Karizmatik peygamberlik imajı üzerine bir ölçek geliştirme çalışması: Hz. Muhammed örneği
Öz
Din sosyolojisinde peygamberlerin karizmatik özellikleri sorununa kuramsal olarak Max Weber’den beri ilgi gittikçe artmıştır. Geçerli ve güvenilir nicel ölçme araçları kullanılarak toplumların karizmatik peygamber tasavvur, inanç ve anlayışlarını araştırma yönünde eğilim çok zayıf kalmıştır. İşte bu araştırma böyle bir eksikliği giderme yönünde atılmış bir adımın parçası olmayı amaç edinmektedir. Araştırma, Hz. Muhammed’in karizmatik yapısal özellikleriyle ilgili tutum ve davranışları anlamada ve açıklamada elverişli nasıl geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirilebilir? Peygamber karizmasının farklı faktörleri veya bileşenleri nelerdir? şeklindeki problemlere cevap aranmaktadır. Sonuçta Weberci yaklaşımın karizma kuramı çerçevesinde Hz. Muhammed’in karizmatik özellikleriyle ilgili inanç ve tutumları ölçen ölçme araçları geliştirilmiştir. “Karizmatik peygamberlik boyutu”, “karizmatik bireysel boyutu”, “karizmatik toplumsal boyutu”, “karizmatik liderlik boyutu” şeklinde dört boyutlu oldukça yüksek düzeyde geçerli ve güvenilir bir karizmatik peygamberlik imajı ölçeği elde edilmiştir. Faktör ve güvenirlik analizi sonuçları, Hz. Muhammed’in karizmatik yapısal özelliklerini geliştirilen bu ölçeklerle araştırmanın mümkün olduğu ispatlamıştır.
Anahtar Kelimeler
Din sosyolojisi,Karizma kuramı,Peygamberlik,Geçerlik,Güvenirlik,Karizmatik peygamberlik ölçeği
Kaynakça
- Akyüz, N. (2009). Gecekondularda dini hayat ve kentlileşme. Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
- Balcı, A. (2001). Sosyal bilimlerde araştırma-yöntem, teknik ve ilkeler. Ankara: Pegem Yayıncılık.
- Bendix, R. (1978). Max Weber: An intellectual potrait. Berkeley, Los Angeles, London: University of California.
- Büyüköztürk, Ş. (2003). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Yayıncılık,
- Çoştu, Y. (2011). Toplumsallaşma ve dindarlık (Samsun örneği). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
- Friedland, W. H., (1964). For a sociological concept of charisma. Social Forces, 43/1, 18-26.
- Glock, C. Y. & Stark, R. (1965). Region and society in tension. Chicago: Rand McNally.
- Glock, C. Y. & Stark, R. (1979). Anti-semitism in america. New York, London: Harper & Row.
- Gustav M. (1994). Dinî sosyoloji. M. Aydın (Çev.). Konya: Tekin kitabevi.
- Günay, Ü. (1999). Erzurum ve çevresinde dinî hayat. İstanbul: Erzurum Kitaplığı.