Assessment of the Sustainability of Geographically Indicated Products from the Perspective of Tourist Guides: The Case of Samsun

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 153 - 179, 31.12.2025

Sefa Samet Demiral , Mutlu Kaya

https://doi.org/10.34090/tured.1830759

Öz

Purpose and Importance: Geographically indicated products are unique to a specific region and reflect the cultural, historical, and natural characteristics of that area. These products have the potential to stimulate the local economy and promote tourism. However, the sustainability of such products depends on various factors. Tourist guides play a significant role in the promotion and marketing of these products. In this context, the study aims to examine tourist guides’ level of knowledge about geographically indicated products in Samsun, their attitudes and behaviors toward the sustainability of these products, and to assess the sustainability of Samsun’s geographically indicated products from the perspective of tourist guides.

Methodology: Conducted as a qualitative research study, the data were collected through interviews using a semi-structured interview form with 20 tourist guides who had conducted at least two tours in Samsun. Content analysis and descriptive analysis were applied to the data obtained from the sample.

Findings: As a result of the content analysis, the findings were grouped under four themes: awareness of geographically indicated products, tourist guides’ perspectives on these products, tourists’ perspectives on these products, and the transfer of geographically indicated products to future generations.

Originality/Value: In the relevant literature, geographically indicated products have been examined from various angles, particularly the geographical indication system and processes, the economic importance of these products, and their impact on tourism. However, studies approaching the subject from the perspective of tourist guides are quite limited. Yet tourist guides are key actors in the promotion of these products and in increasing tourist interest in them. Therefore, understanding guides’ level of knowledge about geographically indicated products is crucial for the tourism sector. This study will contribute to the sustainability of these products by identifying tourist guides’ knowledge and experience regarding geographically indicated products specific to Samsun.

Limitations: The research is limited to products belonging to the province of Samsun and to guides who conduct tours in Samsun.

Anahtar Kelimeler

Sustainable tourism , tourist guides , geographical indication , Samsun

Coğrafi İşaretli Ürünlerin Sürdürülebilirliğinin Turist Rehberleri Açısından Değerlendirilmesi: Samsun Örneği

Öz

Amaç ve Önem: Coğrafi işaretli ürünler, belirli bir bölgeye özgü olup, o bölgenin kültürel, tarihsel ve doğal özelliklerini yansıtan ürünlerdir. Bu ürünler, yerel ekonomiyi canlandırma ve turizmi teşvik etme potansiyeline sahiptir. Ancak, bu ürünlerin sürdürülebilirliği çok çeşitli faktörlere bağlıdır. Turist rehberleri, bu ürünlerin tanıtımında ve pazarlanmasında önemli bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda çalışmada Samsun ilinde turist rehberlerinin coğrafi işaretli ürünler hakkındaki bilgi düzeyleri, bu ürünlerin sürdürülebilirliğine yönelik tutum ve davranışları incelenmiş ve Samsun iline özgü coğrafi işaretli ürünlerin sürdürülebilirliğinin turist rehberleri perspektifinden değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Yöntem: Nitel bir araştırma olarak gerçekleştirilen çalışmada veriler, Samsun'da en az 2 tur yapan 20 turist rehberinden yarı yapılandırılmış görüşme formundan yararlanılarak, görüşme tekniğiyle toplanmıştır. Örneklemeden toplanan verilere içerik analizi ve betimsel analiz uygulanmıştır.

Bulgular: İçerik analizi sonucunda bulgular coğrafi işaretli ürünlerin bilinirliğine ilişkin, turist rehberlerinin coğrafi işaretli ürünlere bakış açılarına yönelik, turistlerin coğrafi işaretli ürünlere bakış açılarına yönelik ve coğrafi işaretli ürünlerin gelecek nesillere aktarılmasına ilişkin olmak üzere dört başlık altında toplanmıştır.

