Araştırma Makalesi

Nükleer Anlaşmanın Çöküşü Sonrası İran’ın Afrika Siyaseti

Cilt: 3 Sayı: 1 30 Nisan 2026
PDF İndir
EN TR

Nükleer Anlaşmanın Çöküşü Sonrası İran’ın Afrika Siyaseti

Öz

Bu çalışma, ABD'nin 2018 yılında nükleer anlaşma olarak da bilinen Kapsamlı Ortak Eylem Planı’ndan (KOEP) çekilmesinin ardından İran-Afrika ilişkilerinin nasıl bir dönüşüm geçirdiğini nitel belge ve kaynak analizi yöntemiyle incelemektedir. Ahmedinejad döneminde zirveye ulaşan diplomatik ilişkiler, Ruhani hükümetinin dış politikasını Batı ile müzakere ekseninde kurgulamasıyla birlikte belirgin biçimde sönümlenmiş; ancak nükleer anlaşmanın fiilen çöküşünün ardından Reisi döneminde yeniden ve daha sistematik bir biçimde canlanmıştır. Çalışmanın temel iddiası, bu canlanmanın rastlantısal bir diplomatik açılımın ötesinde, yaptırımların yarattığı ekonomik baskı ve diplomatik izolasyonu aşmaya yönelik hesaplı bir çeşitlendirme stratejisinin ürünü olduğudur. Ancak bu iddia İran-Afrika ilişkilerindeki ideolojik ve kurumsal zemini yok saymamaktadır. Buna göre, her ne kadar yaptırımlara karşı mücadele ve yaptırımların olumsuz etkilerini berhava etme iki taraf arasındaki temel motivasyon olsa da ilişkilerin ideolojik ortaklık temelinde ilerlediği gözlerden kaçmamalıdır. Her ne kadar ilişkiler ideolojik bir ortaklık söylemiyle beslenmiş olsa da bu ideolojik boyut belirleyici değil, tamamlayıcı bir işlev üstlenmektedir. Çalışmanın bulguları, İran'ın Afrika politikasında ekonomik, güvenlik ve diplomatik araçların birbirini tamamlayan bir mimari oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Ticaret merkezleri, inovasyon ofisleri, ikili anlaşmalar ve çok taraflı zirveler aracılığıyla kurumsallaşan bu varlık, geçici temastan yapısal bir iş birliği zeminine doğru evrilmektedir. Bununla birlikte İran'ın stratejik beklentileri ile elde edilen sonuçlar arasındaki mesafe, kıtanın kırılgan güvenlik mimarisinin ve hem bölgesel aktörler hem de Batılı güçlerin karşı hamleleriyle kesişen dinamiklerin belirleyiciliğini gözler önüne sermektedir. Bu çerçevede İran-Afrika ilişkileri, İran'ın küresel yaptırım rejimiyle başa çıkma kapasitesini test eden kritik bir alan olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. ADF Magazine. (2024 Kasım). Report: Iranian weapon deliveries back Sudanese Armed Forces. https://adf-magazine.com/2024/11/report-iranian-weapon-deliveries-back-sudanese-armed-forces/
  2. Africanews. (2023 Temmuz 13). Iranian president accuses West of promoting homosexuality. https://www.africanews.com/2023/07/13/iranian-president-accuses-west-of-promoting-homosexuality/
  3. Bagheri, R. ve Lob, E. (2022). Rouhani's Africa policy: Disengagement, 2013–21. Middle East Policy, 29, 154–173. https://doi.org/10.1111/mepo.12618
  4. Bagshaw, J. (2026 Şubat 3). Iran's exports to Africa jump 66% year on year in first nine months. ExportFocus Africa. https://exportfocusafrica.com/2026/02/03/irans-exports-to-africa-jump-66-year- on-year-in-first-nine-months/
  5. Behyaar Sana't Sepahan. (2025 Mart 16). توسعه صادرات محصولات دانش بنیان در زیمبابوه [Zimbabve'de bilgi tabanlı ürünlerin ihracatının geliştirilmesi]. https://behyaar.com/توسعه-صادرات-محصولات-دانش-بنیان-در-زیم/
  6. Caner, M. (2024). İran'ın Afrika politikası 2023. S. Tamçelik ve T. Demirtaş (Ed.), Afrika Yıllığı 2023 içinde. YTB Yayınları.
  7. Caspian News. (2023 Temmuz 14). Iran signs cooperation deals with Zimbabwe, Uganda, Kenya. https://caspiannews.com/news-detail/iran-signs-cooperation-deals-with-zimbabwe-uganda- kenya-2023-7-14-25/
  8. Hernandez, M. (2022 Ekim 18). US: Iran sent Ethiopia military drones in 2021 in violation of UN resolution. Anadolu Agency. https://www.aa.com.tr/en/americas/us-iran-sent-ethiopia-military-drones- in-2021-in-violation-of-un-resolution-/2714908

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Afrika Çalışmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

29 Nisan 2026

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

16 Mart 2026

Kabul Tarihi

27 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 3 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Caner, M. (2026). Nükleer Anlaşmanın Çöküşü Sonrası İran’ın Afrika Siyaseti. Turkish Journal of African Studies, 3(1), 44-57. https://izlik.org/JA73LW46CP
AMA
1.Caner M. Nükleer Anlaşmanın Çöküşü Sonrası İran’ın Afrika Siyaseti. TUJAS. 2026;3(1):44-57. https://izlik.org/JA73LW46CP
Chicago
Caner, Mustafa. 2026. “Nükleer Anlaşmanın Çöküşü Sonrası İran’ın Afrika Siyaseti”. Turkish Journal of African Studies 3 (1): 44-57. https://izlik.org/JA73LW46CP.
EndNote
Caner M (01 Nisan 2026) Nükleer Anlaşmanın Çöküşü Sonrası İran’ın Afrika Siyaseti. Turkish Journal of African Studies 3 1 44–57.
IEEE
[1]M. Caner, “Nükleer Anlaşmanın Çöküşü Sonrası İran’ın Afrika Siyaseti”, TUJAS, c. 3, sy 1, ss. 44–57, Nis. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA73LW46CP
ISNAD
Caner, Mustafa. “Nükleer Anlaşmanın Çöküşü Sonrası İran’ın Afrika Siyaseti”. Turkish Journal of African Studies 3/1 (01 Nisan 2026): 44-57. https://izlik.org/JA73LW46CP.
JAMA
1.Caner M. Nükleer Anlaşmanın Çöküşü Sonrası İran’ın Afrika Siyaseti. TUJAS. 2026;3:44–57.
MLA
Caner, Mustafa. “Nükleer Anlaşmanın Çöküşü Sonrası İran’ın Afrika Siyaseti”. Turkish Journal of African Studies, c. 3, sy 1, Nisan 2026, ss. 44-57, https://izlik.org/JA73LW46CP.
Vancouver
1.Mustafa Caner. Nükleer Anlaşmanın Çöküşü Sonrası İran’ın Afrika Siyaseti. TUJAS [Internet]. 01 Nisan 2026;3(1):44-57. Erişim adresi: https://izlik.org/JA73LW46CP


33141  Bu eser Creative Commons Atıf-Ticari Olmayan 4.0 Uluslararası Lisansı kapsamında lisanslanmıştır .