A Study of the Function and Usage of the “+mAn” Suffix, a Noun-to-Noun Derivational Suffix in Old Turkic and Historical Northeastern Turkic Languages.

Yıl 2026, Cilt: 7 , 1 - 16 , 16.03.2026

Mücahit Bayir

https://doi.org/10.54566/turas.1856521

https://izlik.org/JA69NR26EW

Öz

Historical Turkic dialects are important and necessary in contemporary Turkish language philology studies because they provide comparative reference sources, create a field of comparison, and facilitate verification/validation. This study, following brief explanations of the concepts of root and suffix in Turkish, and the grammatical structure of Turkish as an agglutinative language, examines the functional characteristics and usage areas of the +mAn suffix based on examples obtained by reading literary works—both prose and verse—from the periods of Orkhon Turkic, Old Uyghur Turkic, Karakhanid Turkic, Khorezmian Turkic, Kipchak Turkic, and Chagatai Turkic, which serve as fundamental reference sources. This study excludes works whose existence is found in various dictionaries but whose direct use in sentences in verse and prose literary works from the aforementioned periods could not be identified. The study identifies the semantic diversity and branching of the +mAn noun-to-noun derivation suffix throughout the aforementioned historical period and evaluates this in the conclusion, accompanied by a relevant graphic visualization. The main subject of this study has been evaluated from various perspectives in previous research, and the contributions of these studies to the field have been examined. It is hoped that this study, like other related studies, will contribute to Turkology, and it does not aim to rank previous or future studies.

Anahtar Kelimeler

Old Turkic , Historical Northeast Turkic Languages , +mAn , a Noun-to-Noun Derivation Suffix

ESKİ TÜRK DİLİ VE TARİHÎ KUZEY DOĞU TÜRK DİLLERİNDE İSİMDEN İSİM YAPIM EKİ OLAN “+mAn” EKİNİN İŞLEV VE KULLANIM İNCELEMESİ

https://izlik.org/JA69NR26EW

Öz

Tarihî Türk lehçeleri günümüz Türk dili filolojisi incelemelerinde karşılaştırmalı yönteme dayalı başvuru kaynakları barındırması, mukayese alanı oluşturması, doğrulama/sağlama yapması boyutuyla önemli ve gereklidir. Bu çalışmada da Türkçede kök kavramı, ek kavramı; sondan eklemeli bir dil olarak Türkçenin dilbilgisi düzeninde ek ve kök kavramlarına dair yapılan kısa bilgilendirmeler sonrası başlıkta da amaçlandığı üzere Orhun Türkçesi, Eski Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, Kıpçak Türkçesi ve Çağatay Türkçesi dönemlerine ait temel başvuru kaynağı özelliği taşıyan edebî eserlerin -mensur ve manzum- okunması suretiyle elde edilen örneklere göre, +mAn ekinin işlev özellikleri ve kullanım alanları incelenmiştir. İnceleme dönemlerinde varlığını çeşitli sözlüklerden gördüğümüz ancak bahse konu dönemlere ait manzum ve mensur edebî eserlerde doğrudan cümle içinde geçen kullanımları tespit edilemeyenlerin dâhil edilmediği bu çalışmada, +mAn isimden isim yapım ekinin yine yukarıda adı geçen tarihsel süreçteki anlam çeşitliliği ve dallanmaları tespit edilerek sonuç kısmında ilgili grafik görseli eşliğinde değerlendirilmiştir. Çalışmanın ana konusunun geçmiş dönemlerde yapılmış araştırmalarda çeşitli yönleriyle değerlendirildiği ve bu araştırmaların alana sunduğu katkılar görülmüştür. Yapılan bu çalışmayla da ilgili diğer çalışmalarda olduğu gibi Türklük bilimine katkı sunacağı umut edilmiş olup kendisinden önce ya da gelecek olan sonraki çalışmaları derecelendirme amacı bulunmamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Eski Türk Dili , Tarihî Kuzey Doğu Türk Dilleri , +mAn , İsimden İsim Yapım Eki