Özgünlük/Bilimsel Katkı: Coğrafi işaretli ürünler, ulusal ve uluslararası literatürde coğrafi işaretleme sistemi ve süreçleri, coğrafi işaretli ürünlerin ekonomik açıdan önemi ve turizme etkileri başta olmak üzere birçok farklı açıdan ele alınmıştır. Konuya turist rehberlerinin bakış açısıyla yaklaşan çalışmalar ise oldukça sınırlıdır. Oysa turist rehberleri, bu ürünlerin tanıtımında ve turistlerin bu ürünlere olan ilgisinin artırılmasında kilit aktörlerdir ve bu sebeple turist rehberlerinin coğrafi işaretli ürünler konusundaki bilgi düzeylerinin bilinmesi turizm sektörü açısından oldukça önemlidir. Bu çalışma, turist rehberlerinin Samsun özelinde coğrafi işaretli ürünler hakkındaki bilgi ve deneyim düzeylerini belirleyerek ürünlerin sürdürülebilirliğine katkı sunmayı sağlayacaktır.

Sınırlılıklar: Araştırma Samsun iline ait ürünler ve Samsun’a tur yapan rehberler ile sınırlandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sürdürülebilir turizm , turist rehberleri , coğrafi işaret , Samsun

Kaynakça

• Aktas, A. C., Akgül, O. & Gökdemir, S. (2023). Turist rehberlerinin coğrafi işaretli ürünlere yönelik farkındalıkları. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 6(2), 739-755.
• Alkan, C. (2015). Sürdürülebilir turizm: Alaçatı destinasyonuna yönelik bir uygulama. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 10(40), 6692-6710.
• Ap, J. & Wong, K. K. F. (2001). Case study on tour guiding: Professionalism, issues and problems. Tourism Management, 22(5), 551-563.
• Badem, A. & Fidan, E. (2025). Türkiye’nin coğrafi işaret tescilli ekşi mayalı ekmekleri üzerine bir değerlendirme. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 478-503.
• Bahar, M. (2019). Kırsal kalkınma kapsamında coğrafi işaretli ürünlerin önemi: Yeşilova (Salda) bölgesine özgü ürünler örneği. International Journal of Social and Economic Sciences, 9(1), 1-7.
• Baran, Z. & Karaca, Ş. (2021). Coğrafi işaretin sürdürülebilir gastronomi turizminde önemi. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 253-263.
• Boluk, K. A., Cavaliere, C. T. & Higgins-Desbiolles, F. (2019). A critical framework for interrogating the United Nations sustainable development goals 2030 agenda in tourism. Journal of Sustainable Tourism, 27(7), 847-864.
• Bramley, C. & Kirsten, J. (2007). Exploring the economic rationale for protecting geographical indications in agriculture. Agrekon, 46(1), 69-93. https://doi.org/10.1080/03031853.2007.9523762
• Brundtland Raporu. (1987). Report of the world commission on environment and development: Our common future. United Nations.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Cam, O. & Çelik, C. (2025). Iğdır’ın coğrafi işaretli ürünlerinin gastronomi turizmi açısından incelenmesi. Turar Turizm ve Araştırma Dergisi, 14(1), 136-168.
• Chandra, R., Moschini, G. & Lade, G. E. (2025). Geographical indications and welfare: Evidence from US wine demand. American Journal of Agricultural Economics, 107(2), 670-695.
• Cheng, T. M., Chen, T. Y., & Chang, S. F. (2023). Effect of guide playfulness on the authenticity perception and place attachment of tourists: A cross-level analysis of indigenous tourism of Tsou in Taiwan. Tourism Management Perspectives, 48, 101170.
• Cohen, E. (2014). Cultural tourism: A critical introduction. Routledge.
• Çalık, İ. (2020). Sürdürülebilir turizm. İçinde G. Güneş & S. Ö. Akgül (Eds.), Sorumlu turizm (ss.73-84). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Çalışkan, V., & Koç, H. (2012). Türkiye’de coğrafi işaretlerin dağılış özelliklerinin ve coğrafi işaret potansiyelinin değerlendirilmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 17(28), 193-214.
