A Historical Perspective on German Colonialism: The Establishment of German East Africa and Local Uprisings

Öz

The colonial history of German East Africa (1885–1918) should be understood not merely as a story of political domination, but as a multilayered process situated at the intersection of religion, economy, and knowledge production. As a latecomer to imperial expansion, Germany entered colonialism relatively late. The colonial administrative system it established in East Africa rested on fragile negotiations between military power and local religious structures. This article analyzes the crises of German colonial governance through key turning points such as the Arab Revolt (1888–1890) and the Maji Maji Rebellion (1905–1907), while also exploring the historical presence of Islam in the region, the role of Sufi networks. Drawing on archival sources and a comparative historical approach, the study examines the relationship between the colonial “civilizing mission” and the politics of religious legitimacy. Ultimately, the case of German East Africa reveals a fundamental paradox of modern empires: domination can be achieved through violence, but lasting authority depends on negotiation with local social and religious structures.

Anahtar Kelimeler

• German East Africa
• German Colonialism
• Colonialism
• Reactions to Colonialism
• History of Colonialism

Alman Sömürgeciliğine Tarihsel Bir Bakış: Alman Doğu Afrikası’nın Kurulması ve Yerel İsyanlar

Öz

Alman Doğu Afrikası’nın (1885–1918) sömürge tarihi politik bir egemenlik hikâyesi olarak değerlendirilmenin yanı sıra, din, ekonomi ve bilgi üretiminin birlikte ele alınması gereken çok katmanlı bir süreçtir. Almanya, geç bir imparatorluktur ve bu sebeple de sömürgeciliğe erken katılmamıştır. Doğu Afrika’da kurduğu, hem askeri güç hem de yerel dini yapılarla yürütülen hassas dengeler üzerine kurulmuş sömürgeci bir idari sistemdir. Bu makale, Arap İsyanı (1888–1890) ve Maji Maji Ayaklanması (1905–1907) gibi dönüm noktaları üzerinden Alman sömürgeci yönetiminin krizlerini değerlendirirken, bölgede İslam’ın tarihsel olarak sürdürdüğü varlığını ve burada da özellikle Sufi ağların rolünü tartışmaktadır. Arşiv belgeleri ve ilgili literatür ışığında hazırlanan çalışma, sömürgeciliğin medenileştirme misyonu ve dini meşruiyet politikaları arasındaki ilişkileri incelemektedir. Sonuç olarak, Alman Doğu Afrikası örneği ile modern imparatorlukların temel çelişkisi görünür olmaktadır. Bu çelişki, hakimiyetin şiddetle kazanılsa da kalıcı hâkimiyetin ancak yerel sosyal ve dini yapılarla müzakere edilerek sürdürülebilir olduğudur.

Anahtar Kelimeler

• Alman Doğu Afrikası
• Alman Sömürgeciliği
• Sömürgeciliğe Karşı Tepkiler
• Sömürgecilik Tarihi

Kaynakça

1. Akinola, G. A. (1975). The East African coastal rising, 1888–1890. Journal of the Historical Society of Nigeria, 7(4), 609–626. https://www.jstor.org/stable/41971217
2. Aydın, C. (2017). The idea of the Muslim world: A global intellectual history. Harvard University Press.
3. Baumann, O. (1890). In Deutsch-Ostafrika während des Aufstandes. Wien: Hartleben.
4. Bilge, M. L. (1992). Bû Saîd hânedanı. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 6, ss. 339–340). https://islamansiklopedisi.org.tr/bu-said-hanedani
5. Burbank, J. ve Cooper, F. (2018). İmparatorluklar Tarihi: Farklılıkların Yönetimi ve Egemenlik. İnkılap Yayınları.
6. Conrad, S. (2019). Deutsche Kolonialgeschichte. München: C. H. Beck.
7. Deutsche Kolonialzeitung, no. 7, 18 February 1888; no. 12, 1885.
8. Eley, G. (1996). Introduction 1. Society, culture, and the state in Germany, 1870-1930, G. Eley, (Ed.), The University of Michigan Press.

