Derleme

Sürdürülebilir Diyet Yaklaşımlarının Veri Odaklı Analizi

Cilt: 10 Sayı: 2 31 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

Sürdürülebilir Diyet Yaklaşımlarının Veri Odaklı Analizi

Öz

Bu çalışmanın amacı, sürdürülebilir diyet kavramının teorik çerçevesini ortaya koymak, alandaki araştırma eğilimlerini bibliyometrik analizle değerlendirmek ve gıda tüketim desenlerini veri temelli olarak analiz etmektir. Çalışmada bibliyometrik analiz yöntemi kullanılmıştır. İlgili yayın verileri anahtar kelime ağları ve tematik yoğunlaşmalar VOSviewer yazılımı aracılığıyla görselleştirilmiştir. Veri analizi bölümünde ise USDA FoodData Central – Foundation Foods veri seti (n = 316) temel veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Gıdaların enerji yoğunluğu (kcal/100 g), 100 kcal başına protein ve lif yoğunlukları gibi besin profili göstergeleri hesaplanmış; veri temizleme, dönüştürme ve istatistiksel analiz işlemleri R Studio ortamında gerçekleştirilmiştir. Bulgular, enerji (kcal) ile protein (g) arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğunu, ancak protein yoğunluğu (g/100 kcal) açısından bitkisel kaynaklı gıdaların daha dengeli ve sürdürülebilir bir profil sunduğunu göstermiştir. Sürdürülebilirlik temsili skorunun (0–100) besin gruplarına göre dağılımı, sebzeler, baklagiller ve tam tahılların daha yüksek skorlar aldığını ortaya koyarken; Pearson korelasyon analizleri enerji yoğunluğu ile sürdürülebilirlik arasında negatif, lif ve protein yoğunluğu ile sürdürülebilirlik arasında pozitif yönlü ilişkiler bulunduğunu göstermiştir. Bibliyometrik anahtar kelime ağ haritası (1999–2025 Scopus verileri) genel değerlendirme sonucunda bitkisel ağırlıklı beslenme modellerinin sürdürülebilir olduğu, Akdeniz tipi beslenmenin ise sürdürülebilir ve sağlıklı bir diyet örüntüsü sunduğu belirlenmiştir. USDA FoodData Central – Foundation Foods veri setine dayalı analizler bitkisel ağırlıklı diyetlerin daha yüksek sürdürülebilirlik performansı sergilediğini ve Akdeniz tipi beslenmenin hem sağlıklı hem de sürdürülebilir bir referans model sunduğunu ortaya koyarken, bibliyometrik değerlendirme literatürün iklim değişikliği ve bitki temelli beslenme ekseninde yoğunlaştığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1. Tilman D, Clark M. Global diets link environmental sustainability and human health. Nature. 2014;515(7528):518-522. https://doi.org/10.1038/nature13959
  2. 2. Willett W, Rockström J, Loken B, Springmann M, Lang T, Vermeulen S, Garnett T, Tilman D, DeClerck F, Wood A, Jonell M, Clark M, Gordon LJ, Fanzo J, Hawkes C, Zurayk R, Rivera JA, De Vries W, Majele Sibanda L, Afshin A, Chaudhary A, Herrero M, Agustina R, Branca F, Lartey A, Fan S, Crona B, Fox E, Bignet V, Troell M, Lindahl T, Singh S, Cornell SE, Srinath Reddy K, Narain S, Nishtar S, Murray CJL. Food in the Anthropocene: the EAT–Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems. Lancet. 2019;393(10170):447492. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)31788-4
  3. 3. World Health Organization. Guideline: Sodium intake for adults and children. World Health Organization. 2012. https://apps.who.int/iris/handle/10665/77985. Access date: 28.04.2026
  4. 4. World Health Organization. Guideline: Sugars intake for adults and children. World Health Organization. 2015. https://apps. who.int/iris/handle/10665/149782 Access date: 28.04.2026
  5. 5. Slavin J. Fiber and prebiotics: Mechanisms and health benefits. Nutrients. 2013;5(4):1417-1435. https://doi.org/10.3390/ nu5041417
  6. 6. Reynolds A, Mann J, Cummings J, Winter N, Mete E, Te Morenga L. Carbohydrate quality and human health: A series of systematic reviews and meta-analyses. Lancet. 2019;393(10170):434-445. https://doi.org/10.1016/S01406736(18)31809-9
  7. 7. Trichopoulou A, Martínez-González MA, Tong TY, Forouhi NG, Khandelwal S, Prabhakaran D, Mozaffarian D, de Lorgeril M. Definitions and potential health benefits of the Mediterranean diet: Views from experts around the world. BMC Med. 2014;12:112. https://doi.org/10.1186/1741-7015-12-112
  8. 8. Food and Agriculture Organization of the United Nations, World Health Organization. Sustainable healthy diets: Guiding principles. 2019. https://www.who.int/publications/i/ item/9789241516648 Access date: 28.04.2026

