Tip 2 Diyabetes Mellituslu Olgularda Damgalanma: Tükenmişlik ve Öz Yönetim İlişkisi

Öz

Amaç: Bu araştırma, tip 2 diabetes mellituslu olgularda damgalanma ve damgalanmanın tükenmişlik ve hastalık öz yönetimi ile ilişkisini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir.Gereç ve Yöntemler: İlişkisel tipteki kesitsel bu araştırma, bir devlet hastanesinin dahili servislerinde yatan tip 2 diabetes mellituslu 160 olgu ile yürütülmüştür. Araştırma verileri; Tanıtıcı Bilgi Formu, Tip 2 Diyabet Damgalama Değerlendirme Ölçeği, Diyabet Tükenmişlik Ölçeği ve Diyabet Öz Yönetim Skalası kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, MannWhitney U, Kruskal-Wallis testi, Spearman korelasyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık değeri p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Tip 2 diabetes mellituslu olguların yaş ortalaması 67,40±12,37 yıldır. Olguların Tip 2 Diyabet Damgalama Değerlendirme Ölçeği puan ortalaması 37,53±12,11, Diyabet Tükenmişlik Ölçeği puan ortalaması 28,58±9,85, Diyabet Öz Yönetim Skalası puan ortalaması 32,19±6,98 bulunmuştur. Tip 2 diabetes mellituslu olgularda tükenmişliğin damgalanmayı pozitif yönde (β=0,291; p<0,001), öz yönetimin ise negatif yönde (β=-0,326; p<0,001) anlamlı olarak yordadığı belirlenmiştir.Sonuç: Tip 2 diabetes mellituslu olgularda damgalanma ve tükenmişliğin düşük, diabetes mellitus öz yönetimi düzeyinin yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca damgalanma arttıkça tükenmişliğin arttığı ve öz yönetimin azaldığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Damgalanma
• Diabetes mellitus
• Hemşirelik
• Öz yönetim
• Tükenmişlik

Stigma In Patients With Type 2 Diabetes Mellitus: The Relationship Between Burnout and Self-Management

Öz

Aim: This study was conducted to determine stigma in patients with type 2 diabetes mellitus and the relationship between stigma, burnout, and disease self-management.Material and Methods: This relational cross-sectional study was carried out with 160 patients with type 2 diabetes mellitus hospitalized in the internal medicine services of a state hospital. Research data were collected using the Introductory Information Form, Type 2 Diabetes Stigma Assessment Scale, Diabetes Burnout Scale, and Diabetes Self-Management Scale. Descriptive statistics, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis test, Spearman correlation analysis, and multiple linear regression analysis were used to evaluate the data. Statistical significance was accepted as p<0.05.Results: The mean age of patients with type 2 diabetes mellitus was 67.40±12.37 years. The mean score of the Type 2 Diabetes Stigma Assessment Scale was 37.53±12.11, the mean score of the Diabetes Burnout Scale was 28.58±9.85, and the mean score of the Diabetes Self-Management Scale was 32.19±6.98. It was determined that burnout positively (β=0.291; p<0.001) and self-management negatively (β=-0.326; p<0.001) significantly predicted stigma in patients with type 2 diabetes mellitus.Conclusion: It was determined that stigma and burnout were low and the level of diabetes mellitus self-management was high in patients with type 2 diabetes mellitus. Additionally, as stigma increased, burnout increased and self-management decreased.

Anahtar Kelimeler

• Stigma
• Diabetes mellitus
• Nursing
• Self-management
• Burnout

Kaynakça

1. 1. International Diabetes Federation. About Diabetes. (Erişim Tarihi: 14.12.2024, Erişim adresi: https://idf.org/about-diabetes/what-is-diabetes/).
2. 2. Eker Ö, Çelik S. Diyabetik ayak risk faktörleri. Türk Diyabet Hemşireliği Dergisi. 2021;1(1):17-22.
3. 3. Bozkaya D, Gök Metin Z. Tip 2 diyabette semptom durumu, öz yönetim ve bakım bağımlılığı arasındaki ilişkiye genel bakış. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2023;10(2):186-193.
4. 4. Hargittay C, Gonda X, Márkus B, Sipkovits Z, Vörös K, Kalabay L, Rihmer Z, Torzsa P. The relationship between anxiety and diabetes. Orvosi Hetilap. 2021;162(31):1226–1232.
5. 5. Can Gür G, Yılmaz E. Tip 2 diyabet hastalarında damgalama değerlendirme ölçeği’nin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi. 2021;13(3):667-675.
6. 6. Taher T, Ahmed A, Abutiheen A, Alfadhul A, Ghazi H. Stigma perception and determinants among patients with type 2 diabetes mellitus in Iraq. Journal of the Egyptian Public Health Association. 2023;98(20):2-9.
7. 7. International Diabetes Federation. News. Diabetes impacts the mental well-being of 3 in 4 people with the condition. 13 November 2024. (Erişim Tarihi: 14.12.2024, Erişim adresi: https://idf.org/news/diabetes-hidden-burden).
8. 8. Abdoli S, Miller-Bains K, Fanti P, Silveira MSVM, Hessler D. Development and validation of a scale to measure diabetes burnout. J Clin Transl Endocrinol. 2021;23:100251. https:// doi. org/10.1016/j.jcte.2021.100251

