Türkiye’nin Yedi İlinde Yetişkinlerde Tip 2 Diyabet Risk Taraması: Dünya Diyabet Günü Etkinliği

Öz

Amaç: Bu çalışma; Dünya Diyabet Günü etkinlikleri kapsamında İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli, Uşak, Hatay ve Niğde illerinde yaşayan diyabet tanısı almamış yetişkin bireylerde tip 2 diyabet gelişimi risk düzeyleri ve risk faktörlerinin belirlenmesi amacı ile gerçekleştirildi. Gereç ve Yöntemler: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tasarımında olan bu araştırma 14-30 Kasım 2024 tarihleri arasında yapıldı. Araştırmanın evrenini; İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli, Uşak, Hatay, Niğde illerindeki diyabet tanısı almamış olan bireyler, örneklem grubunu ise araştırmaya katılmayı kabul eden ≥18 yaş toplam 3876 birey oluşturdu. Veriler “Birey Tanılama ve Tip 2 Diyabet Risk Tanılama (FINDRISK)” formları kullanılarak elde edildi. Çalışmada elde edilen veriler IBM SPSS Versiyon 26.0 programı ile analiz edildi. Araştırmanın uygulanabilmesi için klinik etik kurul onayı, il sağlık müdürlüğü izni ve araştırmanın yürütüleceği kurumlardan kurum izinleri alındı. Bulgular: Katılımcıların %62,4’ünün kadın, %48,3’ünün 45 yaş altında, %5,4’ünün okur yazar olmadığı, %37,2’sinin herhangi bir işte çalışmadığı ve %67,9’unun bel çevresinin, %67,2’sinin ise beden kütle indeksinin (BKİ) ideal aralıkta olmadığı saptandı. Araştırmada elde edilen verilere göre katılımcıların %27,4’ünde kan basıncı, %22,9’unda ise daha önce kan şekeri yüksekliği görüldüğü, %57,8’inde egzersiz yapma alışkanlığının olmadığı ve %55,2’sinde genetik yatkınlık öyküsünün bulunduğu tespit edildi. Tip 2 diyabet gelişimi risk düzeyleri incelendiğinde; %30,2’sinin düşük, %25,2’sinin hafif, %17,9’unun orta, %20,4’ünün yüksek ve %6,3’ünün çok yüksek diyabet riski taşımış olduğu ve özellikle 45-54 yaş aralığında, kadınlarda, fazla kilolu, artmış bel çevresi ve genetik yatkınlığı olan katılımcılarda riskin daha yüksek olduğu bulundu (p<0,001). Sonuç: Bu araştırma katılımcıların büyük bir oranının diyabet risklerinin orta düzeyde olduğunu ve diyabet riski taşıyan bireylerde farkındalık yaratmanın ve FINDRISK tarama aracını kullanmanın önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Diyabet risk faktörleri
• Farkındalık
• Tarama
• Tip 2 diyabet

Etik Beyan

Bu araştırma için Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulu’ndan (Karar No: 2024/120-Karar Tarihi: 25.10.2024) ve İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü Değerlendirme Komisyonu’ndan (Karar No: 2024/17, Karar Tarihi: 13.11.2024) onay alınmıştır. Araştırmada araştırmacıların bağlı oldukları kurumlardan kurum izinleri ve araştırmaya dahil edilen katılımcılardan sözel ve yazılı olarak ‘Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur'ları alınmıştır.

Type 2 Diabetes Risk Screening in Adults in Seven Provinces of Türkiye: A World Diabetes Day Event

Öz

Aim: This study was conducted to determine the risk levels and risk factors for developing type 2 diabetes in adult individuals without a diagnosis of diabetes living in the provinces of Istanbul, Ankara, Izmir, Kocaeli, Uşak, Hatay and Niğde within the scope of World Diabetes Day activities. Material and Methods: This descriptive, correlational study was conducted between November 14 and 30, 2024. The study population consisted of individuals without a diagnosis of diabetes in the provinces of Istanbul, Ankara, Izmir, Kocaeli, Uşak, Hatay, and Niğde, while the sample group consisted of 3876 individuals aged ≥18 who agreed to participate in the study. Data were obtained using the “Individual Identification and Type 2 Diabetes Risk Identification (FINDRISC)” forms. The data obtained in the study were analyzed using SPSS 26.0. Clinical ethics committee approval, permission from the provincial health directorate, and institutional permits from the institutions where the study would be conducted were obtained for the study. Results: It was determined that 62.4% of the participants were female, 48.3% were under the age of 45, 5.4% were illiterate, 37.2% were unemployed, 67.9% had a waist circumference that was not within the ideal range, and 67.2% had a body mass index (BMI). According to the data obtained in the study, 27.4% of the participants were found to have high blood pressure, 22.9% had previously experienced high blood sugar, 57.8% did not have an exercise habit, and 55.2% had a history of genetic predisposition. When the risk levels for the development of type 2 diabetes were examined; It was found that 30.2% had low, 25.2% mild, 17.9% moderate, 20.4% high and 6.3% very high risk of diabetes, and the risk was higher especially in participants aged 45-54, female, overweight, with increased waist circumference and genetic predisposition (*p*<0.001). Conclusion: This study highlights that a large proportion of participants have a moderate risk of diabetes and the importance of raising awareness and using the FINDRISC screening tool in individuals at risk of diabetes.