9. Fynn-Paul, J. (2021). The greater Mediterranean slave trade. İçinde C. Perry et al. (Eds.), The Cambridge world history of slavery. Cambridge University Press.
10. Giblin, J. (1992). The politics of environmental control in northeastern Tanzania, 1840–1940. University of Pennsylvania Press.
11. Gilbert, E. ve Reynolds, J. T. (2016). Dünya tarihinde Afrika: Tarih öncesinden günümüze. Küre Yayınları.
12. Görtemaker, M. (1983). Deutschland im 19. Jahrhundert. Leske + Budrich.
13. Harvey, D. (2004). Yeni emperyalizm. Everest Yayınları.
14. Haustein, J. (2023). Islam in German East Africa, 1885–1918: A genealogy of colonial religion. Palgrave Macmillan.
15. Iliffe, J. (1979). A modern history of Tanganyika. Cambridge University Press.
16. Mazrui, A. (1992). Afrikalılar: Üç farklı kültürel miras. İnsan Yayınları.
17. Kämmerer, J. A. (2006). Das Völkerrecht Des Kolonialismus: Genese, Bedeutung und Nachwirkungen. Verfassung Und Recht in Übersee / Law and Politics in Africa, Asia and Latin America, 39(4), 397– 424. https://www.vrue.de/VRUe_2006_397_Kaemmerer_Voelkerrecht_Kolonialismus.pdf
18. Nonn, C. (2017). Das Deutsche Kaiserreich: Von der Gründung bis zum Untergang. München: C. H. Beck.
19. Osterhammel, J. (2022). Dönüşen dünya: Küresel 19. yüzyıl tarihi. Türkiye İş Bankası Yayınları.
20. Pakenham, T. (1991). The scramble for Africa: 1876–1912. Weidenfeld & Nicolson.
21. Pesek, M. (2005). Koloniale Herrschaft in Deutsch-Ostafrika. Lit Verlag.
22. Peters, C. (1906). Die Gründung von Deutsch-Ostafrika. Berlin: C. A. Schwetschke & Sohn.
23. Rolingher, L. (2005). Constructing Islam and Sevâhili identity, Historiography and theory. The MIT Electronic Journal of Middle East Studies, 5, 9-21. https://dome.mit.edu/handle/1721.3/177977
24. Stocking, G. W. (1987). Victorian anthropology. Free Press.
25. Trietsch, D. (1915). Der Aufstieg des Islam. Puttkammer & Mühlbrecht.
26. Quintern, D. (2023). Inklusive als dekoloniale Erinnerungskultur. Türkish-Deutsche Perspektiven, 1, 13- 32. https://doi.org/10.60501/tdp.2023.1.100249
27. Uğur, H. (2023). Doğu Afrika’da İslam ve çağdaş Müslüman düşüncesi. içinde L. Sunar (Ed.), Müslüman dünyada çağdaş düşünce (C. 11, ss. 33–61). YTB Yayınları.
28. Varoğlu, G. (2025). Köle ticaretinin yasaklanmasına dair 1890 Brüksel konferansının Osmanlı basınına yansımaları. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 10(2), 2525-2550. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1565439
29. Wildenthal, L. (1996). She is the Victor: Bourgeois women and nationalism in German Southwest Africa. İçinde G. Eley (Ed.), Society, Culture, and the State in Germany, 1870–1930 (ss. 367–395). University of Michigan Press.
30. Winkler, H. A. (2001). Der lange Weg nach Westen, Bd. 1. C. H. Beck.
31. Zimmerer, J. (2003). Von Windhuk nach Auschwitz? Lit Verlag.
32. Bundesarchiv BArch R1001/404 - BArch R1001/690 - BArch R1001/693 - BArch R1001/691 A13587 - BArch R1001/706
33. RT, 1888/9, January 1889, p. 603. Meclis konuşmaları. https://www.reichstagsprotokolle.de/Blatt3_k7_bsb00018653_00649.htm