-programlari-icerikleri
• İlahiyat Lisans Programı. (2025, Ekim 21). İstanbul Üniversitesi Eğitim Bilgi Sistemi. https://ebs.istanbul.edu.tr/home/dersprogram/? id=8162&birim=ilahiyat_(arapca)__lisans_programi__(orgun_ogretim)&yil=2024
• Karacelil, S. (2012). İlahiyat fakültelerinde tefsir tarihi ve usulü dersinin bazı problemleri ve çözüm önerileri. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, III(5), 83-106.
• Koç, A., & Özkan, E. (2019). Örgün din eğitimi veren kurumlarda Kur’an-ı Kerim’in anlamının öğretilmesi üzerine bir araştırma. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, 5(2), Article 2.
• Korkmaz, M. (2010). İlahiyat fakültesi öğrencilerinin fakülteyi tercih nedenleri: Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi örneği. Bilimname: Düşünce Platformu, VIII(18), 167-204.
• Önen, H. (2023). Müfessirin bilmesi gereken ilimler: İsfahânî ve Süyûtî. Dicle İlahiyat Dergisi, 25(2), 495-513.
• Özdemir, Ş., & Karateke, T. (2018). Öğrencilerin imam hatip liselerini tercih etme nedenleri (Elazığ örneği). Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 45, 5-33.
• Öztürk, M. (2015). İmam-Hatip lisesi programında tefsir dersi öğretimiyle ilgili tespitler ve teklifler. İçinde R. Kaymakcan, N. Tınaz, Z. Ş. Altın, M. Zengin, A. Y. Okudan, & H. Yiğit (Ed.), 100. Yılında İmam Hatip Liseleri Uluslararası
• Sempozyumu (TDV İslâm Araştırmaları Merkezi; 1. bs, ss. 473-500). Ensar Neşriyat. http://ktpmakale.isam.org.tr/detayilhmklzt.php?navdil=tr&midno=92985000&MakaleAdi2=tefsir+ders
• Sevinç, S., & Yıldırım, R. (2023). Tefsir öğretiminde metin analiz yönteminin kullanımı (Özel öğretim yöntemleri açısından bir yaklaşım). Diyanet İlmi Dergi, 59(1), 121-142.
• Temel İslam Bilimleri Bölümü (Tefsir ABD). (2025, Ekim 21). Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. https://ilahiyat.erciyes.edu.tr/tr/d/tefsir-anabilim-dali/temel-islam-bilimleri-bolumu
• YÖK Lisans Atlası. (2025, Ekim 19). https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-anasayfa.php