ÂŞIK İLE MAŞUK (MESNEVÎ’NİN 30. BEYTİ ÜZERİNE)

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: "Dinle Neylerden II" Mesnevî'nin 19-35. Beyit Şerhleri Özel Sayısı, 332 - 341, 28.12.2025

Fatih Sona

Öz

Mevlânâ, eserleri ile günümüz insanı üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Eserleri hem yurtiçi hem de yurtdışında büyük ilgi görmektedir. Bu eserlerinden birisi de Mesnevî’dir. Mesnevî, 1260-1267 yılları arasında yazılmış, 6 ciltlik hacimli bir eserdir. Bu eser, günümüze kadar çeşitli yerlerde okunmuş, dinlenmiştir. Okuyanlara mesnevîhan denilmiştir. Bu eserin tümü ya da bir kısmı üzerine şerhler yapılmıştır. En çok şerh edilen eserlerimizden biridir. Şerh, açma, kelime kelime açıp anlatma, detaylı bir şekilde açıklama demektir. Eser şerh edilerek onun dünyasına ulaşılmaya, geniş kesimlere ulaşmasını sağlamaya çalışılmıştır. Makalenin konusu Mesnevî’nin 30. beyti üzerinedir. Bu beyit âşık ile maşuk arasındaki ilişki üzerinedir. Âşığın halleri, durumları, nasıl gerçek âşık olunacağı; gerçek sevgilinin kim olduğu, ona nasıl kavuşulacağı, vuslata erileceği anlatılmaktadır. Bu makalede klasik ve günümüzdeki şarihlerin beyti nasıl yorumladıkları, hangi kavramlarla açıkladıkları ele alınmıştır. Bundan sonra da beyit değerlendirilmeye, yorumlanmaya, böylece beytin anlam dünyasına girilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Mevlânâ , Mesnevî , şerh , âşık , maşuk

LOVER AND BELOVED (ON THE 30TH COUPLE OF THE MASNAVI)

Öz

Mevlânâ has a great influence on today’s people with his works. His works attract great attention both at home and abroad. One of these works is Masnavi. Masnavi is a voluminous work consisting of 6 volumes, written between 1260-1267. This work has been read and listened to in various places until today. Those who read it were called masnavihan. Commentaries have been made on all or part of this work. Commentary means to interpret, to explain word by word, to explain in detail. By commentating the work, an attempt was made to reach his world and make it accessible to a wider audience. The subject of the article is about the 30th couplet of Masnavi. This couplet is about the relationship between the lover and the beloved. It explains the states and circumstances of the lover, how to be a true lover, who the true lover is, how to meet him and to reach reunion. This article discusses how classical and contemporary commentators interpreted the couplet and with what concepts they explained it. After this, the couplet was tried to be evaluated and interpreted, thus entering into the world of meaning of the couplet.

Anahtar Kelimeler

Mevlânâ , Masnavi , commentary , lover , beloved

Kaynakça

• Abidin Paşa. (2007). Mesnevî Şerhi (C. 1). (Sadeleştiren: Mehmet Sait Karaçorlu). İstanbul: İz Yayıncılık.
• Algül, A. (2007). Sabûhî Ahmed Dede, Hayatı, Eserleri ve “İhtiyârât-ı Sabûhî” Adlı Eseri (1-100. Varak). (Yüksek Lisans Tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Avşar, Z. (2017). Mesnevi Mevlânâ Celaleddin Rûmî I. Cilt. Kayseri: İncir Yayıncılık.
• Avşar, Z. (2019). Aşk Meclisi Mesnevî Şerhi-1. İstanbul: Tedev Yayınları.
• Avşar, Z. (2022). “Mesnevî (Mevlânâ)”. Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü https://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/mesnevi-mevlana
• Avşar, Z., B. Temiz. (2024). Her Varlığın Özündeki Cevher: Aşk. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS), "Dinle Neylerden" Mesnevî'nin İlk 18 Beyit Şerhleri Özel Sayısı, s. 97-103.
• Bursevî, İ. H. (2012). Mesnevî’nin Ruhu. (Haz. S. Ak) İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
• Ceyhan, S. (2004). “Mesnevî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.29. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay., s.325-334.
• Dağlar, A. (2009). Şem’î Şem’ullâh Şerh-i Mesnevî (I. Cilt) (İnceleme-Tenkitli Metin Sözlük). (Doktora Tezi). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Gölpınarlı, A. (1973). Mesnevî ve Şerhî. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
• Karaman, H. vd. (Haz.) (2020). Kur’an Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir (C.IV), Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yay.
• Keleş, R. (2016). Divan Şiirinde Âyet ve Hadis İktibasları. İstanbul: Kitabevi Yay.
• Koçoğlu, T. (2014). Nakşî Şeyhî Ebussuûd El-Kayserî, Şerh-i Mesnevî, Kayseri: Laçin Yay.
• Konuk, A. A. (2011). Mesnevî-i Şerîf Şerhi, C.1. (Haz. S. Eraydın-M. Tahralı). İstanbul: Kitabevi Yayınları.
• Kuntman, O. (O Mevlevi). (1972). Mevlânâ Mesnevî (Cilt Birinci Kitap). İstanbul: Yörük Matbaası.
• Onan, N.H. (1956). Fuzuli, Leylâ ile Mecnun. İstanbul: Maarif Basımevi.
• Özdemir, M. (2016a). Dervîş Muhammed Şifâyî Mesnevî Şerhi, Eş-şerhu’l-Kitâbi’l-Mesneviyyi’l-Ma’neviyyi’l-Muhtasar. İstanbul: Doğu Kütüphanesi.
• Özdemir, M. (2016b). Mesnevî’nin Türkçe Şerhleri. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11 (20), s.461-502.
• Özön, M.N. (1965). Büyük Osmanlıca-Türkçe Sözlük. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
• Rifâî, K. (2010). Şerhli Mesnevî-i Şerif. İstanbul: Kubbealtı Neşriyâtı.
• Sâmî, Ş. (2019). Kamus-ı Türkî (Haz. P. Yavuzarslan). Ankara: Türk Dil Kurumu Yay.
• Tahirü’l-Mevlevî. (1975). Mesnevî Şerhi (C. 1). İstanbul: Şamil Yayınları.
• Tanyıldız, A. (2010). İsmâîl Rusûhî-yi Ankaravî Şerh-i Mesnevî (Mecmû’atu’l-Letâyif ve Matmûratu’l-Ma’ârif) (1. Cilt) (İnceleme-Metin-Sözlük). (Doktora Tezi). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Top, H. (2011). Mesnevî-i Mânevî Şerhi (C.1). Konya: Rûmî Yayınları.
• Topaloğlu, B. (1997). “Hay” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.16. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay., s.549-550.
• Töre, E. (2021). Sabûhî Ahmed Dede’nin İhtiyârât-ı Sabûhî Adlı Mesnevî Şerhi (1-3.Cilt) (İnceleme-Tenkitli Metin-Sözlük). (Doktora Tezi). Ankara: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Uludağ, S. (2002). Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Uludağ, S. (2007). “Ölüm: Tasavvuf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.34. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay., s.37-8.
• Zeynüddîn Ahmed B. Ahmed B. Abdillatîf Ez-Zebîdî. (2019). Sahîh-i Buhârî Muhtasarı Tecrîd-i Sarîh Tercümesi ve Şerhi, (C.7). (Tercüme ve Şerh: A. Naim, K. Miras). İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yay.