EXTERNAL PREFACES: THE RENAMING OF THE VERSE INTRODUCTIONS IN THE VOLUMES OF THE MATHNAWĪ

Öz

This study examines the issue of how to designate the poetic introductory sections in Mevlânâ’s six-volume Mathnawī, besides the well-known prose prefaces. It is observed that these poetic passages appear before the first story of each volume and constitute an independent textual structure separate from the narrative sequence. In terms of both content and function, these sections are found to possess the characteristics of traditional dibâce (preface). The central argument of this study is that these extended poetic introductions should be designated as “Poetic Prefaces (manzûm dibâce)”. This naming is justified by the fact that these texts deal with the same themes as the prose prefaces. For example, the story of Nile Water in the introductory verses of the fourth volume corresponds to the Arabic prose preface of the first volume, indicating that the two forms fulfill the same function. Specifically in the first volume, three prefaces can be identified: the first is the Arabic prose preface, the second consists of the opening eighteen couplets built around the ney (reed flute) metaphor, and the third includes verses 19–35 where the murshid speaks in his own voice. This third section, unlike those in other volumes, is evaluated as a second poetic preface. Considering the knowledge that the prose prefaces were written after the completion of all volumes, it is concluded that Mevlânâ included such poetic prefaces at the beginning of each volume to guide and support the readers until the work was completed. Accordingly, the study concludes that the Mathnawī contains a total of thirteen prefaces, comprising both prose and poetic forms.

Anahtar Kelimeler

• Rûmî
• Mathnawī
• prose preface
• poetic preface

DİBÂCE DIŞI DİBÂCELER: MESNEVÎ CİLTLERİNDEKİ MANZUM GİRİŞLERİN YENİDEN ADLANDIRILMASI

Öz

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Mesnevî’sinin birinci cildi, klasik mesnevî tertip geleneğinin sınırlarını aşan ve doğrudan eserin metafizik mimarisini kuran üçlü bir dibace yapısıyla açılır. Arapça mensur dibace, ilmî ve aklî bir giriş niteliğinde metnin zahirî çerçevesini çizmekte; ilk on sekiz beyit, aşkın ve hakikatin dili olarak kabul edilen bir metafizik önsöz işlevi görmekte; 19–35. beyitler arasında yer alan üçüncü giriş ise kıssa ve hikmet diline geçişi hazırlayan hermenötik bir sınır bölgesi oluşturmaktadır. Bu makale, Mesnevî’nin başlangıcını oluşturan söz konusu üç dibaceyi dil felsefesi, tasavvuf metafiziği, hermenötik yapılar ve Mevlânâ’nın dil–hakikat ilişkisine dair özgün yaklaşımı çerçevesinde incelemekte ve bu üç katmanlı girişin, eserin bütünüyle nasıl ontolojik bir bütünlük oluşturduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî
• Mesnevî
• dibace

Kaynakça

1. Avşar, Z. (2017). Mesnevî I. Cilt. İncir Yayıncılık.
2. Avşar, Z. (2024). Neyin yegâne hikâyesi; Ayrılıklar. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), 9 (“Dinle Neylerden” Mesnevî’nin İlk 18 Beyit Şerhleri Özel Sayısı), 1-8.
3. Aydın, A. (2015). Arapça dîbâceleri bakımından Mevlânâ Mesnevîsi. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6 (2), 109–122.
4. Ceyhan, S. (2004). Mesnevî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. TDV Yayınları.
5. Gölpınarlı, A. (1989). Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî, Mesnevî ve Şerhi. Kültür Bakanlığı Yayınları.
6. Kubbealtı Lugatı. (t.y.). Kubbealtı Lugatı. [ET:09.09.2025]
7. Mevlânâ. (2012). Mesnevî-i Şerîf (Y. Çiçek, Ed.). Timaş Yayınları.
8. Mesnevî-i Şerif Tercümesi — Semazen. (t.y.). Semazen Mesnevî Tercümesi. [ET:09.09.2025]

9. Özdemir, M.- Yasan, R. (2024). Mana Gelininin Arife Açılan Duvağı. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), 9 (“Dinle Neylerden” Mesnevî’nin İlk 18 Beyit Şerhleri Özel Sayısı), 203-214.
10. Tahirü'l-Mevlevî. (1975). Mesnevî Şerhi (Cilt 1). Şamil Yayınları.
11. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Türk Dil Kurumu Sözlükleri. [ET:09.09.2025]