TOPLUMSAL KAÇIŞ, DİRENİŞ VE SIĞINMANIN MEKÂNI: YAŞAR KEMAL’İN ROMANLARINDA DAĞ/LAR

Öz

Yaşar Kemal (1923–2015), Cumhuriyet sonrası Türk edebiyatının önde gelen yazarlarındandır. Romanlarını ağırlıklı olarak Çukurova ve Anadolu’nun köy ve kasabalarına konumlandırarak mekânsal sahayı genişletir. Bu bölgelerin toplumsal, ekonomik ve kültürel dinamiklerini realist bir yaklaşımla aktarır. Mekân ile toplumsal yapıyı bütünleştiren özgün bir dil kullanır. Yaşar Kemal’in eserlerinde mekân, yalnızca fiziksel bir ortam değildir. Onu romanlarında mekân sosyal anlamda toplumsal ilişkilerin, güç mücadelelerinin ve bireysel çabaların görünür hâle geldiği sosyolojik bir alan olarak işlev görür. Dağlar, köyler ve diğer mekânlar, karakterlerin özgürlük arayışı, sığınma ihtiyacı, baskıya karşı direnişi ve toplumsal hiyerarşiyi temsil eden çok katmanlı göstergeler olarak öne çıkar. Özellikle Toroslar ve Ağrı Dağı gibi mekânlar; sosyolojik açıdan özgürlük, direniş, kaçış, kutsallık ve sığınma temalarının aktarılmasında merkezi bir rol üstlenir. Bu çalışmada, mekân kavramı ve mekân sosyolojisi çerçevesinde, Yaşar Kemal’in romanlarındaki dağ mekânı üzerinden toplumsal temsildeki rolü ve sembolik anlamları ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Yaşar Kemal
• mekân
• mekân sosyolojisi
• dağlar
• özgürlük
• direniş
• sığınma.

SPATIAL REPRESENTATION OF SOCIAL ESCAPE, RESISTANCE AND SHELTER: MOUNTAIN/S IN YAŞAR KEMAL’S NOVELS

Öz

Yaşar Kemal (1923–2015) is one of the leading writers of post-Republican Turkish literature. He expands the spatial scope by positioning his novels mainly in the villages and towns of Çukurova and Anatolia. It conveys the social, economic and cultural dynamics of these regions with a realistic approach. It uses a unique language that integrates space and social structure. In Yaşar Kemal's works, space is not just a physical environment. In his novels, space functions as a sociological area where social relations, power struggles and individual efforts become visible. Mountains, villages and other places stand out as multilayered indicators that represent the characters' search for freedom, the need for shelter, resistance to oppression and social hierarchy. Especially places such as the Taurus Mountains and Mount Ararat; From a sociological perspective, it plays a central role in conveying the themes of freedom, resistance, escape, sanctity and refuge. In this study, within the framework of the concept of space and the sociology of space, its role in social representation and its symbolic meanings will be revealed through the mountain space in Yaşar Kemal's novels.

Anahtar Kelimeler

• Yaşar Kemal
• space
• sociology of space
• mountains
• freedom
• resistance
• refuge.

Kaynakça

1. Alver, K. (2004). Edebiyat sosyolojisi. Ankara: Hece Yayınları.
2. Doğaner, A. & Canlı, H (2022). Efsaneden imgeye kültürel bir mekân olarak Düldül Dağı. Uluslararası Korkut Ata Bilimsel Araştırmalar Konferansı, 1, 204–217. Osmaniye: Korkut Ata Üniversitesi.
3. Gürbilek, N. (1999). Kör ayna, kayıp şark, İstanbul: Metis Yayınları.
4. Kemal, Y. (1970). Ağrı Dağı efsanesi, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
5. Kemal, Y. (2013). İnce Memed IV, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
6. Kemal, Y. (2014). İnce Memed I, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
7. Kemal, Y. (2018). Kanın Sesi, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
8. Kemal, Y. (2019). Çıplak deniz çıplak ada, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

9. Kokmaz, R. (2021). Romanda mekânın poetiği, R. Korkmaz & V. Şahin (Ed.), Romanda mekân içinde, Ankara: Akçağ Yay.
10. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi, (I. Ergüden, Çev.). İstanbul: Sel Yayıncılık.
11. Moran, B. (2002). Edebiyat kuramları ve eleştiri, İstanbul: İletişim Yayınları.
12. Narlı, M. (2007). Şiir ve mekân, Ankara: Hece Yayınları.
13. Peker, S. (2016). Dağ kültü bağlamında bir müracaat makamı olarak Ekecik Dağı. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(45), 182–187.
14. Şahin, V. & Topdaş, F. (2016). Toplumsal gerçekçilik bağlamında Yaşar Kemal’in ‘Dağın Öte Yüzü’ üçlemesi, Litterra turca (Journal of Turkish Language and Literature), 2(1), 101- 116.
15. Şahin, V. (2022). Edebiyat kuramı ve eleştiri. Ankara: Akçağ Yayınları.
16. Şahin, V. (2023). Necip Fazıl Kısakürek’in şiirlerinde kronotopsal imgelem. Ankara: Akçağ Yayınları.