• Çekal, N., & Doğan, E. (2022). Sürdürülebilir gastronomide standart reçete ve coğrafi işaretlerin önemi. Turizm Çalışmaları Dergisi, 4(1), 49-60.
• Çevik, S. (2018). Coğrafi işaretli ürünlerin turizmdeki rolü: Eskişehir turlarına ilişkin bir içerik analizi. Journal of Recreation and Tourism Research, 5(4), 21-44.
• Demir, C. & Çevirgen, A. (2006). Ekoturizm yönetimi. Nobel Yayın Dağıtım.
• Demiral, G. N., & Kalyoncu Yolaçan, M. (2023). “Cumhuriyetin kalite sembolleri” coğrafi işaretli ürünlerin turizm açısından değerlendirilmesi. İçinde M. E. Sönmez, M. Dağ & İ. H.Üzüm (Eds.), 100. yılında Cumhuriyet Dönemi Gaziantep (ss. 593-604). Gazikültür Yayınları.
• Demirer, H. R. (2010). Yöresel ürün ve coğrafi işaretler; Fransa ve Türkiye üzerine bir inceleme (Tez No. 280555) [Doktora tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Denk, E., & Oğan, Y. (2025). Gastronomi ve coğrafi işaretlerin sistematik derleme tekniğiyle incelenmesi. Kent Akademisi, 18(2), 999-1023.
• Denk, E., Nuhoğlu, U., Selçuk, G. N. & Denk, Y. D. (2025). Coğrafi işaret tesciline aday gastronomik bir miras: Pazaryolu enişte yemeği (tatlısı). Current Perspectives in Social Sciences, 29(1), 87-99.
• Doğan, B. (2015). Coğrafi işaret korumasının gelişmekte olan ülkeler için önemi. E-Journal of New World Sciences Academy, 2(10), 58-75.
• Doğanlı, B. (2020). Coğrafi işaret, markalaşma ve kırsal turizm ilişkileri. İnsan ve Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 525-541.
• Durlu-Özkaya, F. & Can, A. (2012). Gastronomi turizminin destinasyon pazarlamasına etkisi. Türk Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Dergisi, 206, Temmuz-Ağustos.
• Eber, S. (1992). Beyond the Green Horizon: A Discussion Paper on Principles for Sustainable Tourism. WWF and Tourism Concern.
• Eren, F. Y. & Sezgin, A. C. (2021). Coğrafi işaretli yöresel ürünlerin destinasyonlar açısından önemi: Kapadokya bölgesi örneği. Journal of Tourism Research Institute, 2(1), 61-78.
• Esen, Ş. (2017). Türkiye’deki coğrafi işaretli ürünlerin ekoturizm potansiyeli. 4. Avrupa Ekoturizm Konferansı, Safranbolu/Ankara.
• FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations). (2009). Linking people, places and products: A guide for promoting quality linked to geographical origin and sustainable geographical indications (2nd ed.). FAO.
• Gatti, S. (2012). Geographical indications and rural development. Journal of Rural Studies, 28(1), 1-14.
• Ghose, A. & Ali, S. A. (2025). Preservation of culinary heritage and cultural tourism: Analysing the global impact of geographical indication protection on cheese varieties. In Global Perspectives on Cheese Tourism (pp. 223-240). IGI Global Scientific Publishing.
• Gökovalı, U. (2007). Coğrafi işaretler ve ekonomik etkileri: Türkiye örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 21(2), 141-160.
• Harding, D., Lukman, K. M., Palar, M. R. A. & Kohsaka, R. (2025). Geographical indication in Indonesia: A review on the spatial distribution and classification of geographical indication‐registered products and‐related publications. The Journal of World Intellectual Property, 28(1), 263-285.
• Hugues, S. (2009). The role of tourist guides in sustainable tourism development. Tourism Geographies, 11(1), 73-96.
• Hwang, J. & Lee, J. (2019). The impact of the tour guide on tourist satisfaction and behavioral intention. Journal of Travel Research, 58(1), 1-14.