9. 9. Kanca M, Erdoğan Z. Diyabet tükenmişlik ölçeğinin Türkçe geçerlilik ve güvenirliği: metodolojik çalışma. Türk Diyabet Hemşireliği Dergisi. 2024;4(1):21-27.
10. 10. Jafari A, Naddafi F, Gholian-Aval M, Tehrani H. Relationship between diabetes health literacy, distress, burnout, social support, complications, self-care behaviors, and quality of life among patients with type 2 diabetes: a path analysis study. Diabetol Metab Syndr. 2024;16(150):2-14.
11. 11. Eroğlu N, Sabuncu N. Diyabet öz yönetim skalası’nın (DÖYS) Türk toplumuna uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hemşirelik Bilimi Dergisi. 2019;1(3):1-6.
12. 12. Canbolat Ö, Ekenler Ş, Polat Ü. Diyabet özyönetiminde engeller ve kolaylaştırıcılar. Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2022;29(1):143-148.
13. 13. Akyirem S, Ekpor E, Abwoye DN, Batten J, Nelson LE. Type 2 diabetes stigma and its association with clinical, psychological, and behavioral outcomes: A systematic review and meta-analysis. Diabetes Res Clin Pract. 2023;202:110774.
14. 14. Alzubaidi H, Mc Namara K, Samorinha C, Versace V, Saidawi W, Speight J. Impact of diabetes stigma in diabetes distress and diabetes selfcare: The moderating role of diabetes social support and general selfesteem in Arabic speaking adults with type 2 diabetes. Diabet Med. 2023;40(8):e15109.
15. 15. Aslan EÖ, Toygar İ, Feyizoğlu G, Polat S, Aslan FE. Relationship between the insulin use and stigma in type 2 diabetes mellitus. Primary Care Diabetes. 2023;17(4):373-378.
16. 16. Bakır E, Neşe A, İlter SM, Aydın N. Tip 2 diyabetli bireylerde damgalanma düzeyi ile sağlıklı yaşam tarzı davranışlarının ilişkisi. Adıyaman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2024;10(2):170-178. doi:10.30569/adıyamansaglik.1428351
17. 17. Büyükbayram Genç Z, Zengin Aydın L. Tip-2 diyabetli bireylerde kendini damgalamanın benlik saygısı ve tedaviye uyumuna etkisi: Güneydoğu Anadolu örneği. Artuklu Sağlık. 2024;(8):18-25. https://doi.org/10.58252/artukluhealth.1475124
18. 18. Li X, Wu L, Yun J, Sun Q. The status of stigma in patients with type 2 diabetes mellitus and its association with medication adherence and quality of life in China: a cross-sectional study. Medicine. 2023;102(26):e34242.
19. 19. Özkan Tuncay F, Koçyiğit N. The relationship between perceived stigma and health-promoting self-care in adult patients with type 2 diabetes. J Diabetes Metab Disord. 2025;24(1):49.
20. 20. Abdoli S, Miller-Bains K, Burr EM, Smither B, Vora A, Hessler D. Burnout, distress and depressive symptoms in adults with type 1 diabetes. J Diabetes Complications. 2020;34(7):107608.
21. 21. Cyranka K, Klupa T, Pilecki M, Sarna-Palacz D, Juryk A, Storman D, Dudek D, Malecki MT, Matejko MT. Diabetes distress and diabetes burnout explored in various areas of life in patients with type 1 diabetes: effect of short-term psychological ıntervention. Endocrine. 2024;85:676-684.
22. 22. Helgeson VS. Diabetes burnout among emerging adults with type 1 diabetes: a mixed methods ınvestigation. J Behav Med. 2021;44:368-378.
23. 23. Eroglu N, Sabuncu N. The effect of education given to type 2 diabetic individuals on diabetes self-management and self-efficacy: Randomized controlled trial. Primary Care Diabetes. 2021;15(3):451-458.
24. 24. Browne JL, Ventura AD, Mosely K, Speight J. Measuring the stigma surrounding type 2 diabetes: development and validation of the type 2 diabetes stigma assessment scale (dsas-2). Diabetes Care. 2016;39(12):2141-8.
25. 25. Schmitt A, Gahr A, Hermanns N, Kulzer B, Huber J, Haak T. The diabetes self-management questionnaire (DSMQ): development and evaluation of an instrument to assess diabetes self-care activities associated with glycaemic control. Health Qual Life Outcomes. 2013;11:138.
