ROMANSTAN ROMANA, ÜTOPYADAN BİLİMKURGUYA -MARGARET CAVENDİSH’İN YENİ KRİSTAL DÜNYASI-

Öz

Bu çalışmada edebî tür olarak ütopyanın, geçmişten bugüne gelişim hikâyesi içinde birbirinin bazı yönlerden devamı sayılabilecek romans, roman, ütopya, bilimkurgu gibi türe dair kavramların tanım veya algılanma biçimleri ile Margaret Cevandish’in Yeni Kristal Dünya adlı eserinin bu türlerden hangisine ne ölçüde dâhil edilebileceği ve bu eserin iddia edildiği gibi “feminist” bir ütopya sayılıp sayılamayacağı anlaşılmaya çalışılmıştır. Yazarının; hem eserin başındaki açıklamaları hem de eserin içinde konu ile ilgili anlatıcı aracılığıyla dile gelen çeşitli vurguları üzerinden, eserine ve edebiyat sanatına ilişkin bakışı ve beklentileri, iddiaları tetkik edilmiştir. Eserin kısa bir içerik takdimi yapılmış, yazarın dil ve anlatım tercihleri üzerinde durulmuştur. Yazarın bilincinin, zamanının zihniyet unsurlarınca hangi istikamette ve ne ölçüde şekillendirilmiş olduğu değerlendirilmiştir. Bu çerçevede eserde ele alınan içeriğin zamanının gerçekliği ile irtibatları, bir ütopya olarak o gerçekliğin üzerine eklenen tahayyül unsurları görülmeye; eserin öncülü ve ardılı edebî türler ile benzer ve farklılaşan üslûp ve içerik özellikleri belirginleştirilmeye gayret edilmiştir. Bu kapsamda eserin, romans, roman ve bilimkurguya özgü içerik ve anlatım özelliklerini yeter miktarda barındıran bir karma niteliği taşıdığı; ancak “feminist bir ütopya olduğu iddiasının kuvvetle öne sürülemeyeceği”; yazarın, çeviri kaynaklı sorunlar olabileceği ihtimali dışında, kurgu ve üslûpta arzu ettiği ölçüde yetkinlik sağlayamadığı; eserdeki düşünce örgüsünün, zamanının eğilimlerine yatkın olduğu; eserin içeriğinin yazarın içinde yaşadığı devlet ve toplumun gerçeklerini yansıtmakta ve yazarının kendi coğrafyası yanında, başka coğrafyalar hakkındaki gerçeklerden, diğer ülke ve yönetimlerden haberdar olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Bilimkurgu.
• Ütopya Edebiyatı
• Yeni Kristal Dünya
• Margaret Cavendish
• Romans
• Ütopya

FROM ROMANCE TO NOVEL, FROM UTOPIA TO SCIENCE FICTION -MARGARET CAVENDISH'S NEW CRYSTAL WORLD-

Öz

In this study, the development of the utopia as a literary genre -within the context of its history from the past to the present- is examined in relation to the definitions or perceptions of related genres such as romance, the novel, utopia, and science fiction, which can be considered continuations of one another in certain respects; to what extent Margaret Cevandish’s work The New Crystal World can be classified within these genres, and whether this work can be considered a “feminist” utopia, as has been claimed. Through both the author’s introductory remarks at the beginning of the work and the various emphases conveyed through the narrator regarding the subject matter within the text, the author’s perspective on her work and the art of literature, as well as her expectations and claims, have been examined. A brief summary of the work’s content has been provided, and the author’s choices of language and narrative style have been discussed. An assessment has been made of the extent to which the author’s consciousness was shaped by the intellectual currents of her time. Within this framework, efforts were made to identify the connections between the content addressed in the work and the realities of its time, as well as the imaginative elements superimposed on those realities as a utopia; and to highlight the stylistic and content-related similarities and differences between the work and the literary genres that preceded and followed it. In this context, the work has a hybrid nature, containing a sufficient amount of content and narrative features characteristic of romance, the novel, and science fiction; however, “the claim that it is a feminist utopia cannot be strongly asserted”; the author, aside from the possibility of translation-related issues, has not achieved the desired level of proficiency in plot and style; it has been concluded that the work’s conceptual framework aligns with the trends of its time; that the work’s content reflects the realities of the state and society in which the author lived; and that the author was aware not only of the realities of her own region but also of those of other regions, as well as of other countries and governments.

