BARDAĞA DENİZ DÖKÜLÜR MÜ? MESNEVÎ-Yİ ŞERİF’İN YİRMİNCİ BEYTİNE DAİR

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: "Dinle Neylerden II" Mesnevî'nin 19-35. Beyit Şerhleri Özel Sayısı, 223 - 228, 28.12.2025

Turgut Koçoğlu

Öz

Mevlânâ Celaleddîn-i Rûmî’nin Mesnevî olarak şöhret bulmuş Mesnevî-yi Manevî adlı eseri, 13. asırdan günümüze dek tazeliğini korumuş, farklı coğrafyalarda okunmuş ve birçok dile çevrilmiştir. Mevlânâ’nın Farsça telif ettiği 6 ciltlik bu eseri, sadece tercüme edilmemiş, daha iyi anlaşılması için Türkçe, Farsça, Arapça gibi dillerde şerhleri yapılmıştır. Mevlânâ, Mesnevî-yi Manevî’de İlahî hakikat ve sırları daha iyi anlatmak için temsil ve tahkiye üslûbu kullanmıştır. Söz konusu bu kıssa ve sembollerin/metofarların açıklanması çabası zaman içerisinde Mesnevî şerhi geleneğini doğurmuştur. Mesnevî’ye 15. asırdan 21. yüzyıla değin özellikle Türkçe Şerhler yazılmıştır. Günümüzde Mesnevî’ye dair çalışma yapan akademisyenler de şMesnevî’yi şerh/yorumlama çalışmaları yapmaktadır. Bu yazıda söz konusu şerh çalışmalarının ikinci bölümü kapsamında 20. beyit incelenmiştir. Önceki şârihlerin yorumları aktarılıp değerlendirilmiştir. Bu şârihlerin genelde benzer yorumlar yaptığı ancak bazılarının farklı bakış açıları sunduğu görülmüştür. Şam’î, Sarı Abdullah Efendi ve O Mevlevî 20. beyte işârî yorumlar da yapmıştır.
19-22 arası beyitler anlam bağına sahiptir. Bunlar içerisindeki bir beyti değerlendirirken bu bağı gözetmek gerekir. Hem bu bağı hem de Söz konusu şârih yorumlarını dikkate alarak yaptığımız değerlendirmeye göre bu beytin merkezinde “hırs” kavramı bulunmaktadır. 19. beyitten anlaşıldığına göre hırsın, altın ve gümüş sembollerinden hareketle mâsivâya yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Hırs ve Mâsivâ derdine karşı Mevlânâ bir tedbir, bir de ilaç önerir. Tedbir kanaattir. Kanaat hırsı uzak tutar. Ancak hırs hastalığı bulaşmış ve mâsivâ putları gönle girmişse onu söküp atacak olan ilaç aşktır.

Anahtar Kelimeler

Mevlânâ , Mesnevî , şerh.

CAN SEA BE POURED INTO A CUP? ABOUT THE TWENTYTH COUPLE OF THE MESNEVI-I SHARIF

Öz

Mevlana Celaleddin-i Rumi's work, known as the Masnavi, has maintained its relevance from the 13th century to the present day, being read in diverse geographies and translated into numerous languages. This six-volume work, written in Persian by Rumi, has not only been translated but also commented on in languages such as Turkish, Persian, and Arabic for better understanding. In the Masnavi, Rumi uses a style of representation and narrative to better convey divine truths and mysteries. This effort to explain these stories and symbols/metaphors has, over time, given birth to the tradition of Masnavi commentary. Commentaries on the Masnavi, particularly in Turkish, have been written from the 15th to the 21st century. Today, scholars studying the Masnavi are also conducting commentary/interpretations on the Masnavi. This article examines the 20th couplet as part of the second part of these commentary studies. The interpretations of previous commentators are cited and evaluated. It has been observed that these commentators generally offer similar interpretations, but some offer different perspectives. Şam'î, Sarı Abdullah Efendi, and O Mevlevi also offered ishari commentaries on the 20th couplet.
Couplets 19-22 share a semantic connection. This connection must be considered when evaluating a couplet within them. Based on our assessment, which takes both this connection and the commentators' interpretations into account, the concept of "greed" lies at the heart of this couplet. As can be understood from couplet 19, ambition is directed towards the divine, based on the symbols of gold and silver. Rumi offers a remedy, a remedy, against the affliction of greed and the divine. The remedy is contentment. Contentment keeps ambition at bay. However, if the disease of greed has infected the heart and the idols of the divine have entered, the remedy that will eradicate it is love.

Anahtar Kelimeler

Mevlâna , Masnavi , commentary.

Kaynakça

• Abidin Paşa. (2007). Mesnevî Şerhi (Cilt 1). (Sadeleştiren: Mehmet Sait Karaçorlu).İstanbul: İz Yayınclık.
• Bursevî, İ. H. (2012). Mesnevî'nin Ruhu. (S. Ak, Dü.) İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
• Cebecioğlu, E. (2009). Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. İstanbul: Ağaç Kitabevi.
• Devellioğlu, F. (2016). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi.
• İsmail-i Ankaravî, Mecmûatü’l-Letâ’if ve Matmûrâtü’l-Ma’ârif. Süleymaniye Kütüphanesi Nafiz Paşa Koleksiyonu.
• Kanar, M. (2015). Farsça Türkçe Sözlük. İstanbul: Say Yayınları.
• Koçoğlu, T. (2014). Nakşî Şeyhi Ebussuûd El-Kayserî Şerh-i Mesnevî. Kayseri: Laçin Yayınları.
• Koçoğlu, T. (2014). Vatan-ı Aslisine Müştak Ruh: Kamışlıktan Kesilen Ney. TheJournal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), "Dinle Neylerden" Mesnevî'nin İlk 18 Beyit Şerhleri Özel Sayısı. s. 9-17.
• Konuk, A. A. (2004). Mesnevî-yi Şerîf Şerhi (Cilt 1). (S. E.-M. Tahralı, Dü.) İstanbul: Kitabevi.
• O Mevlevî (1972). Mevlânâ Mesnevî. İstanbul: Yörük Matbaası.
• Şem’î Mustafa Çelebi b. Mehmed. Şerhu’l-Mesnevi. Süleymaniye Kütüphanesi Halet Efendi Koleksiyonu.
• Sarı Abdullah Efendi. Mesnevî-yi Şerîf Şerhi. TBMM Kütüphanesi Açık Erişim Koleksiyonu. URI http://hdl.handle.net/11543/52.
• Tahirü'l-Mevlevî. (1975). Mesnevî Şerhi (Cilt 1). İstanbul: Şamil Yayınları.
• Top, H. (2011). Mesnevî-i Mânevî Şerhi (Cilt 1). İstanbul: Rûmî Yayınları.