26. 26. Speight J, Holmes-Truscott E, Garza M, Scibilia R, Wagner S, Kato A, Pedrero V, Deschênes S, Guzman SJ, Joiner KL, Liu S, Willaing I, Babbott KM, Cleal B, Dickinson JK, Halliday JA, Morrissey EC, Nefs G, O'Donnell S, Serlachius A, Winterdijk P, Alzubaidi H, Arifin B, Cambron-Kopco L, Santa Ana C, Davidsen E, de Groot M, de Wit M, Deroze P, Haack S, Holt RIG, Jensen W, Khunti K, Kragelund Nielsen K, Lathia T, Lee CJ, McNulty B, Naranjo D, Pearl RL, Prinjha S, Puhl RM, Sabidi A, Selvan C, Sethi J, Seyam M, Sturt J, Subramaniam M, Terkildsen Maindal H, Valentine V, Vallis M, Skinner TC. Bringing an end to diabetes stigma and discrimination: an international consensus statement on evidence and recommendations. Lancet Diabetes Endocrinol. 2024;12(1):61-82.
27. 27. Akyirem S, Ekpor E. Experience of stigma among persons with type 2 diabetes in Africa: a systematic review. Int Health. 2024:16(3):231-239.
28. 28. Sedaei M, Mohamadi MA, Dadkhah B. Investigating the relationship between social stigma and treatment adherence in type 2 diabetes patients at healthcare centers in Northwest Iran. BMC Public Health. 2025;25(1):815.
29. 29. Er S, Ali MMM, Anataca G, Çelik S. Unraveling burnout, diabetes distress, and depression: ınsights into their ımpact on adults with diabetes. European Psychiatry. 2025;68(S1):S206-S206.
30. 30. Özden G, Aktura SÇ, Ceviz A. Diyabet tükenmişliği ve yaşam kalitesi arasındaki ilişki: glisemik kontrolün aracı rolü. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2025;41(3):447-455.
31. 31. Abdoli S, Hessler D, Vora A, Smither B, Stuckey H. CE: original research: experiences of diabetes burnout: a qualitative study among people with type 1 diabetes. Am J Nurs. 2019;119(12):22-31.
32. 32. Nuari NA. Factor associated with diabetes burnout syndrome among type 2 diabetes mellitus. Jurnal Ners dan Kebidanan (Journal of Ners and Midwifery). 2020;7(3):362-367.
33. 33. Muntamah U, Siyamti D, Sianturi M. Diabetes burnout among the elderly with type 2 diabetes. Window of Health: Jurnal Kesehatan. 2025;478-490.
34. 34. Adadıoğlu Ö, Seven A, Danç E. Evaluation of health-promoting behaviors and self-management among ındividuals with type 2 diabetes. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi. 2025;7(1):20-31.
35. 35. Alotaibi HM, Alotaibi AF, Almuqawed AN, Alotaibi SM, Alkubaidan RN, Altaymani T M, Alruwaili M, Alrowily MJ, Alzahrani M, Aalzahrani, A. Evaluation of depressive symptoms and their association with diabetes self-care among patients with type 2 diabetes mellitus in Jouf Region, Saudi Arabia. Endocrine and Metabolic Science. 2025;19:100278.
36. 36. Şahin NT, Pehlivan S. The effects of e-Health and artificial intelligence literacy levels on disease self-management in patients with diabetes. Diabetes Res Clin Pract. 2026;113082.
37. 37. Aytemur M, İnkaya B. Diabetes mellituslu bireylerde diyabet komplikasyon risk algısının ve diyabet öz yönetim becerilerinin incelenmesi. Turk J Diab Obes. 2022;6(2):121-130.
38. 38. Gu S, Wang X, Shen F, Gu H, Zhang N, Zhou Y, Wang X. Type 2 diabetes self-management behaviors and glycemic control under china’s diabetes prevention and control action program. Int J Public Health. 2025;70:1608067.
39. 39. Zhang YB, Yang Z, Zhang HJ, Xu CQ, Liu T. The role of resilience in diabetes stigma among young and middle-aged patients with type 2 diabetes. Nursing Open. 2023;10(3):17761784.
40. 40. Ma T, Li A, Han Y, Jiang Q, Hou Y. The impact of diabetes stigma on psychological, behavioral and clinical outcomes in young and middle-aged Chinese patients with type 2 diabetes mellitus: the moderating effects of psychosocial factors. Psychol Health. 2025;1-26.
41. 41. Guo X, Wu S, Tang H, Li Y, Dong W, Lu G, Liang S, Chen C. The relationship between stigma and psychological distress among people with diabetes: a meta-analysis. BMC Psychology. 2023;11(1):242.
42. 42. Polat HT, Teke ZB. Relationship between self-care activities and stigmatization in patients with type 2 diabetes. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2025;12(1):80-86