Kaynakça

• Adalı, O. (1979). Türkiye Türkçesinde biçimbirimler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Ağakay, M. A. (1943). Kelime yapı yolları. İstanbul: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Alpay Tekin, G. (1994). Alî-Şîr Nevâyî Ferhâd ü Şîrîn (inceleme-metin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Alpay, G. (1973). Yusuf Emiri’nin beng ü çagır adlı münazarası. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 20, 103-125.
• Arat, R. R. (1955). Türkçede kelime ve eklerin yapısı. Türk Dili, IV (37-48), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Arat, R. R. (2018). Yusuf Has Hacib. Kutadgu bilig. İstanbul: Kabalcı Yayınları.
• Arat, R. R. (2006). Edib Ahmed B. Mahmud Yükneki. Atabetü’l-hakayık. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Arat, R. R. (2024). Eski Türk şiiri. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
• Argunşah, M. & Yüksekkaya Sağol G. (2022). Tarihî Türk lehçeleri – Karahanlıca, Harezmce, Kıpçakça dersleri. İstanbul: Kesit Yayınları.
• Argunşah, M. & Güner, G. (2015). Codex Cumanicus. İstanbul: Kesit Yayınları.
• Argunşah, M. & Toparlı, R. (2022). Mu’înü’l-mürîd (inceleme-metin-çeviri-dizin-tıpkıbasım). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Ata, A. (2019-I). Kısasü’l-enbiya I. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Ata, A. (2019). Karahanlı Türkçesinde ilk Kur’an tercümesi (Rylands nüshası, giriş-metin-notlar-dizin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Ata, A. (1998). Nehcü’l-ferādis III. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Atalay, B. (1940). Türkçemizde men-man. İstanbul: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Atalay, B. (1942). Türk dilinde ekler ve kökler üzerine bir deneme. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Brockelmann, C. (1954). Osttürkische grammatik der Islamischen litteratursprachen mittelasiens. Leiden.
• Bang, W. & v. Gabain, A. (1931). Türkische Turfan – texte. (C.I-II-III-IV-V). Berlin.
• Banguoğlu, T. (2019). Türkçenin grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Barutçu Ö. S. (1998). Üç itigsizler (giriş- metin-tercüme- notlar-indeks). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Barutçu Ö. S. (2011). Ali Şir Nevāyi. Muhākemetü’l-lüġateyn. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Bayat, F. & Aliyeva Ç. M. (2008), Eski Türkçe sözlük, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Bodrogligeti, A. (2001). A grammar of Chagatay. Muenchen: Lincom Europa.
• Clauson, s. G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth century Turkish. Oxford: Clarendon Press.
• Clauson, Sir G. (2007). Türkçede sekizinci yüzyıldan önce kullanılan ekler. (U. Özalan, Çev.). Dil Araştırmaları Dergisi, 1 (1), 185-196.
• Caferoğlu, A. (1968). Eski Uygur Türkçesi sözlüğü. İstanbul: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Canpolat, M. (1995). Alî Şîr Nevayî. Lisānü’ṭ-tayr. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Cengiz K. A. (2021). Eski Uygur dönemine ait tantrik bir metin: Sitātapatrādhāraṇī. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Courteille, M. P. (1870). Dictionnaire Turk-oriental, des ouvrages de báber, d’aboul-Gâzi Et De Mir-Ali-Chir-Nevâï. Paris: AL’imprimerie Impériale.
• Cevat, A. (1933). Türkçede kelime teşkili hakkında bir anket, birinci kısım: müştak sözler. Ankara: T.D.T.C.
• Çelik, Ü. (1996). Alī-şīr Nevāyi. Leylī vü Mecnūn. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Çotuksöken, Y. (1991). Türkçede ekler, kökler, gövdeler. İstanbul: Cem Yayınları.
• Devrez Ö. C. (2020). Eski Uygurca Kuanşi im Pusar incelemesi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Eckmann, J. (2014). Nehcü’l-feradis – cennetlerin açık yolu. H. Zülfikar & S.Tezcan (Haz.), A. Ata (Diz.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Ediskun, H. (1999). Türk dilbilgisi, İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Efendioğlu, Sü. (2021). Mevlânâ Lutfî-Gül ü nevrûz (dil incelemesi-metin ve aktarma-gramatikal dizin-tıpkıbasım). Erzurum: Eser Yayınları.
