Diyabette Sorunlu Alanlar Ölçeği Çocuk-Ergen Formu (8-17 Yaş) Türkçe Geçerlilik Güvenirlik Çalışması

Öz

Amaç: Tip 1 diyabetli çocukların yaşadıkları komplikasyonlar, tedavi süreçlerinin yol açtığı fiziksel güçlükler, duygusal ve sosyal açıdan yetersizlik hisleri, beden bütünlüğüne ilişkin kaygılar ve geleceğe dair endişeler gibi çeşitli olumsuz etmenler, bu çocukların yaşam kalitesini doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle diyabetli çocukların yalnızca fiziksel iyilik hâllerinin değil, aynı zamanda duygusal durumlarının da değerlendirilmesi diyabet yönetimi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, Diyabette Sorunlu Alanlar Ölçeği Çocuk-Ergen Formu (8–17 yaş)’nun geçerlilik ve güvenirliğini incelemektir. Gereç ve Yöntemler: Metodolojik yaklaşımla yürütülen araştırma, Ekim–Aralık 2024 tarihleri arasında düzenli kontrol için çocuk diyabet polikliniğine başvuran 8–17 yaş aralığındaki 200 tip 1 diyabetli çocuk ve ergen ile gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin geçerlilik ve güvenirlik değerlendirmesi; dil geçerliği, kapsam ve görünüş geçerliği, açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, iç tutarlılık, madde-toplam puan ilişkisi ve test-tekrar test güvenirliği yöntemleriyle yapılmıştır. Bulgular: Ölçeğin 14 maddeden oluştuğu ve üç alt boyutu kapsadığı belirlenmiştir. Orijinal formda alt boyut yer almazken, Türkçe uyarlamasında ölçek “davranışsal”, “duygusal” ve “çevresel” olmak üzere üç alt boyutlu bir yapı kazanmıştır. Ölçeğin Cronbach alfa değeri 0,845 olarak saptanmıştır. Madde-toplam puan korelasyonu 0,807 ve test–tekrar test korelasyon katsayısı 0,876 olarak bulunmuştur. Sonuç: Diyabette Sorunlu Alanlar Ölçeği Çocuk-Ergen Formu (8–17 yaş), tip 1 diyabetli Türk çocuk ve ergenlerde diyabet yükünü ve diyabette zorluk yaşanan alanları belirlemede geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olarak saptanmıştır

Anahtar Kelimeler

• Diyabet yükü
• Diyabette sorunlu alanlar
• Geçerlilik
• Güvenirlik
• Tip 1 diyabet

The Validity and Reliability of Problem Areas in Diabetes-Pediatric (PAID-PEDS) Survey: Turkish Version

Öz

Aim: Type 1 diabetes in children negatively impacts quality of life due to complications related to the disease, treatment-related physical discomfort, emotional and social difficulties, concerns about body image, and anxiety about the future. Therefore, evaluating not only the physical well-being but also the emotional status of children is essential for comprehensive diabetes management.The purpose of this study is to test the validity and reliability of the Diabetes Problem Areas Scale Child-Adolescent Form (8-17 years old) scale. Material and Methods: This methodological study was conducted between October and December 2024 with 200 children/adolescents aged 08-17 years with type 1 diabetes who came to the pediatric diabetes outpatient clinic for routine controls. The validity and reliability of the scale were tested with language, content, appearance, explanatory and confirmatory factor analysis, internal consistency, item total score and test-retest reliability. Results: The scale was validated with 14 items and 3 sub-scales. While there were no sub-scales in the original scale, the Turkish version of the scale consisted of three sub-scales: “behavioral”, “emotional” and “environmental”. Cronbach’s alpha of the scale was 0.845. The item total score correlation was 0.807 and the test-retest correlation coefficient was 0.876. Conclusion: The Problematic Areas in Diabetes Scale Child-Adolescent Form (8-17 years) was found to be a reliable and valid tool for the detection of diabetes burden and problematic areas in diabetes in Turkish children and adolescents with type 1 diabetes.

Anahtar Kelimeler

• Diabetes burden
• Problem areas in diabetes
• Validity
• Reliability
• Type 1 diabetes

