ANTİEMPERYALİZM: NÂZIM HİKMET’İN MİLLÎLİK DÜŞÜNCESİNİN MİHENK TAŞI

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 49 - 74, 31.12.2025

Bekir Ozan Öner , Alpay Doğan Yıldız

https://doi.org/10.54566/turas.1732309

Öz

Çağdaş Türk edebiyatının önemli isimlerinden Nâzım Hikmet, daha çok şair kimliğiyle tanınsa da, 1920’li ve 1930’lu yıllarda çeşitli dergi ve gazetelerde yayımlanan düzyazılarıyla, edebiyat dünyasında olduğu kadar Türk düşünce hayatında da önemli izler bırakmıştır. Ayrıca Hikmet’in cezaevinde bulunduğu yıllarda ailesine ve arkadaşlarına gönderdiği mektuplardaki siyasi ve toplumsal değerlendirmeler de, Türkiye’deki siyasal düşüncenin şekillenmesinde etkili olmuştur.
18. yüzyılda Avrupa’da ortaya çıkan ve 19. yüzyılda gelişerek tüm dünyaya yayılan milliyetçilik/millîlik düşüncesi, 20. yüzyılda Türkiye’de de toplumsal ve düşünsel hayatta yürütülen tartışma konularının başında gelmiştir. Nâzım Hikmet, söz konusu tartışmalar içerisinde, komünistlerin millî olmadığı savına karşı çıkarak dünyada ve Türkiye’de yaşanan politik gelişmelerden hareketle asıl yurtseverlerin komünistler/sosyalistler olduğunu ileri sürmüş, bunu yaparken de antiemperyalizmi millîliğin temel ölçütü saymıştır.
Nâzım Hikmet’in düzyazılarındaki değerlendirmelerde, millîlik düşüncesinin emperyalizm ve kapitalizm karşıtlığı üzerine inşa edildiği görülür. Laik, demokratik, insancıl ve halkçı anlayışla şekillendirilen bu millîlik düşüncesinde, komünizmle sentezlenmiş bir milliyetçilik tasavvuru öne çıkar. Bu makalede Hikmet’in sözü edilen millîlik düşüncesindeki antiemperyalizm olgusu incelenmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Nâzım Hikmet , Milliyetçilik , Millîlik , Antiemperyalizm , Komünizm

Kaynakça

• Akşin, Sina (2017), Kısa 20. Yüzyıl Tarihi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
• Arsal, Sadri Maksudi (2018), Milliyet Duygusunun Sosyolojik Esasları, Ötüken Neşriyat, İstanbul.
• Ata, Alişan (2002), Nâzım İnadına Vatandaşlığa Devam Ediyor Hâlâ, Çıra Yayınevi, Ankara.
• Atılgan, Gökhan (2021), “Türkiye Sosyalist Hareketinde Anti-Emperyalizm ve Bağımsızlıkçılık (1920-1971)”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt 8 Sol, Tanıl Bora vd. (Ed.), İletişim Yayınları, İstanbul, s. 661-704.
• Avcıoğlu, Doğan (2013), Türkiye’nin Düzeni, Kırmızı Kedi Kitabevi, İstanbul.