O LOVE, THE HEALER OF ALL OUR SORROWS (Commentary on the Twenty-Third Couplet of the Mesnevi)

Öz

Mevlana's Mesnevi is a work that has had the greatest influence on Turkish literature, art, and cultural life; more accurately, it is a work that has shaped Turkish wisdom. Commentaries on the Mesnevi vary in quality. In addition to commentaries on the entire Mesnevi, there are commentaries on the first volume, on selected parts, and on the first eighteen verses. Although more than thirty commentaries on the Mesnevi have been written over the centuries, the entire Mesnevi has been commented on seven times to date. In this study, we will examine many commentaries on the Mesnevi and comment on the twenty-third verse of the Mesnevi in light of classical commentaries and commentaries made in recent times. The commentaries of classical commentators are explained and partially summarized; then, this information is evaluated together with commentaries from recent times. Commentaries by classical commentators such as Şem'i, Ankaravi, Bursevi, Murad Molla, Şifayi, and Sabuhi Ahmed Dede, and by recent commentators such as Tahirü'l-Mevlevi, Ahmed Avni Konuk, and Abdülbaki Gölpınarlı have been examined and evaluated. When classical and modern commentaries are considered together, Mevlana speaks through the metaphor of the ney in the first eighteen verses, but in the twenty-third verse, he speaks directly without the need for symbols. Mevlana sees love as a physician who is the cure for all our troubles. In this address to love, Mevlana explains both how he himself was cured of all his troubles through love and how the reader can be cured of their troubles. In this verse, Mevlana states that love is both a skilled doctor and an appropriate cure for physical, moral, and spiritual illnesses.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish literature
• Mevlana
• Mesnevi
• commentary
• commentator

EY BÜTÜN DERTLERİMİZİN TABİBİ OLAN AŞK (Mesnevî’nin Yirmi Üçüncü Beytinin Şerhi)

Öz

Mevlânâ’nın Mesnevî’si Türk edebiyatı, sanatı ve kültür hayatı üzerinde en çok tesiri olan, daha doğrusu Türk irfanını şekillendiren bir eserdir. Mesnevî şerhleri nitelik bakımından farlılıklar arz eder. Zira Mesnevî’nin tamamına yapılan şerhlerin yanında birinci cildine, seçilen bir kısmına ve ilk on sekiz beytine yazılan şerhler vardır. Mesnevî’nin, çeşitli yüzyıllarda otuzdan fazla şerhi yapılmakla birlikte Mesnevî’nin tamamı günümüze kadar yedi defa şerh edilmiştir. Bu çalışmamızda, birçok Mesnevî şerhlerini inceleyerek, Mesnevî’nin yirmi üçüncü beytini klasik şerhler ve yakın dönemde yapılan şerhler ışığında şerh edeceğiz. Klasik şârihlerin şerhleri açıklanarak ve kısmen özetlenerek verilmiş; daha sonra bu bilgiler yakın dönem şerhleri ile birlikte değerlendirilmiştir. Klasik dönem şârihlerinden Şem’î, Ankaravî, Bursevî, Murad Molla, Şifâyî, Sabûhî Ahmed Dede; yakın dönem şârihlerinden ise Tahirü’l-Mevlevî, Ahmed Avni Konuk ve Abdülbaki Gölpınarlı şerhleri incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Klasik ve yakın dönem şerhleri birlikte değerlendirildiğinde, ilk on sekiz beyitte ney metaforu üzerinden konuşan Mevlânâ, yirmi üçüncü beyitte sembole gerek duymaksızın kendisi konuşmaktadır. Mevlânâ, aşkı bütün dertlerimizin devası olan bir tabip olarak görmektedir. Buradaki aşka olan hitapta aslında Mevlânâ hem kendi dertlerinden aşk yoluyla bütün dertlerinden nasıl kurtulduğunu hem de okuyucusunun dertlerinden nasıl kurtulacağını açıklamaktadır. Mevlânâ bu beyitte aşkın, bedenî ahlaki ve ruhani hastalıklar için hem bir maharetli doktor hem de uygun deva olduğunu bildirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Klasik Türk edebiyatı
• Mevlânâ
• Mesnevî
• şerh
• şârih

Kaynakça

1. Âbidin Paşa (1324). Tercüme ve Şerh-i Mesnevî-i Şerîf. İstanbul: Kütüphâne-i İrfân.
2. Âbidin Paşa. (2007). Mesnevî Şerhi (Cilt 1). (Sadeleştiren: Mehmet Sait Karaçorlu). İstanbul: İz Yayınclık.
3. Algül, A. (2007). Sabûhî Ahmed Dede, Hayatı, Eserleri ve “İhtiyârât-ı Sabûhî” Adlı Eseri (1-100. Varak (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. Avşar, Z. (2011). Aşk Meclisi Mesnevî’ye Yeniden Uyanmak. Kün Yayıncılık: Yozgat.
5. Avşar, Z. (2017). Mesnevî Mevlânâ Celaleddin Rûmî (Cilt 1). Kayseri: İncir Yayıncılık.
6. Avşar, Z.-Zeybek, B. (2023). Türkçe Mesnevî Şerhlerine Umumî Bir Bakış. Z. Avşar, M. Özdemir, & A. Uçar (Dü) içinde, Mesnevî'nin Türkçe Şerhleri.Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları.
7. Ayverdi, İ. (2024). Kubbealtı Lugatı.(lugatım.com E.T: 10.10.2024).
8. Bursevî, İ. H. (2012). Mesnevî'nin Ruhu. (S. Ak, Dü.) İstanbul: Büyüyenay Yayınları.