Kaynakça

1. 1. ISPAD. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2022: Definition, epidemiology, and classification of diabetes in children and adolescents [Internet yayını]. 2022. (Erişim Tarihi: 05.03.2025 https://www.ispad.org/resource/chapter-one- definition-epidemiol-pdf.html).
2. 2. Sipetiç S, Vlajinac H, Koçev N, Marinkoviç J, Radmanoviç S, Deniç L. Family history and risk of type 1 diabetes mellitus. Acta Diabetol. 2002;39 (3):111-115.
3. 3. Ulusal Diyabet Konsensüs Grubu, Türkiye Diyabet Vakfı. Diyabet tanı ve tedavi rehberi [Internet yayını]. 2017. (Erişim Tarihi: 05.03.2025 https://www.turkdiab.org/yayinlar.asp?lang= TR&id=46 ).
4. 4. Şahin Ş, Çövener Özçelik Ç. Virginia Üniversitesi Çocuk/ Ergen Düşük Kan Şekeri Ölçeği: Türkçe geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 2017;14(3):198-203.
5. 5. Öcal EE, Önsüz MF. Diyabet hastalığının ekonomik yükü. Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi. 2018;3(1):24-3.
6. 6. IDF (International Diabetes Federation). Diabetes Atlas: Type 1 diabetes estimates in children and adults [Internet yayını]. 2022. (Erişim Tarihi: 05.03.2025 https://diabetesatlas.org/atlas/ t1d-index-2022/).
7. 7. Hanas R. Type 1 diabetes in children, adolescents and young adults. 8th ed. London: Class Health; 2022.
8. 8. Öztürk C, Ayar D. Tip 1 Diabetes Mellitus’lu çocuklarda yaşam kalitesi ve önemi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi. 2013;6 (2):99-101.

9. 9. 9. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Çocukluk Çağı Diyabeti Eğitimci Rehberi [Internet yayını]. 2020. (Erişim Tarihi: 05.03.2025 https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli- beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Rehberler/ COCUKLUK_CAGI_DIYABETI_EGITIMCI_REHBERI. pdf)..
10. 10. Yılmaz F. Diyabet ile ilgili sorunlu alanlar (DİSA) ölçeğinden Türk diyabetliler için psikometrik uygunluğunun değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi; 2011.
11. 11. Markowitz JT, Volkening L, Butler DA, Laffel LMB. Youth- perceived burden of type 1 diabetes: Problem areas in diabetes survey–pediatric version (PAID-Peds). J Diabetes Sci Technol. 2015;9 (5):1080-1085. doi:10.1177/1932296815583506.
12. 12. Aydıner Boylu A, Paçacıoğlu B. Yaşam kalitesi ve göstergeleri. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi. 2016;8(15):137- 150.
13. 13. McGuire BE, Morrison TG, Snoek FJ. Short-form measures of diabetes-related emotional distress: the Problem Areas in Diabetes Scale (PAID)-5 and PAID-1. Diabetologia. 2010;53:66- 69. doi:10.1007/s00125-009-1559-5.
14. 14. İncedayı A. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde tip 1 diyabetli adolesanlarda sorun çözme becerisi (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi; 2007. (Erişim Tarihi: 05.03.2025 https://tez. yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp).
15. 15. Evans MA, Weil LEG, Weissberg-Benchell J. Psychometric properties of the parent and child problem areas in diabetes measures. J Pediatr Psychol. 2019;44 (6):703-713.
16. 16. Esin NM. Veri toplama yöntem ve araçları & veri toplama araçlarının geçerlik ve güvenirliği. In: Erdoğan S, Nahcivan N, Esin N, editors. Hemşirelikte Araştırma: Süreç, Uygulama ve Kritik. Istanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2014. p. 217-226.
17. 17. Aksayan S, Gözüm S. Kültürlerarası ölçek uyarlaması için ölçek I: ölçek uyarlama aşamaları ve dil uyarlaması. In: Hemşirelikte Araştırma Dergisi. 2002;4 (1):9-14.
18. 18. Davis LL. Instrument review: Getting the most from a panel of expert. Appl Nurs Res. 1992;5 (4):194-197. doi:10.1016/S0897- 1897 (05)80008-4.
19. 19. Yaşlıoğlu MM. Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. Istanbul Univ J Sch Bus. 2017;46:74-85.
20. 20. Seçer I. Psikolojik test geliştirme ve uyarlama süreci, SPSS ve LISREL uygulamaları. Ankara: Anı Yayıncılık; 2015. 21. Büyüköztürk Ş. Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık; 2014.
21. 22. Karagöz Y. SPSS 21.1 Uygulamalı biyoistatistik. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Tic. Ltd. Şti.; 2014.
22. 23. Altınok H. Diyabetli çocukların günlük yaşam kalitesi: Nitel bir değerlendirme. Cocuk Sag Hast Derg. 2019;62 (3):200-208.
23. 24. Köse G, Aytekin Özdemir A. Tip 1 diyabetli çocukların yaşam kalitesi ve karşılaştıkları güçlükler: Nitel bir araştırma. FN Hemsirelik Derg. 2021;29 (1):37-45.
24. 25. Özcan S, Aksoy T. Tip 1 diyabetli çocukların yaşadığı güçlükler ve baş etme yöntemleri: Niteliksel bir çalışma. FN Hemsirelik Derg. 2017;25 (3):171-179. https://doi.org/10.17672/ fnhd.359494
25. 26. Çelik N, Aydın R. Diyabetli çocuklarda yaşam kalitesi ve psikososyal uyum: Aile bakış açısı. Cocuk Genc Ruh Sag Derg. 2020;27 (1):45-52. https://doi.org/10.4274/cogepder.galenos. 2019.85693
26. 27. Cronbach LJ, Shavelson RJ. My current thoughts on Coefficient alpha and successor procedures. Educ Psychol Meas. 2004;64:391-418.