CÜMLE DERTLERİN DEVÂSI AŞK: MESNEVÎ-Yİ MA’NEVÎ’NİN 24. BEYTİNİN ŞERHİ

Öz

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin kısaca Mesnevî adıyla anılan Mesnevî-yi Ma’nevî adlı eseri yazıldığı dönemden günümüze kadar çok okunan ve ilgi gören bir eser olmuştur. Altı ciltten oluşan Mesnevî-yi Ma’nevî Mevlânâ’nın tasavvufî öğretilerini ihtivâ etmektedir. Muhtevâsı itibarıyla tüm çağlara hitap eden eser Farsça kaleme alınmıştır. Mevlânâ’nın insanlığa vermek istediği mesajları tahkiye usûlüyle anlattığı bu eser Kur’ân-ı Kerîm’in de özü olarak nitelendirilmiştir. Yüzyıllar boyunca ilgi gören Mesnevî sadece okunmakla kalmamış onlarca tercüme ve şerhi de yazılmıştır. Bu şerhler sadece Mevlânâ’nın pîri olduğu Mevleviyye tarikatı mensupları tarafından değil diğer sûfi ve esere ilgi gösteren araştırmacılar tarafından da yazılmıştır. Tercüme ve şerhlerin yanında Mesnevî’den seçme hikâyeler şeklinde kitaplar yayınlanmış ve Mesnevî-yi Ma’nevî üzerine akademik çalışmalar da yapılmıştır. Mesnevî’ye yazılan şerhler eserin tamamına yazıldığı gibi birkaç cildine ya da Mesnevî’nin özü kabul edilen ilk on sekiz beytine yazılmıştır. Biz de bu çalışmamızda Mesnevî-yi Ma’nevî’nin yirmi dördüncü beytini daha önce yazılmış şerhlerini de dikkate alarak anlamaya ve açıklamaya çalışacağız.

Anahtar Kelimeler

• Mevlânâ
• Mesnevî-yi Ma’nevî
• şerh
• devâ
• nahvet
• nâmûs
• Eflâtûn u Câlînûs

THE REMEDY OF ALL TROUBLES, LOVE: TWENTY-FOURTH COUPLET’S COMMENTARY OF THE MASNAVI-YI MANEVI

Öz

Mevlana Celaleddin-i Rumi’s book The Masnavi-yi Manevi, known simply as Masnavi, has been a widely read and popular work from the time it was written until today. Written in Persian and consisting of six volumes, the book contains Mevlana’s sufi teachings. This book, in which Mevlana tells the messages he wanted to give to humanity through the narrative method, has been described as the essence of the Holy Quran. The Masnavi, which has attracted attention for centuries, has not only been read but alsı dozens of translations and commentaries have been written. These commentaries were written not only by members of the Mevlevi order, of which Mevlana was a founder but also by other sufis and researchers interested in the book. In addition to translations and commentaries, books of selected stories from the Masnavi have been published and academic studies have also been conducted on the Masnavi-yi Manevi. The commentaries written on the Masnavi were written on the entire work, on a few volumes of it, or on the first eighteen couplets of the Masnavi, which are considered the essence of the Masnavi. In this study, we will try to understand and explain the twenty-fourth couplet of Masnavi-yi Manevi, taking into account the previously written commentaries.

Anahtar Kelimeler

• Mevlana
• Masnavi
• commentary
• remedy
• arrogance
• decency
• Eflâtûn
• Câlînûs

Kaynakça

1. Abidin Paşa. (2007). Mesnevî Şerhi (Cilt 1). (sad.: Mehmet Sait Karaçorlu). İstanbul: İz Yayıncılık.
2. Algül, A. (2007). Sabûhî Ahmed Dede, Hayatı, Eserleri ve “İhtiyârât-ı Sabûhî” Adlı Eseri (1-100. Varak (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Avşar, Z. (2019). Aşk Meclisi. İstanbul: TEDEV Yayınları.
4. Avşar, Z. (2017). Mesnevî Mevlânâ Celaleddin Rûmî (Cilt 1). Kayseri: İncir Yayıncılık.
5. Avşar, Z. & Zeybek, B. (2023). Türkçe Mesnevî Şerhlerine Umumî Bir Bakış. Z. Avşar, M. Özdemir, & A. Uçar (Dü) içinde, Mesnevî'nin Türkçe Şerhleri (s. 11-45). Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları.
6. Bursevî, İ. H. (2004). Rûhü’l-Mesnevî. Yay. (haz.: İsmail Güleç. İstanbul: İnsan Yayınları.
7. Bursevî, İ. H. (2007). Mesnevî’nin Ruhu. Yay. (haz.: Suat Ak. İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
8. Cebecioğlu, E. (2004). Tasavvuf Terimleri&Deyimleri Sözlüğü. İstanbul: Anka Yayınları.

9. Dağlar, A. (2009). Şem'î Şem'ullâh Şerh-i Mesnevî (I. Cilt) (İnceleme-Tenkitli MetinSözlük). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
10. Devellioğlu, F. (2016). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi.
11. Er, E. Y. (2018). Hacı Pîrî-İntihâb-ı Şerh-i Mesnevî (1-50 Varak) (İnceleme-Metin). Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
12. Gölpınarlı, A. (1989). Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî Mesnevî ve Şerhi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
13. Güleç, İ. (2006). Mevlânâ’nın Mesnevî’sinin Tamamına Yapılan Türkçe Şerhler. İlmî Araştırmalar. 22, 135-154.
14. Koçoğlu, T. (2014). Nakşî Şeyhi Ebussuûd El-Kayserî Şerh-i Mesnevî. Kayseri: Laçin Yayınları.
15. Koner, M. M. (2005). Mesnevî'nin Özü. Konya: Tablet Kitabevi Yayınları.
16. Konuk, A. A. (2011). Mesnevî-i Şerîf Şerhi (Cilt 1). (haz.: Selçuk Eraydın ve Mustafa Tahralı). İstanbul: Kitabevi.
17. O Mevlevî (1972). Mevlânâ Mesnevî. İstanbul: Yörük Matbaası.
18. Öksüz, Z. (2008), Hülasatü’ş-Şüruh Adlı Mesnevî Şerhinin 1-107 Varaklarının Günümüz Harflerine Aktarılması ve İncelemesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Fatih Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
19. Özdemir, M. (2016). Dervîş Muhammed Şifâyî Mesnevî Şerhi. İstanbul: Doğu Kütüphanesi.
20. Özdemir, M. (2016). Mesnevî'nin Türkçe Şerhleri. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11 (20), 461-502.
21. Pala, İ. (1999). Ansiklopedik Divân Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Ötüken Yayınları.
22. Rifâî, K. (2015). Şerhli Mesnevî-i Şerif. İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı.
23. Tahirü’l-Mevlevî. (1975). Mesnevî Şerhi (Cilt 1). İstanbul: Şamil Yayınları.
24. Tanyıldız, A. (2010). İsmâîl Rusûhî-yi Ankaravî Şerh-i Mesnevî (Mecmû'atu'l-Letâyif ve Matmûratu'l-Ma'ârif) (1. Cilt) (İnceleme-Metin-Sözlük). (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
25. Top, H. (2011). Mesnevî-i Mânevî Şerhi (Cilt 1). İstanbul: Rûmî Yayınları.
26. Uludağ, S. (2012). Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı.
27. İnternet Kaynakları Diyanet Hadislerle İslam (12.03.2025), https://hadislerleislam.diyanet.gov.tr/sayfa.php?CILT=3&SAYFA=327,329 Erişim tarihi: 03.12.2025