Mukaddimetü'l-Edeb'de Yer Alan Türkçe Sözcüklerin Temel Söz Varlığının İncelenmesi

Sözcükbilim bir dilin söz varlığını inceleyen dilbilim alanıdır. Bağlı olduğu milletin kültürel ve edebi yaşamı hakkında bilgiler veren söz varlığı yerli ve yabancı sözcükler olarak ikiye ayrılmaktadır. Yerli sözcükler temel söz varlığı, yabancı sözcükler, deyimler, atasözleri, kalıp sözler, kalıplaşmış sözler, terimler ve çeviri sözcükler olarak ayrılmaktadır. Temel sözvarlığı ise bir dilin kullanım sıklığına sahip kelimelerinden oluşmaktadır. Belirli bir dönemin kültürel hayatı ile ilgili yorumlar getirmeyi mümkün kılan temel sözvarlığı, eserler üzerinde çalışarak bir eserin yazıldığı çevre hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlamaktadır. Bir sözcüğün temel sözvarlığının içerisinde kabul edilmesi için belirli kriterleri sağlaması gerekmektedir. Bunlar; sözcüğün insan yaşamında birinci derecede öneme sahip olması, kullanım alanının geniş olması, deyimler içerisinde kullanılması, geniş bir kitle tarafından anlaşılır olması ve kullanım alanını genişletme gücünün bulunmasıdır. Temel söz varlığı oluşturulurken insan yaşamı temel alınarak dilin işlek sözcükleri belirli başlıklar altında gruplandırılır. Bu çalışmada Zemahşeri tarafından 12. yüzyılda yazılmış Mukaddimetü’l-Edeb’in Şuşter nüshasında temel söz varlığının tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda nüshada yer alan Türkçe kökenli sözcükler tespit edilmiştir. Ardından temel söz varlığı Bunlar; organ adları, akrabalık adları, sayı adları, renk adları, maddi/manevi kültür kavramları ve gereksinim fiilleri olmak üzere altı alt başlıkta incelenmiştir.