Anahtar Kelimeler

• Diabetes risk factors
• Awareness
• Screening
• Type 2 diabetes

Kaynakça

1. 1. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) Di abetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu-2024. Erişim adresi: https://file.temd.org.tr/Uploa ds/publications/guides/documents/diabetesmellitus2024.pdf. Erişim Tarihi: 26.07.2025.
2. 2. Küçük S, Uludaşdemir D, Karşıgil P, Güven İ. Tip 2 diyabet hastalarında sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının belirlenme si ve diyabet öz yeterliliği. Turk J Diab Obes 2023;2:112-121.
3. 3. International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 2025; 11th edition: Available at: https://diabetesatlas.org/resources/ idf-diabetes-atlas-2025/ 01.08.2025.
4. 4. Hussain A. Raising awareness and improving diabetes care to reduce the impact of complications. Diabetes Res Clin Pract. 2023; 205: 110968.
5. 5. Akay B, Bozkurt C. Üniversite çalışanlarında diyabet riskine etki eden faktörlerin belirlenmesi. BANÜ Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi. 2023;5(3):257-263.
6. 6. Arpacı İ, Olgun N, Arpacı Eren, İ. Hastane çalışanlarında di yabet riskinin değerlendirilmesi. Diyabet, Obezite ve Hiper tansiyonda Hemşirelik Forumu Dergisi. 2019;11(1):7-11.
7. 7. Satman I, Omer B, Tutuncu Y, Kalaca S, Gedik S, Dinccag N, Karsidag K, Genc S, Telci A, Canbaz B, Turker F, Yilmaz T, Cakir B, Tuomilehto J; TURDEP-II Study Group. Twelve-ye artrends in the prevalence and risk factors of diabetes and pre diabetes in Turkish adults. Eur J Epidemiol. 2013;28(2):169-80.
8. 8. Cosansu G, Celik S, Özcan Ş, Olgun N, Yıldırım N, Demir H.G. Determining type 2 diabetes risk factors for the adults: A com munity based study fromTurkey. Primary Care Diabetes. 2018; (12)5: 409-415. https://doi.org/10.1016/j.pcd.2018.05.001.