Anahtar Kelimeler

• Science Fiction.
• Utopian Literature
• New Crystal World
• Margaret Cavendish
• Romance
• Utopia

Kaynakça

1. Arıcı, A. F. (2004). Tür özelliklerine ve tarihlerine göre Türk ve dünya masalları. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 11(26), 159-169. https://izlik.org/JA39MU96SJ
2. Cavendish, M. (2016). The Description of a New World, Called the Blazing-World. Erişim adresi: https://www.gutenberg.org/cache/epub/51783/pg51783-images.html
3. Cavendish, M. (2020). Yeni kristal dünya (S. Sarıyer, Çev.). İstanbul: Karakarga Yayınları.
4. Çevirgen, A. (2022). Hayal Gücünün Kıyısında Dans Eden Atomlar: Margaret Cavendish’in “Atom Şiirleri”nde Materyalizm Kavramı. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 30, 1237-1247. DOI: 10.29000/rumelide.1193098
5. Doğanay, G. (2021). Egemen söylemin bir aracı olarak edebiyat Jules Verne’in olağanüstü yolculuklar anlatısı. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 46, 319-336. https://doi.org/10.21497/sefad.1031802
6. Fitting, P. (2017). Ütopya, distopya ve bilimkurgu. G. Claeys (Haz.), Cambridge edebiyat araştırmaları ütopya edebiyatı (Z. Demirsü, Çev.) içinde (s. 193-218). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
7. Johns, A. (2017). Feminizm ve ütopyacılık. G. Claeys (Haz.), Cambridge edebiyat araştırmaları ütopya edebiyatı (Z. Demirsü, Çev.) içinde (s. 247-282). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
8. Mercan, E. (2012). Osmanlı Bahriyesi’nde ilk denizaltılar: Abdülhamid ve Abdülmecid. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 8(15), 163-184. https://izlik.org/JA54TK92JN

9. Mikaeili, M. (2020). Ütopya kavramın kökenleri ve erken dönem modern mimari üzerindeki etkisi. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 10(21), 1-12. https://doi.org/10.16950/iujad.641895
10. Özgül, M. K. (2025). Fânusla okyânus. Ankara: Çolpan Kitap.
11. Parrinder, P. (2017). Ütopya ve romans. G. Claeys (Haz.), Cambridge edebiyat araştırmaları ütopya edebiyatı (Z. Demirsü, Çev.) içinde (s. 219-245). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
12. Pohl, N. (2017). More’dan sonra ütopyacılık: Rönesans ve aydınlanma. G. Claeys (Haz.), Cambridge edebiyat araştırmaları ütopya edebiyatı (Z. Demirsü, Çev.) içinde (s. 71-111). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
13. Sakallı, F. (2012). Türk ve dünya romanında iki ütopik mekânı mukayese denemesi: ‘Simeranya’ ve ‘Pala’. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 1(1), 73-84. https://izlik.org/JA77JK85AM
14. Sargent, L. T. (2017). Sömürgeci ve sömürgecilik sonrası ütopyalar. G. Claeys (Haz.), Cambridge edebiyat araştırmaları ütopya edebiyatı (Z. Demirsü, Çev.) içinde (s. 283-312). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
15. Sarıkaya, M. Z. (2024). Rönesans ve reform hareketlerinin batı aydınlanmasına etkisi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28, 243-260. https://doi.org/10.29029/busbed.1516244
16. Toka, G. (2019). XVII. yüzyılda Osmanlı ve İngiltere’de krizler ve dönüşümler karşılaştırmalı bir tarih perspektifi. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 1(1), 69-80. https://izlik.org/JA95AL73UC
17. Yıldırım, M. (2020). Rönesans ve reformasyon. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 8(1), 184-210. https://izlik.org/JA55ZK75TH