AŞK ELBİSESİ YIRTILAN SÂLİĞİN YOLCULUĞU

Öz

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin bütün insanlığa yönelik öğütlerini içeren Mesnevî-i Ma’nevî, derin mânâların sembolik bir dille anlatıldığı tasavvufî bir eserdir. Kur’ân ve sünnet ışığında insanlığı aydınlatmaya çalışan Mevlânâ, mezkûr eserinde sembolik bir dil kullandığı için yüzyıllar içinde Mesnevî’yi açıklamak için şârihler tarafından pek çok şerh yapılmıştır. Söz konusu Mesnevî gibi çok anlamlı ve çok derin bir yapıya sahip olan eser olunca, ne kadar söz söylenilirse söylensin yine de Mesnevî için söylenecek söz bitmeyecektir. Farklı açılardan yorumlanmaya müsait olan Mesnevî’nin yeni yorumlarla çağlar içinde edinmiş olduğu zenginliği, bugün için yapılacak yeni yorumlamalarla birlikte sonraki kuşaklara aktarılacaktır. Bu makalede Mesnevî’nin yirmi ikinci beyti incelenecektir. Çalışmada ilk olarak Mevlânâ’nın hayatı, Mesnevî-i Ma’nevî eseri ve bu eser hakkında yapılan şerh çalışmaları hakkında kısa bilgi verildikten sonra bugüne kadar Mesnevî’nin yirmi ikinci beyti üzerine yapılan şerhler üzerinde bilgi verilecektir. Sonrasında ise tarafımızca mezkûr beyte yeni bir şerh denemesi yapılacaktır. Bu bağlamda özellikle aşk, libâs ve sâlik kavramlarından yola çıkarak mezkûr beyit, bütün yönleriyle yeniden yorumlanmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Mevlânâ
• Mesnevî
• şerh
• aşk
• câme

THE JOURNEY OF THE SEEKER WHOSE GARMENT OF LOVE HAS BEEN TORN

Öz

The Mesnevî-i Ma‘nevî of Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, which contains his counsels addressed to all humankind, is a Sufi work in which profound meanings are conveyed through a symbolic language. Seeking to illuminate humanity in the light of the Qur’ān and the Sunnah, Mevlânâ employed a symbolic style in this work; therefore, over the centuries, numerous commentaries (sharḥs) have been written by scholars in order to elucidate the Mesnevî. Given that the Mesnevî is a text possessing a profoundly multilayered and polysemous structure, no matter how much is said about it, there will always remain more to be expressed. The richness that the Mesnevî has acquired through diverse interpretations across the centuries will continue to be transmitted to future generations through new readings and commentaries. This article will examine the twenty-second couplet of the Mesnevî. The study will first provide brief information about Mevlânâ’s life, the Mesnevî-i Ma‘nevî itself, and the tradition of commentaries written on it, followed by an overview of the interpretations that have been produced concerning the twenty-second couplet thus far. Subsequently, an attempt will be made to offer a new commentary on the aforementioned couplet. In this context, drawing particularly upon the concepts of love, garment, and the spiritual wayfarer (sālik), the couplet will be reinterpreted in its various dimensions.

Anahtar Kelimeler

• Mevlânâ
• Mesnevî
• commentaries
• love
• garment

Kaynakça

1. Ak, S. (2007). İsmail Hakkı Bursevî Mesnevî’nin Ruhu. İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
2. Avşar, Z. (2017). Mesnevi I. Cilt. Kayseri: İncir Yayıncılık.
3. Ceyhan, S. (2004). Mesnevî. İslam Ansiklopedisi içinde (C.29, s. 325-334). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. https://cdn2.islamansiklopedisi.org.tr/dosya/29/C29009532.pdf, Erişim tarihi: [05.10.2025]
4. Çelik, İ. (2002). Mevlânâ’nın Mesnevî’sinin Tercüme ve Şerhleri. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 19, 71-93.
5. Çağırıcı, M. (1998). Hırs. İslam Ansiklopedisi içinde (C.17, s. 383-384). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
6. Diyanet, (2025). Kur’ân-ı Kerîm. https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf, Erişim tarihi: [05.10.2025]
7. Er, E.Y. (2018). Hacı Pîrî İntihâb-ı Şerh-i Mesnevî (1-50 Varak) (İnceleme-Metin). Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Erginli, Z., Karslı, İ., vd. (2006). Metinlerle Tasavvuf Terimleri Sözlüğü (Editör: Zafer Erginli). İstanbul: Kalem Yayınevi.

9. Kanar, M. (2016). Büyük Farsça-Türkçe Sözlük. İstanbul: Say Yayınları.
10. Koçoğlu, T. (2014). Nakşî Şeyhi Ebussûd El-Kayserî Şerh-i Mesnevî. Ankara: Bizim Büro Basımevi.
11. Konuk, A. A. (2011). Mesnevî-i Şerîf Şerhi (Cilt 1). (Yay. Haz: Selçuk Eraydın ve Mustafa Tahralı). İstanbul: Kitabevi
12. Muslu, R. (2005). İsmail Hakkı Bursevî’ye Göre ‘Libâs’ Kavramı, Uluslararası Aziz Mahmud Hüdayi Sempozyumu (20-22 Mayıs 2005), s. 339-355.
13. O Mevlevî (1972). Mesnevî (Birinci Kitap). İstanbul: Yörük Matbaası
14. Öngören, S. (2004). Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî. İslam Ansiklopedisi içinde (C.29, s.441-448). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. https://islamansiklopedisi.org.tr/mevlana-celaleddin-i-rumi Erişim tarihi: [05.10.2025]
15. Örs, D. ve Kırlangıç, H. (2015). Mesnevî-i Ma’nevî, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî. http://ekitap.yek.gov.tr/Uploads/ProductsFiles/_55.%20Mesnevi%20Şerif. Erişim tarihi: [05.10.2025]
16. Özdemir, M. (2016a). Dervîş Muhammed Şifâyî Mesnevî Şerhi Eş-şerhu’l-Kitâbi’l-Mesneviyyi’l-Muhtasar. İstanbul: Doğu Kütüphanesi.
17. Özdemir, M. (2016b). Mesnevî’nin Türkçe Şerhleri. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 11/20 Fall, s. 461-502.
18. Tahirü’l-Mevlevî. (1975). Mesnevî Şerhi (Cilt 1). İstanbul: Şamil Yayınları.
19. Top, H. (2011). Mesnevî-i Mânevî Şerhi (Cilt 1). İstanbul: Rûmî Yayınları.
20. Uludağ, S. (2006). Nefis. İslam Ansiklopedisi içinde (C.32, s.526-529). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. https://islamansiklopedisi.org.tr/nefis Erişim tarihi: [05.10.2025]
21. Vural, E. (2025). Istılâhât-ı Meşâyih Hasan Hâlid el-Mevlevî. Ankara: Sonçağ Akademi.