• Elmalı, M. (2019). Eski Uygurca altı dişli fil hikâyesi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Emre, A. C. (1945). Türk dilbilgisi, İstanbul: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Eraslan, K. (2015). Alî-Şîr Nevâyî. Mecâlisü’n-nefâyis (giriş-metin-çeviri-notlar). A. N. Tokmak (Çev.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Eraslan, K. (1993). Alî Şîr Nevâyî. Mîzânu’l-evzân (vezinlerin terazisi). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Eraslan, K. (1996). Alī-şir Nevāyī. Nesāyimü’l-maḥabbe min şemāyimi’l-fütüvve. I metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Eraslan, K. (2012). Ahmedî, münazara (telli sazlar atışması). Journal of Turkish Language and Literature, 24, 129-204.
• Eraslan, K. (1999). Mevlâna Sekkâki divanı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Eraslan, K. (2012). Eski Uygur Türkçesi grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Ercilasun, A. B. (2016). Türk kağanlığı ve Türk bengü taşları. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Ercilasun, A. B. & Akkoyunlu, Z. (2018). Dîvânu Lugâti’t-Türk, giriş-metin-çeviri-notlar-dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Erdal, M. (1991). Old Turkic word formation, a functional approach to the lexicon, Wiesbaden I-II.
• Ergin, M. (2019). Orhun abideleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
• Evirgen, A. E. (2019). Şibani-name’nin Budapeşte nüshası (metin-inceleme-dizin), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi), Ankara. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Goca, A. A. (2000). “Haydar Tilbe’nin Mahzenü’l esrâr mesnevisi (önsöz, giriş, metin ve tercüme, dizin)”, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi), İstanbul. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Güllüdağ, N. (2019). Tarihsel gelişim süreci içinde –mAn / +mAn eki. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 7 (16), 557-590.
• Hacıeminoğlu, N. (2000). Kutb’un Husrev ü Şirin’i ve dil hususiyetleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Hamilton, J. R. (2020). Budacı iyi kalpli ve kötü kalpli prens masalının Uygurcası, Prens Kalyāṇaṃkara ve Pāpaṃkara hikâyesi. E. Korkut & İ. Birkan (Çev.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Hatiboğlu, V. (1974). Türkçenin ekleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Hoca Ahmed Yesevî (2022), Dîvân-ı hikmet. H. Bice (Haz.). Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları.
• İmer, K. (1976). Türkiye Türkçesinde kökler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• İzbudak, V. (1936). El-idrâk haşiyesi. İstanbul: Devlet Basımevi.
• Karaağaç, G. (2020). Mevlânâ Lütfî dîvân, giriş-metin-dizin-tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Karamanlıoğlu, A. F. (2019). Seyf-i Sarâyî-Gülistan tercümesi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Karaörs, M. (2016). ‘Alī Şīr Nevāyī. Nevādirü’ş-şebāb, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Karasoy, Y. (1998). Şiban Han dîvânı (inceleme-metin-dizin-tıpkıbasım), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Kaşgarlı Mahmud (2005). Dîvânü Lugâti’t-Türk. S. Erdi & S. T. Yurtsever (Çev. Uy. Düz.). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
• Kaya, Ö. (1996). ‘Ālī Şīr Nevāyī. Fevāyidü’l-kiber. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Kaya, C. (2021). Uygurca Altun Yaruk giriş, metin ve dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Kerderli M. (2017). Nehcü’l-ferâdîs-cennetlerin açık yolu. B. Aktan (Akt.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Кононов, А. Н. (1961). Хорезми, Мухаббат-наме (Э. Н. Наджила), Академия Наук СССР, Институт Народов Азил, Москва
