MAİ VE SİYAH VE AŞK-I MEMNU ROMANLARINDA AD-KARAKTER ANALİZİ

Öz

Halit Ziya Uşaklıgil, Servet-i Fünun roman anlayışının sembolik ve psikolojik yönelimini karakter adlandırmalarına da yansıtan bir yazardır. Bu çalışma, yazarın Mai ve Siyah ile Aşk-ı Memnu romanlarındaki kişi adlarıyla karakter özellikleri arasındaki anlamsal ilişkiyi incelemektedir. Dönemin romancılık anlayışı çerçevesinde değerlendirildiğinde Uşaklıgil’in, kahramanlarını adlandırırken ya ismin anlamıyla koşut davranışlar kurguladığı ya da anlamın tam tersini ima eden olaylarla ironik bir söylem geliştirdiği görülür. Mai ve Siyah'ta Ahmet Cemil, Lamia, Raci, İkbal, Ali Şekip; Aşk-ı Memnu'da Bihter, Nihal, Firdevs Hanım, Behlül, Adnan Bey ve Beşir karakterleri üzerinden yapılan çözümlemede, adların karakterlerin fiziksel, ruhsal ve ahlaki özellikleriyle doğrudan ilişkilendirildiği; bununla birlikte olumsuz tiplere olumlu anlamlı adlar verilerek dönemin "hayal-hakikat" çatışmasını yansıtan bir ironi tekniğinin kullanıldığı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Halit Ziya Uşaklıgil
• Mai ve Siyah
• Aşk-ı Memnu
• Ad-Karakter Analizi
• Roman Tekniği.

NAME-CHARACTER ANALYSIS IN THE NOVELS MAİ VE SİYAH AND AŞK-I MEMNU

Öz

Halit Ziya Uşaklıgil is a writer who reflects the symbolic and psychological orientation of the Servet-i Fünun novel understanding in his character naming practices. This study examines the semantic relationship between the names of characters and their personality traits in the author's novels Mai ve Siyah and Aşk-ı Memnu. Evaluated within the framework of the period's novelistic approach, it is observed that Uşaklıgil, in naming his characters, either constructs behaviors parallel to the meaning of the name or develops an ironic discourse through events that imply the opposite of the meaning. In the analysis conducted through characters such as Ahmet Cemil, Lamia, Raci, İkbal, and Ali Şekip in Mai ve Siyah, and Bihter, Nihal, Firdevs Hanım, Behlül, Adnan Bey, and Beşir in Aşk-ı Memnu, it has been concluded that names are directly associated with the characters' physical, spiritual, and moral characteristics; moreover, by giving positively meaningful names to negative characters, an ironic technique reflecting the period's "dream-reality" conflict has been employed.

Anahtar Kelimeler

• Halit Ziya Uşaklıgil
• Mai ve Siyah
• Aşk-ı Memnu
• Name-Character Analysis
• Novel Technique.

Kaynakça

1. Ağca, İ. (2008). Halit Ziya Uşaklıgil’in romanlarında yapı tema (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
2. Aktaş, Ş. (2011). Edebiyat ve edebi metinler üzerine. Ankara: Kurgan Edebiyat Yayınları.
3. Çetişli, İ. (2015). Halit Ziya Uşaklıgil. Denizli: Gökçe Yayınevi.
4. Enginün, İ. (2012). Yeni Türk edebiyatı araştırmaları 2. İstanbul: Dergâh Yayınları.
5. Enginün, Z. ve Kerman, Z. (2011). Yeni Türk edebiyatı metinleri 4: Eser tanıtma ve önsözler (1860–1923). İstanbul: Dergâh Yayınları.
6. Ercilasun, B. (1997). Yeni Türk edebiyatı üzerine incelemeler 1. Ankara: Akçağ Yayınları.
7. Huyugüzel, Ö. F. (2004). Halit Ziya Uşaklıgil. Ankara: Akçağ Yayınları.
8. İleri, S. (1981). Aşk-ı Memnu ya da uzun bir kışın siyah günleri. İstanbul: Ağaoğlu Yayınevi.

9. Kaplan, M. (1976). Türk edebiyatı üzerine araştırmalar I. İstanbul: Dergâh Yayınları.
10. Kolcu, A. İ. (2014). Servet-i Fünun edebiyatı. Erzurum: Salkımsöğüt Yayınları.
11. Moran, B. (2012). Türk romanına eleştirel bir bakış 1. İstanbul: İletişim Yayınları.
12. Naci, F. (2007). Yüzyılın 100 Türk romanı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
13. Namlı, T. (2015). Mai ve Siyah romanının tahlili. İ. A. Kolcu (Ed.), Servet-i Fünun edebiyatı içinde. İstanbul: Kesit Yayınları.
14. Parlatır, İ. (1985). Türk romanında tipler: Bihter. Türk Dili, 595.
15. Tanpınar, A. H. (2005). Edebiyat üzerine makaleler (Z. Kerman, Haz.). İstanbul: Dergâh Yayınları.
16. Uşaklıgil, H. Z. (2017). Aşk-ı Memnu. İstanbul: Özgür Yayınları.
17. Uşaklıgil, H. Z. (2017). Mai ve Siyah. İstanbul: Özgür Yayınları.
18. Aksan, D. (2017). Her yönüyle dil: Ana çizgileriyle dilbilim (4. bs.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
19. Freud, S. (2013). Gündelik hayatın psikopatolojisi (Ş. Alpagut, Çev.). İstanbul: Say Yayınları. (Orijinal çalışma 1901'de yayımlanmıştır.)
20. Şahin, İ. (2012). Adbilim. Ankara: Akçağ Yayınları.
21. Tesone, J. E. (2013). Adların izinde (A. B. Düzyol, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
22. Türk Dil Kurumu. (2011). Türkçe sözlük (11. bs.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.