9. Can, Şefik (1997). Mevlânâ Hayatı Şahsiyeti Fikirleri. İstanbul: Ötüken Yay.,
10. Çınar, B. (2009). Ahmed Avni Konuk’un Mesnevî-i Şerîf Şerhi’nin İlk 18 Beytindeki Şerh Usûlü.Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. Volume 4/6 Fall 2009.
11. Çınar, B. (2023). Ahmed Avni Konuk’un Mesnevî-i Şerîf Şerhi, Mesnevî’nin Türkçe ŞerhlerHz. Mevlâna’nın 750. Vuslat Yıl Dönümü Anısına. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları.
12. Dağlar, A. (2009). Şem'î Şem'ullâh Şerh-i Mesnevî (I. Cilt) (İnceleme-Tenkitli Metin Sözlük). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
13. Demirel, Ş. (2005). Şeyh Rızâeddin Remzî er-Rifâî'nin Tasavvuf Dergisindeki Mesnevî Şerhi. Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi. VI (14), 591-630.
14. Devellioğlu, F. (1999). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat. Ankara: Aydın Kitabevi.
15. Eraydın, S. (1994). Tasavvuf ve Tarikatlar. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
16. Gölpınarlı, A. (1973). Mesnevî ve Şerhi.C. 1, İstanbul: ME Basımevi.
17. Güleç, İ. (2003). “Türk Edebiyatında Mevlânâ’nın Mesnevî’sinin Tercüme ve Şerhleri” Journal of Turkish Studies Türklük Bilgisi Araştırmaları. hzl., Zehra Toska, 27/II.
18. Güleç, İ. (2006). Mesnevî Şerhi Rûhü’l Mesnevî İsmail Hakkı Bursevî. İstanbul: İnsan Yay.
19. Hacı Pîrî. (ty). İntihâb-ı Şerh-i Mesnevî. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi Halet Efendi Mülhak Numara 26.
20. Hakîm, A. (2019). Ebedî Yolculuk Râh-ı Kadîm I/II. İstanbul: Sûfî Gelenek Ajans Basım Yayım.
21. Koçoğlu, T. (2014). Nakşî Şeyhi Ebussuûd El-Kayserî Şerh-i Mesnevî. Kayseri: Laçin Yayınları.
22. Koner, M. M. (2005). Mesnevî'nin Özü. Konya: Tablet Kitabevi Yayınları.
23. Konuk, A. A. (2006). Mevlânâ Celâleddîn Rûmî Mesnevî-i Şerîf Şerhi I Tercüme ve Şerh. hzl. Selçuk Eraydın Mustafa Tahralı, İstanbul: Kitabevi Yayınları, 3. Basım.
24. Kuntman, O. (1972). Mevlânâ Mesnevî (Cilt Birinci Kitap). İstanbul: Yörük Matbaası.
25. Okuyucu, C. (2006). Mesnevî’den Hikmet ve Hikâyelerle Mevlânâ Konuşuyor. İstanbul: Bilge Yayınları.
26. Öksüz, Z. (2008). Hülâsâtü’ş-Şürûh Adlı Mesnevî Şerhinin 1-107 Varaklarının Günümüz Harflerine Aktarılması ve İncelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Fatih Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
27. Özdemir, M. (2016 a). Mesnevî'nin Türkçe Şerhleri. Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. 11(20), 461-502.
28. Özdemir, M. (2016 b). Derviş Muhammed Şifâyî Mesnevî Şerhi. İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yayınları.
29. Rifâî, K. (2015). Şerhli Mesnevî-i Şerif. İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı.
30. Sarı Abdullah, E. (tarihsiz). Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî. (ET: 03 05, 2025) https://acikerisim.tbmm.gov.tr/items/39297034-0bdf-4cff-b5c1-a66677eac2dc )
31. Seyyid Muhammed Ali. Mesnevî-yi Ma’nevî Şerhi. Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar 2780 Numara.
32. Şafak, Y. (2003). Son Mesnevî Şârihlerinden Ahmed Avni Konuk’un Mevlânâ’nın Eserlerine Fikirlerine Dair Mektubu. İlmî Araştırmalar. İstanbul: S.16.
33. Tâhirü’l-Mevlevî (1971). Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî Mesnevî Tercüme ve Şerh. İstanbul: Ahmed Said Matbaası.
34. Tahirü'l-Mevlevî. (1975). Mesnevî Şerhi (Cilt 1). İstanbul: Şamil Yayınları.
35. Tanyıldız, A. (2010). İsmâîl Rusûhî-yi Ankaravî Şerh-i Mesnevî (Mecmû'atu'l-Letâyif ve Matmûratu'l-Ma’ârif) (1. Cilt) (İnceleme-Metin-Sözlük). (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
36. Tek, A. (2014). Hazret-i Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî ve Mesnevî-i Şerif-İlk On Sekiz Beyit Şerhi. Bursa: Bursa Akademi.
37. Tek, A. (2008). Süleyman Uludağ ile Mesnevî Dersleri.
38. Top, H. H. (2019). Mesnevî-i Ma'nevî Şerhi (Cilt 1-12). Konya: Rûmî Yayınları.
39. Tunalı, İ. (1971). Sanat Ontolojisi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
40. Türkçe Sözlük (2011). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
41. Türkmen, E. (2007). Mevlânâ Mesnevî’sinin Evrenselliği. İstanbul: Nüve Kültür Merkezi Yayınları.
42. Yılmaz, H. K. (2008). Dinle Neyden. İstanbul: Erkam Yayınları.