• Korkmaz, Z. (2018). Türkçede eklerin kullanılış şekilleri ve ek kalıplaşması olayları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Korkmaz, Z. (2022). Türkiye Türkçesi grameri: şekil bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Kökten, K. (2007). Yusuf Emirî divanı, giriş-inceleme-tenkitli metin-sözlük-tıpkıbasım. Erzurum: Fenomen Yayınları.
• Kökten, K. (2013). Yûsuf Emirî, dehnâme. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Kökten, K. (2019). Şeyh-zâde Atâyî, dîvân. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Kurtulmuş, F. (2020). Tansukname-i İlhânî (Giriş-Metin-Notlar-Sözlük), Ardahan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü (Doktora Tezi), Ardahan. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Kut, G. (2003). ‘Alī Şīr Nevāyī, Ġarā’ibü’ṣ-sıġar (inceleme-karşılaştırmalı metin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Lewis G. L. (2001), Turkish grammar. Oxford: Oxford University Press.
• Melioranskiy, P.M. (1899), Pamyatnik ‘v’ çest ‘kyul’ tegina, St-petersburg: Tipografiya İmperatorskoy Akademi Nauk.
• Onur, S. (2021). Harezm Türkçesi özellikleri gösteren sıfatü’l-kıyâmet risalesi ve Harezm Türkçesi üzerine yeni bir teori. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 6(2), 907-946. https://doi.org/10.32321/cutad.918401
• Onur, S. (2023). Harezm Türkçesi fal kitabı (yıldızname - dîvname - Kur’an falı - kura falı -tılsımlar). Ankara: Akçağ Yayınları.
• Orkun, H. N. (2019). Eski Türk yazıtları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Ölmez K. Z. (1993). Mahbûbü’l-kulûb (inleme-metin-sözlük), Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi), Ankara. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Ölmez, Z. (2020),. Ebulgazi Bahadır Han, Şecere-yi Terākime. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Özel, S. (1977). Türkiye Türkçesinde sözcük türetme ve birleştirme, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Özkoçer, S. (1968). Seyyid Ahmed Mirza. Ta’aşşuknâme, İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Mezuniyet Tezi, İstanbul.
• Özyetkin, M. (1996). Altın Ordu, Kırım ve Kazan sahanı ait yarlık ve bitiklerin dil ve üslûp incelemesi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Pekel, A. G. (1943). Türkçe kelime üreme yolları. İstanbul: Maarif Vekâleti.
• Pelliot, Paul (1995), Uygur yazısıyla yazılmış Uğuz Han destanı üzerine. V. Köken (Çev.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Räsänen, M. (1957). Materialien zur morphologie der Türkischen spracher. Helsinki: Studia Orientalia Edidit Societas Orientalis Fennica XXI.
• Sertkaya, A. (2013). Horezm Türkçesi ile Hazret-i Muhammed menkıbeleri”, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 45(45), 211-250.
• Sertkaya, A. (2012). Yakînî’nin ok yay-nıng münâzarası (giriş, metin, çeviri, açıklamalar ve tıpkıbasım). Journal of Turkish Language and Literature, 33 (33), 159-206.
• Sertkaya, O. (2010). Horezmî’nin Muhabbet-nâmes’sinin iki yeni yazma nüshası üzerine. Türkiyat Mecmuası, 17, 185-207. https://doi.org/10.18345/tm.18821
• Şçerbak, A. M. (1977), Oçerki po sravnitelnoy morfologii Turkskih yazıkov (imya), Leningrad.
• Şçerbak, A. M. (2019). Türk dillerinin karşılaştırmalı şekil bilgisi üzerine denemeler (fiil). Y. Karasoy, N. Hacızade & M. Gülmez (Çev.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Şen, M. (1993). Gazi Zahirüddin Muhammed Bâbur. Bâburname, giriş-metin (Kâbil ve Hindistan bölümleri)-açıklamalı dizin, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü (Doktora Tezi), İstanbul. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Şerifoğlu, Y. (2015). Türkiye Türkçesinde isimleri sıfat yapan eklerin durumları üzerine bir inceleme ve yeni bir terim önerisi”, Türük Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilim Araştırmaları Dergisi, 3 (6), 71-78.
