Araştırma Makalesi

Mesnevî’nin 25. Beytinde Aşkın Kudreti: Şerhlerle Karşılaştırmalı Bir Analiz

Cilt: 10 Sayı: "Dinle Neylerden II" Mesnevî'nin 19-35. Beyit Şerhleri Özel Sayısı 28 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Mesnevî’nin 25. Beytinde Aşkın Kudreti: Şerhlerle Karşılaştırmalı Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin ölümsüz eseri Mesnevî’deki aşk felsefesini, özellikle 25. beytin derinlemesine incelenmesi ve farklı şerhlerle karşılaştırmalı analizi üzerinden ele almaktadır. “Toprak beden, aşk sayesinde göklere yükseldi; dağ raksa başladı, çevikleşti” ifadelerini içeren bu beyit, aşkın dönüştürücü ve mucizevi gücünü en çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır. Çalışma, bu beyitteki sembolik unsurların hem insani varlığın hem de cansız maddenin ilahi aşk karşısındaki reaksiyonunu nasıl simgelediğini göstererek Mesnevî’nin manevi derinliğine ışık tutmayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında Muînî, Ebussuûd El-Kayserî, İsmail Hakkı Bursevî gibi 16 farklı şarihin 25. beyte dair yorumları incelenmekte ve karşılaştırılmaktadır. Şarihlerin ortak görüşü, aşkın hem maddesel hem de manevi âlemler üzerinde olağanüstü bir etkisi olduğudur. “Toprak beden”in yükselişi, genellikle peygamberlerin fiziksel bedenleriyle ilişkilendirilirken İsmail Hakkı Bursevî gibi bazı şarihler, bu yükselişin toprağın kendisinin olduğunu öne sürerek aşkın kudretini daha etkileyici bir şekilde vurgulamıştır. Benzer şekilde “dağ”ın harekete gelişi de neredeyse tüm yorumcular tarafından Tûr Dağı’ndaki ilahi tecelli olayıyla ilişkilendirilmiştir. Ayrıca beytin aruz vezni, kafiye ve redif gibi maddi yapısı incelenerek mana yapısı içinde taşıdığı sembolik anlamlar detaylandırılmıştır. Bu bağlamda aşk, hareketsizliği harekete, aşağıyı yukarıya çeviren mutlak bir ilke olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak çalışma, Mevlânâ’nın evrensel aşk anlayışını, 25. beytin detaylı analizi ve şerhler üzerinden sunduğu bütüncül yaklaşımla ortaya koyarak, aşkın insanı dünyevi tutsaklıktan kurtaran, ruhu besleyen ve fani aklın sınırlarını aşarak ilahi sırlara ulaştıran yegâne güç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdülmecid es-Sivâsî, Şerh-i Mesnevî, Beyazıt Kütüphanesi, Veliyyüddin Efendi, V1651.
  2. Avşar, Z. (2017). Mesnevi Mevlânâ Celâleddin Rumi (I. Cilt). Kayseri: İncir Yay.
  3. Dağlar, A. (2009). Şem’î Şem’ullâh Şerh-i Mesnevî (I. Cilt) (İnceleme-Tenkitli metin-Sözlük). Doktora Tezi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  4. Doğan, E. (2017). Dön Allah Deyu [Video]. YouTube. https://youtu.be/q_CramnJeOw?si=dLyBrxmzUuQ5vuWR
  5. Eraydın, S. ve Tahralı, M. (2009). Mesnevî-i Şerîf Şerhi, C1. İstanbul: Kitabevi Yay.
  6. Gölpınarlı, A. (1985). Mesnevî ve Şerhi. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi.
  7. Güleç, İ. (2006). Mesnevî Şerhi Ruhü’l-Mesnevî. İstanbul: İnsan Yayınları.
  8. Koçoğlu, T. (2014). Nakşî Şeyhi Ebussuûd El-Kayserî, Şerh-i Mesnevî, Kayseri: Laçin Yay.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Osmanlı Sahası Dışındaki Klasik Türk Edebiyatı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

28 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

2 Ekim 2025

Kabul Tarihi

21 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 10 Sayı: "Dinle Neylerden II" Mesnevî'nin 19-35. Beyit Şerhleri Özel Sayısı

Kaynak Göster

APA
Uçar, A. (2025). Mesnevî’nin 25. Beytinde Aşkın Kudreti: Şerhlerle Karşılaştırmalı Bir Analiz. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), 10("Dinle Neylerden II" Mesnevî’nin 19-35. Beyit Şerhleri Özel Sayısı), 268-282. https://doi.org/10.30568/tullis.1796000
AMA
1.Uçar A. Mesnevî’nin 25. Beytinde Aşkın Kudreti: Şerhlerle Karşılaştırmalı Bir Analiz. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS). 2025;10("Dinle Neylerden II" Mesnevî’nin 19-35. Beyit Şerhleri Özel Sayısı):268-282. doi:10.30568/tullis.1796000
Chicago
Uçar, Abdullah. 2025. “Mesnevî’nin 25. Beytinde Aşkın Kudreti: Şerhlerle Karşılaştırmalı Bir Analiz”. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS) 10 ("Dinle Neylerden II" Mesnevî’nin 19-35. Beyit Şerhleri Özel Sayısı): 268-82. https://doi.org/10.30568/tullis.1796000.
EndNote
Uçar A (01 Aralık 2025) Mesnevî’nin 25. Beytinde Aşkın Kudreti: Şerhlerle Karşılaştırmalı Bir Analiz. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS) 10 "Dinle Neylerden II" Mesnevî’nin 19-35. Beyit Şerhleri Özel Sayısı 268–282.
IEEE
[1]A. Uçar, “Mesnevî’nin 25. Beytinde Aşkın Kudreti: Şerhlerle Karşılaştırmalı Bir Analiz”, The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), c. 10, sy 19-35, ss. 268–282, Ara. 2025, doi: 10.30568/tullis.1796000.
ISNAD
Uçar, Abdullah. “Mesnevî’nin 25. Beytinde Aşkın Kudreti: Şerhlerle Karşılaştırmalı Bir Analiz”. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS) 10/19-35 (01 Aralık 2025): 268-282. https://doi.org/10.30568/tullis.1796000.
JAMA
1.Uçar A. Mesnevî’nin 25. Beytinde Aşkın Kudreti: Şerhlerle Karşılaştırmalı Bir Analiz. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS). 2025;10:268–282.
MLA
Uçar, Abdullah. “Mesnevî’nin 25. Beytinde Aşkın Kudreti: Şerhlerle Karşılaştırmalı Bir Analiz”. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), c. 10, sy "Dinle Neylerden II" Mesnevî’nin 19-35. Beyit Şerhleri Özel Sayısı, Aralık 2025, ss. 268-82, doi:10.30568/tullis.1796000.
Vancouver
1.Abdullah Uçar. Mesnevî’nin 25. Beytinde Aşkın Kudreti: Şerhlerle Karşılaştırmalı Bir Analiz. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS). 01 Aralık 2025;10("Dinle Neylerden II" Mesnevî’nin 19-35. Beyit Şerhleri Özel Sayısı):268-82. doi:10.30568/tullis.1796000