TÜRKİYE TÜRKÇESİ İLE KAZAN-TATAR TÜRKÇESİNDE TEMEL ORGAN ADLARININ KULLANILDIĞI ATASÖZLERİ VE DEYİMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 140 - 158, 31.12.2025

Cihan Çakmak

https://doi.org/10.54566/turas.1746404

Öz

Yüzyıllar boyu toplumların yeryüzünde bıraktıkları mimari yapılar, sözlü ve yazılı eserler, sanat ürünleri, ibadet merkezleri insanlığa ait birer kültür hazinesidir. Kendilerinden sonraki nesillere yalnız somut ürünler bırakmayan toplumlar aynı zamanda geçmiş yaşamlarından elde ettikleri deneyimlerini sözlü olarak nesilden nesile aktararak gelecek kuşaklara kimi zaman öğüt kimi zaman da uyarı niteliğinde birtakım özlü sözler bırakmışlardır. Kadim bir geleneğe ve köklü bir tarihi geçmişe sahip olan Türk toplumu geçmişte yaşadığı acı tatlı deneyimlerini kısa ve özlü olarak ifade etmiş, şifahi geleneğin en önemli unsurlarından olan atasözleri ve deyimler vasıtasıyla kendi hayat tecrübelerini kuşaktan kuşağa nakletmiştir. Ortak kültür hazinesinin önemli ögelerinden olan atasözleri ve deyimler Türk dünyasındaki benzerlikleri göstermesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Bugün Kazak coğrafyasında kullanılan bir atasözü veya deyim hiçbir değişikliğe uğramadan ya da birtakım ses değişiklikleriyle Özbekler, Türkmenler, Kırgızlar arasında da kullanılmaktadır. Bu durum Türklerin ortak bir kültürel mirastan, ortak bir geçmişten ve ortak bir coğrafyadan geldiğinin en önemli kanıtıdır. Günümüzde suni olarak çizilmiş haritalara rağmen Türk dünyası arasındaki güçlü bağın en önemli göstergesi atasözleri ve deyimlerdir. Bu çalışmada insan anatomisine dair ağız, el, baş, kulak gibi temel organlara ait atasözleri ve deyimler Türkiye Türkçesi ile Kazan-Tatar Türkçesi merkezinde ele alınmış, iki toplum arasındaki ortak duyuş, düşünüş ve yaşayış ortaya konmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Türkiye Türkçesi , Kazan-Tatar Türkçesi , Atasözleri , Deyimler

Etik Beyan

Çalışmada Etik İzne gerek yoktur.

Teşekkür

Teşekkürler

Kaynakça

• Aktaş, Tuğba (2013), “Tatar Türkçesindeki ‘Baş’ ve ‘Baş’ta Bulunan Organ Adları İle Kurulmuş Deyimler ve Bu Deyimlerin Türkiye Türkçesindeki Şekilleriyle Karşılaştırılması”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Konya.
• Alkaya, Ercan (2001), “Tatar Türkçesindeki Dil ve Söz İle İlgili Atasözleri Üzerine Bir Değerlendirme”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), ss. 55-76.