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Beslenme ve Diyetetik (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

31 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

14 Şubat 2026

Kabul Tarihi

9 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 10 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Aycan Yıldız, İ., Avan, D., & Köse, A. (2026). Sürdürülebilir Diyet Yaklaşımlarının Veri Odaklı Analizi. Turkish Journal of Diabetes and Obesity, 10(2), 197-210. https://izlik.org/JA42BB36HR
AMA
1.Aycan Yıldız İ, Avan D, Köse A. Sürdürülebilir Diyet Yaklaşımlarının Veri Odaklı Analizi. Turk J Diab Obes. 2026;10(2):197-210. https://izlik.org/JA42BB36HR
Chicago
Aycan Yıldız, İlke, Derya Avan, ve Ali Köse. 2026. “Sürdürülebilir Diyet Yaklaşımlarının Veri Odaklı Analizi”. Turkish Journal of Diabetes and Obesity 10 (2): 197-210. https://izlik.org/JA42BB36HR.
EndNote
Aycan Yıldız İ, Avan D, Köse A (01 Ağustos 2026) Sürdürülebilir Diyet Yaklaşımlarının Veri Odaklı Analizi. Turkish Journal of Diabetes and Obesity 10 2 197–210.
IEEE
[1]İ. Aycan Yıldız, D. Avan, ve A. Köse, “Sürdürülebilir Diyet Yaklaşımlarının Veri Odaklı Analizi”, Turk J Diab Obes, c. 10, sy 2, ss. 197–210, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA42BB36HR
ISNAD
Aycan Yıldız, İlke - Avan, Derya - Köse, Ali. “Sürdürülebilir Diyet Yaklaşımlarının Veri Odaklı Analizi”. Turkish Journal of Diabetes and Obesity 10/2 (01 Ağustos 2026): 197-210. https://izlik.org/JA42BB36HR.
JAMA
1.Aycan Yıldız İ, Avan D, Köse A. Sürdürülebilir Diyet Yaklaşımlarının Veri Odaklı Analizi. Turk J Diab Obes. 2026;10:197–210.
MLA
Aycan Yıldız, İlke, vd. “Sürdürülebilir Diyet Yaklaşımlarının Veri Odaklı Analizi”. Turkish Journal of Diabetes and Obesity, c. 10, sy 2, Ağustos 2026, ss. 197-10, https://izlik.org/JA42BB36HR.
Vancouver
1.İlke Aycan Yıldız, Derya Avan, Ali Köse. Sürdürülebilir Diyet Yaklaşımlarının Veri Odaklı Analizi. Turk J Diab Obes [Internet]. 01 Ağustos 2026;10(2):197-210. Erişim adresi: https://izlik.org/JA42BB36HR

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Obezite ve Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin bilimsel yayım organıdır.

Web: https://obdm.beun.edu.tr/  Twitter: https://twitter.com/obezite_diyabet     Instagram: https://www.instagram.com/zbeuobezitediyabet/