• Şirin, R. (1989), Kitâb fi riyazâti’l-hayl. Kitâb fi ilmi’n-nüşşâb, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yüksek Lisans Tezi), Erzurum. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Tekin, Ş. (2019). Uygurca metinler I kuanşi im pusar (ses işiten ilah). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Tekin, Ş. (2019). Uygurca metinler II. Maytrısimit. Burkancıların Mehdîsi Maitreya ile buluşma Uygurca iptidaî bir dram. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Tekin, T. (2003). Orhon Türkçesi grameri. İstanbul: Sanat Yayınevi.
• Tekin, T. (2019). Orhon yazıtları. Ankara: Bilgesu Yayınevi.
• Tekin, T. (2023), Irk bitig. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Toparlı, R. (2017). İrşâdü’l-mülûk ve’s-selâtîn. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Tören, H. (2001). Alî Şîr Nevâyî. Sedd-i İskenderî (inceleme-metin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Tural, G. (2015), Emīr Niẓāmu’d-dīn ‘Alī Şer-i Nevāyī, hamse, törtünçi dāstān, seb’a-yi seyyār (giriş-metin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Türk, V. (2015). Ali Şir Nevâyî. Vakfiye (inceleme-metin-dizin-tıpkıbasım). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
• Türk, V. (2017). Ali Şir Nevâyî. Münacât. Çihil hadis (kırk hadis). Nazmü’l Cevâhir. Kitâb-ı sırâcü’l-Müslimîn. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
• Türk, V. (2018). Ali Şir Nevâyî. Tārih-i enbiyā ve hükemā (metin-aktarma-dizin-tıpkıbasım). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
• Türk, V. (2019). Ali Şir Nevâyî. Kitāb-ı tevāriḥ-i mülūk-ı ‘Acem. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstisüsü Yayınları.
• Türk, V. (2020). Ali Şir Nevâyî. Kitâb-ı münşeat. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
• Türk, V. & Doğan, Ş. (2015). Ali Şir Nevâyî. Hayretü’l-ebrâr, Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
• Türkay, K. (1988). Ali Şir Nevâyî. Bedâyi’u’l-vasat (inceleme-metin-dizin), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi), Ankara. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Uçar, E. & Meltem, F. (2022). Gedâyî, dîvân (inceleme-metin-dizin-tıpkıbasım). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Uğurlu, M. (1984). Munyetu’l-guzāt, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yüksek Lisans Tezi), Ankara. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Ünlü, S. (2012). Harezm-Altın Ordu Türkçesi sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınları.
• Ünlü, S. (2013). Çağatay Türkçesi sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınları.
• Üşenmez, E. (2010), Eski Kur’an tercümelerinden Özbekistan nüshası üzerinde dil inlemesi (giriş-inleme-metin-sözlük-ekler-dizin), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi), İstanbul. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Vámbéry, A. (1885). A Török faj, Budapest.
• Yaman, Ü. (2016). Doğu Türkçesi ile yazılan sirâcü’l-kulûb (gramer-metin-çeviri-dizin), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi), İstanbul. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Yıldırım, T. (2002). Hüseyin Baykara divanı (Metin-İnceleme-Dizin), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi), Ankara. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Yücel, B. (1995). Bâbür dîvânı (gramer-metin-sözlük-tıpkıbasım). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
• Yüce, N. (2014). Mukaddimetü'l-edeb Ḫvārizm Türkçesi ile tercümeli Şuşter nüshası, giriş, dil özellikleri, metin, indeks, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Zülfikar, H. (1991). Terim sorunları ve terim yapma yolları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Zülfikar, H. (2023). Çağatayca Kur’an tefsiri (dil bilgisi incelemesi-metin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.