SÜLEYMÂN-NÂME-İ KEBÎR’İN MANZUM BÖLÜMLERİNDE NASİHAT TEMALARI: 78. CİLT ÖRNEĞİ

Öz

Nasihat, bireyin kendisini ve içinde yaşadığı toplumu ahlaki bir doğrultuda yönlendirmeyi amaçlayan, sözlü ve yazılı kültür aracılığıyla kuşaktan kuşağa aktarılan temel kavramlardan biridir. İslam kültüründe ve klasik Türk edebiyatında önemli bir yer tutan nasihat, bireyin dinî, ahlaki ve manevi gelişimini destekleyen başlıca anlatım biçimlerinden biri olmuştur. Şair ve yazarlar bu doğrultuda okuyucularına doğrudan veya dolaylı anlatımlarla dinî, tasavvufi, ahlaki ve toplumsal öğütler sunmuşlardır. XV. yüzyılın sonları ile XVI. yüzyılın başlarında yaşayan Firdevsî-i Rûmî’nin kaleme aldığı Süleymân-nâme-i Kebîr, manzum ve mensur unsurları bir araya getiren çok ciltli yapısıyla ahlaki ve didaktik geleneğin önemli eserlerindendir. Eserde mitolojik anlatılar ve peygamber kıssaları içinde, özellikle manzum bölümlerde, bireysel ve toplumsal bilinçlenmeyi amaçlayan çok sayıda nasihate yer verilmiştir. Bu çalışma, Süleymân-nâme-i Kebîr’in 78. cildindeki manzum parçalarda yer alan nasihat unsurlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda ilgili ciltteki manzumeler taranmış, nasihat içerikli beyitler belirlenmiş ve tematik bakımdan sınıflandırılmıştır. İnceleme sonucunda nasihatlerin; dünyaya aldanmamak, nankörlük ve hırstan uzak durmak, Allah’ın kudretine teslimiyetle birlikte tedbirli davranmak, sır saklamak, dua, ibadet ve sünnete bağlı kalmak, nefsani arzuları denetlemek, dost ile düşmanı ayırt etmek, iyiliğe yönelmek, edebi gözetmek, sabırlı olmak, kâmillerin sözünü dinlemek ve hasetten sakınmak gibi temalar etrafında şekillendiği görülmüştür. Bulgular, Firdevsî’nin nasihat anlayışının dinî, ahlaki ve tasavvufi bir temele dayandığını; bu öğütlerin tarihsel bağlamını aşarak günümüz insanına da hitap eden evrensel değerler taşıdığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Süleymân-nâme-i Kebîr
• Firdevsî-i Rûmî
• Nasihat
• Klasik Türk Edebiyatı
• Manzum Metinler.

ADVICE THEMES IN THE POETIC SECTIONS OF SÜLEYMÂN-NÂME-I KEBÎR: THE CASE OF VOLUME 78

Öz

Advice is one of the fundamental concepts that has preserved its significance from past to present, aiming to guide both the individual and the society in which they live along an ethical path. Transmitted from generation to generation through oral and written culture, advice has assumed an instructive function at different stages of human life. In Islamic culture and classical Turkish literature, it became one of the principal modes of expression supporting the religious, moral, and spiritual development of the individual. Accordingly, poets and authors conveyed religious, mystical, ethical, and social counsels to their readers through both direct and indirect forms of expression. Composed by Firdevsî-i Rûmî, who lived from the late fifteenth to the early sixteenth century, Süleymân-nâme-i Kebîr is one of the significant works of the moral and didactic tradition, with its multi-volume structure combining prose and verse. Within its mythological narratives and prophetic stories, the work contains numerous counsels aimed at fostering individual and social awareness, particularly in its verse sections. This study aims to examine the elements of advice in the verse passages of Volume 78 of Süleymân-nâme-i Kebîr. For this purpose, the poetic passages in the relevant volume were reviewed, couplets containing advice were identified, and the material was classified thematically. The analysis revealed that the counsels revolve around such themes as avoiding attachment to the world, ingratitude, and greed; submitting to divine power while acting prudently; keeping secrets; maintaining prayer, worship, and adherence to the Prophetic tradition; restraining carnal desires; distinguishing friends from enemies; pursuing goodness; observing proper conduct; exercising patience; listening to the words of the spiritually mature; and avoiding envy. The findings demonstrate that Firdevsî’s understanding of advice is grounded in a religious, ethical, and mystical framework and that these counsels possess universal qualities that continue to address the moral and personal development of contemporary individuals.

Anahtar Kelimeler

• Süleymân-nâme-i Kebîr
• Firdevsî-i Rûmî
• Advice
• Classical Turkish Literature
• Poetic Texts.

Kaynakça

1. Armutlu, S. (2010). Şem u Pervane. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (C. 38, s. 495-497). İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları.
2. Büyükkarcı Yılmaz, F. (2013). Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, (Uzun Firdevsî). Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/firdevsi-serefeddin-musa-uzun-firdevsi.
3. Çağrıcı, M. (1994). Dostluk. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA). (C. 9, s. 511-513). İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları.
4. Çağrıcı, M. (1998). Hırs. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA). (C. 17, s. 383-384). İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları.
5. Çağrıcı, M. (2006). Nasihat. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA). (C. 32, s. 408-409). İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları.
6. Çağrıcı, M. (2009). Sır. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA). (C. 37, s. 115-116). İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları.
7. Çelik, N. (2023). Dîn Nasîhattir Hadîsinin Çok Boyutlu Gerçekliği. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 28(1), 35-54. https://doi.org/10.58568/firatilahiyat.1239706
8. Demirbağ, A. (2022). Firdevsî-i Rûmî Süleymân-nâme-i Kebîr 78. cilt (İnceleme-metin-dizin). Ankara: Sonçağ Akademi.

9. Devellioğlu, F. (2017). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara: Aydın Kitapevi Yayınları.
10. Duru, M. (2008). Türk Edebiyatında Nasihat (Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.
11. Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meâli (2005). (Haz. Hayrettin Kahraman, Ali Özek vd.). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
12. Pala, İ. (2006). Nasihatnâme. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA). (C. 32, s. 409-410). İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları.
13. Yıldız, A. (2007). İmam Gazzâlî’ye Göre Nefis ve Nefis Eğitimi (Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.