• Jantsch, L., Flores, S. S. & Vale, Z. D. N. (2024). Local gastronomy and wine geographical indications (GIs): Framework for identifying pairing potential. International Journal of Gastronomy and Food Science, 35, 100856.
• Januário, J. G. B., Bouroullec, M. D. M., Pimentel, T. C., dos Santos, S. S. & Madrona, G. S. (2025). Geographical indications: Comparing protection models and reviewing scientific literature on wines. Food and Humanity, 100689.
• Kan, M., Gülçubuk, B., Kan, A. & Küçükçongar, M. (2010). Coğrafi işaret olarak Karaman Divle Tulum Peyniri. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 12(19), 15-23.
• Karahan, S., Uca, S. & Güdük, T. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme türleri ve görüşme tekniklerinin uygulanma süreci. Nitel Sosyal Bilimler, 4(1), 78-101.
• Kaya, M. (2023). Coğrafi işaretli ürünlerin sürdürülebilirlik açısından değerlendirilmesi: Samsun örneği. Mavi Atlas, 11(1), 105-119.
• Kaya, M. & Keleş, M. Ç. (2019). Destinasyon markalaşmasında gastronomik ürünlerin rolü: Bafra ilçesi örneği. Ege Coğrafya Dergisi, 28(2), 227-240.
• Kılıç, M. Ç. (2025). Kentleşme, yerel kültür ve coğrafi işaretler arasındaki ilişki: Kırıkkale örneği. Kültürel Çalışmalar I.
• Kınacı, B., Pehlivan, N. A. & Seyhan, G. (2011). Turizm ve çevre (çevre koruma). Pegem Yayıncılık.
• Kozak, M. (2021). Bilimsel araştırma: tasarım, yazım ve yayım teknikleri (5. baskı). Detay Yayıncılık.
• Lanzini, P. (2011). Geographical indications and rural development: A comparative analysis. Journal of Regional Studies, 45(2), 134-145.
• Mak, A. H. N., Wong, K. K. F., & Chang, R. C. Y. (2011). Factors affecting the service quality of the tour guiding profession in Macau. International Journal of Tourism Research, 13(6), 439-452.
• Mercan, Ş. O., & Üzülmez, M. (2014). Coğrafi işaretlerin bölgesel turizm gelişimindeki önemi: Çanakkale ili örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 29(2), 67-94.
• Mariana, I., Sofilda, E. & Harris, F. (2025). Geographical indication commercialisation policy through tourism sector on economic prosperity. OIDA International Journal of Sustainable Development, 18(03), 51-64.
• Mutlu, E., & Selçuk, G. N. (2025). Sürdürülebilir turizm kapsamında coğrafi işaret kullanımına yönelik nicel bir araştırma. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 10(4), 493-500.
• Oğuztimur, S., & Duruhan, A. A. (2022). Coğrafi işaretli ürünlerin bölgesinin ekonomisine ve yenilikçilik kapasitesine etkileri. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 59(4), 715-730.
• Oraman, Y. (2015). Türkiye’de coğrafi işaretli ürünler. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 76-85.
• Orhan, A. (2010). Yerel değerlerin turizm ürününe dönüştürülmesinde, coğrafi işaretlerin kullanımı: İzmit pişmaniyesi örneği. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 21(2), 244-254.
• Özbey, F. R. (2002, July). Sustainable tourism development in globalization progress. In Globalization and Sustainable Development, International Scientific Conference (Vol. 4, No. 1-3, pp. 135-150).
• Özçakmak, S., Kösemeci, C., Çetinkaya, A. & Süzme, K. (2025). Süt işleme tesisi olarak faaliyet gösteren coğrafi işaret tescilli peynir üreticilerinin güncel durumu. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 13(1), 91-109.
• Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Pegem Akademi.
• Salazar, N. B. (2012). Community-based cultural tourism: Issues, threats and opportunities. Journal of Sustainable Tourism, 20(1), 9-22.