9. 9. Lindström J, Tuomilehto J. The diabetes risk score: A pra ctical tool to predict type 2 diabetes risk. Diabetes Care. 2003;26(3):725-731.
10. 10. Yıldız T, Zuhur S, Zuhur S.S. Diabetes risk assessment and awareness in a universityacademics and employees. Medical Bulletin of Sisli Etfal Hospital. 2021; 55(4): 524-531.
11. 11. Kulak E, Berber B, Temel H, Kutluay SN, Yıldırım M, Dedeoğ lu FM, Çifçili S, Save D. Aile hekimliğine başvuran bireylerde tip 2 diyabet risk düzeyinin belirlenmesi. Türk Aile Hek Derg. 2019; 23 (1): 20-30.doi:10.15511/tahd.19.00120.
12. 12. Erdoğan G, Coşansu G. Diyabet risk farkındalığı: Bir metropol örneği.STED. 2021;30(5):307-16.
13. 13. Ephraim RKD, Owusu VB, Asiamah J, Mills A, Abaka-Yaw son A, Kpene GE, Kwadzokpui, PK, Adusei S. Predictingtype 2 diabetes mellitus among fishermen in Cape Coast: a compa rison between the FINDRISC score and the metabolic syndro me. Journal of Diabetes Metabolic Disorders. 2020;9(2);1317 1324. https://doi.org/10.1007/s40200-020-00650-w.
14. 14. Kutlu R, Sayın S, Koçak A. Tanı almamış tip 2 diyabet için bir tarama metodu olarak Fin Diyabet Risk Anketi (FINDRISK) uygulanabilir mi? Konuralp Tıp Dergisi. 2016; 8(3): 158-166.
15. 15. Brehm BJ, Summer SS, Khoury JC, Filak AT, Lieberman MA, Heubi JE. Health status and lifestyle habits of us medi cal students: A longitudinal study. Ann Med Health Sci Res. 2016;6(6):341-347. doi: 10.4103/amhsr.amhsr_469_15.
16. 16. Amanyire J, Tumwebaze M, Mugisha M.K, Bright L.W. Pre valence and risk factors for hypertension, diabetes and obesit yamonglecturers and supportstaff of Bishop Stuart University in Mbarara, Uganda. Open Journal of Applied Sciences. 2019; 9(3): 126-137.
17. 17. Sampath Kumar A, Maiya AG, Shastry BA, Vaishali K, Ravis hankar N, Hazari A, Gundmi S, Jadhav R. Exercise and insulin resistance in type 2 diabetes mellitus: A systematic review and meta-analysis. Ann Phys Rehabil Med. 2019;62(2):98-103. doi: 10.1016/j.rehab.2018.11.001.
18. 18. Reddy R, Wittenberg A, Castle JR, El Youssef J, Winters-Sto ne K, Gillingham M, Jacobs PG. Effect of aerobic and resis tance exercise on glycemic control in adults with type 1 di abetes. Can J Diabetes. 2019; 43(6): 406-414.doi: 10.1016/j. jcjd.2018.08.193.
19. 19. Bülbül E, Çelik S, Alçiçek H, Dindar A, Furtana M, Günal M, Karga SN, Öztunç B, Yılmaz A. Hemşirelik öğrencilerinde di yabet riski ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının belirlenme si. Türk Diyab Obez. 2020;3:230-238.
20. 20. Şenlik Z.B, Özdemirkan T. Diyabet ve hipertansiyon: Başkent te toplum farkındalığının bir örneği. Türkiye Sağlık Okurya zarlığı Dergisi. SOYD. 2023;5(1): 89-98.
21. 21. Önder MR, Özerkan F. Diyabet ve hipertansiyon. Türkiye Kli nikleri J Cardiol. 2000; 13(5): 401-3
22. 22. Tankova T, Chakarova N, Atanassova I, Dakovska L. Evalu ation of the Finnish Diabetes Risk Score as a screening tool for impaired fasting glucose, impaired glucose tolerance and undetected diabetes. Diabetes Res Clin Pract. 2011;92(1): 46 52. doi: 10.1016/j.diabres.2010.12.020.
23. 23. Costa B, Barrio F, Pinol JL, Cabré JJ, Mundet X, Sagarra R, Salas-Salvadó J, Sola-Morales O; DE-PLAN-CAT/PREDICE Research Group. Shifting from glucose diagnos is to the new HbA1c diagnosis reduces the capability of the Finnish Diabe tes Risk Score (FINDRISC) to screen for glucose abnormalities within a real-life primary healthcare preventive strategy. BMC Med. 2013;21;11:45.doi: 10.1186/1741-7015-11-45.
24. 24. Arıcı M, Altun B, Erdem Y, Derici Ü, Nergizoğlu G, Turgan Ç, Çağlar Ş. Türk hipertansiyon prevalans çalışması. Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği. 2012. İnternet erişimi: http://www. Turkhipertansiyon.org/pdf/Turk_Hiper tansiyon _ Prevalans_Calısması_ Ozeti-1. pdf.
25. 25. Doğan ES, Şahin CŞ, Akan DD, Pakyüz SÇ, Işık K, Mıngır K.Hemşirelik öğrencilerinin diyabet risklerinin belirlenme si determınatıon of dıabetes rısks of nursıng students. Izmır Democracy Unıversıty Health Scıences Journal, IDUHES. 2022;5(2): 607-619.
26. 26. Scott RA, Langenberg C, Consortium I. The link between family history and risk of type 2 diabetes is not explained by anthropometric, lifestyle or genetic risk factors: the EPIC-In terActstudy. Diabetologia. 2013; 56 (1): 60-69.
27. 27. Olgun N, Yakın H, Demir HG. Diyabetle mücadelede diyabet risklerinin belirlenmesi ve tanılama. Turkish Family Physcian. 2011; 2(2):36-44