• Salim, İ. B. İ. Ş. (2025). Avrupa Birliğinde coğrafi işaretler ve Türkiye’nin mevcut durumu. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 13(1), 573-594.
• Sarıipek, S. & Çevik, S. (2020). Oraların nesi meşhur: Şehir pazarlamasında coğrafi işaret tescilli ürünler. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(32), 4907-4938.
• Singh, P. & Bhatt, V. (2025). Leveraging geographical indications for tourism development and destination branding. Navigating Intellectual Property Challenges in Tourism, 241-252.
• Suna, B. & Uçuk, C. (2018). Coğrafi işaret ile tescil edilmiş ürüne sahip olmanın destinasyon pazarlamasına etkisi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(3), 100-118.
• Şahin, G. (2013). Coğrafi işaretlerin önemi ve Vize (Kırklareli)’nin coğrafi işaretleri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (15), 23-37.
• Şentürk, B. (2011). Coğrafi işaretlerin ekonomik etkileri: Mikro ve makro açıdan bir değerlendirme (Tez No. 289729) [Yüksek lisans tezi, Muğla Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Taş, S. S. K. & Taş, S. (2020). İşletme yöneticilerinin coğrafi işaret tesciline yönelik bakış açıları: Gümüşhane ili örneği. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(2), 985-994.
• Tekelioğlu, Y. (2019). Coğrafi işaretler ve Türkiye uygulamaları. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 47-75.
• Teuber, R. (2011). Consumers’ and producers’ expectations towards geographical indications: Empirical evidence for a German case study. British Food Journal, 113(7), 900-918.
• Toklu, İ. T. (2016). Tüketiciler coğrafi işaret için daha fazla ödemek ister mi? Artvin balı üzerine bir araştırma. Karadeniz Araştırmaları, (52), 171-190.
• Türk Patent ve Marka Kurumu. (2023). Coğrafi işaretler ve geleneksel ürün adları başvuru kılavuzu. Erişim: 02 Mart 2024, https://www.turkpatent.gov.tr/cografi-isaret
• Türk Patent ve Marka Kurumu. (2024). Tescil ve başvuru sayıları. Erişim: 20 Mart 2024, https://ci.turkpatent.gov.tr/Statistics/RegistrationAndApplication
• Türk Patent ve Marka Kurumu. (2024). Tescil sahipleri. Erişim: 25 Mart 2024, https://ci.turkpatent.gov.tr/Statistics/RegistrationOwners
• UNEP & UNWTO. (2005). Making tourism more sustainable. UNWTO Publishing.
• UNESCO. (2020). Education for sustainable development: A roadmap. Paris: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
• UNWTO. (2021). Tourism and local products: A pathway to sustainable development. Madrid: World Tourism Organization.
• UNWTO. (2023). Gastronomy and wine tourism. https://www.unwto.org/gastronomy-wine-tourism.
• Weiler, B. & Black, R. (2015). Tour guiding research: Insights, issues and implications. Channel View Publications.
• Wöhler, K. (2011). Touristifizierung von Räumen: Kulturwissenschaftliche und soziologische Studien zur Konstruktion von Räumen. Wiesbaden: VS Verlag.
• Yenipınar, U., Köşker, H. & Karacaoğlu, S. (2014). Turizmde yerel yiyeceklerin önemi ve coğrafi işaretleme: Van otlu peyniri. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 2(2), 13-23.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemi. Seçkin Yayıncılık.
• Yörükoğlu, T., Dayısoylu, K. S., Ançel, T. & Özdemir, Y. (2025). Dünyada zeytin ve zeytinyağı üretimi ve Türkiye’deki zeytinlerin ve zeytinyağlarının coğrafi işaret tescili açısından değerlendirilmesi. Bahçe, 54(1), 17-24.
• Zhu, D. & Xu, H. (2021). Guides’ handling of multiple roles in interactions with tourists: The prism of impression management. Tourism Management, 85, 104306.